Mohammad Rejszachri (ur. 29 października 1946 w Reju, zm. 21 marca 2022) – irański duchowny szyicki i polityk, w latach 1984-1989 minister wywiadu i bezpieczeństwa Iranu.

Życiorys

Był szyickim duchownym, posiadał tytuł hodżdżatoeslama.

Po rewolucji islamskiej został wyznaczony na przewodniczącego trybunału rewolucyjnego, którego zadaniem miało być sądzenie osób wiernych obalonemu rządowi szacha Mohammada Rezy Pahlawiego i uznanych za organizatorów działalności kontrrewolucyjnej w wojsku. W czerwcu 1980 ogłosił wykrycie spisku antyrządowego zorganizowanego przez żołnierzy z bazy w Piranszahrze, powiązanej z trwającym powstaniem kurdyjskim. Również w 1980 kierował śledztwem w sprawie planu zamachu stanu opracowanego przez oficerów z bazy lotnictwa w Noże, którego celem miało być restytuowanie rządu Szapura Bachtijara, zabójstwo Ruhollaha Chomejniego i aresztowanie jego współpracowników. Organizatorzy niedoszłego zamachu stanu otrzymali wsparcie finansowe z Iraku.

Rejszachri prowadził śledztwo i doprowadził do egzekucji Mehdiego Haszemiego, w 1982 osobiście przesłuchiwał również oskarżonych o organizację kolejnego spisku przeciwko Chomejniemu Sadegha Ghotbzadego i ajatollaha Mohammada Kazema Szari'atmadariego; ostatni "spisek" został sfingowany na żądanie Chomejniego, który miał Szari'atmadariemu za złe jego sprzeciw wobec ustanowienia w porewolucyjnym Iranie rządów duchowieństwa szyickiego (rząd uczonego prawnika, welajat-e faghih, według koncepcji Chomejniego).

Rejszachri związany był z lewym skrzydłem porewolucyjnej elity władzy. Od 1982 należał do stronnictwa tzw. nowej lewicy, która domagała się polityki gospodarczej ukierunkowanej na likwidowanie nierówności społecznych, równocześnie wzywając do całkowitego posłuszeństwa Najwyższemu Przywódcy i zwalczania dysydentów. W 1984 premier Mir Hosejn Musawi mianował go pierwszym ministrem wywiadu i bezpieczeństwa (WEWAK), które to ministerstwo w znacznej mierze Rejszachri tworzył od podstaw. W 1987 Rejszachri stanął na czele sądu specjalnego dla duchowieństwa, który sądził szyickich duchownych głoszących poglądy uznane za antyrządowe. Ministerstwem wywiadu i bezpieczeństwa kierował do 1989, gdy nowym prezydentem Iranu został Ali Akbar Haszemi Rafsandżani.

Rejszachri z czasem porzucił lewicowe poglądy gospodarcze; podczas gdy dawni działacze lewicy na czele z Musawim i Mohammadem Chatamim zaczęli tworzyć ruch reformatorski, Rejszachri w 1996 utworzył konserwatywne Stowarzyszenie Obrony Wartości Rewolucji Islamskiej. Nie odniosło ono jednak politycznego sukcesu i zostało rozwiązane dwa lata później. W 1997 Rejszachri wystartował w wyborach prezydenckich w Iranie, uzyskując śladowe poparcie; wybory w pierwszej turze wygrał Mohammad Chatami.

Był przedstawicielem Najwyższego Przywódcy ds. hadżdżu. Jest twórcą i dziekanem instytutu teologicznego i kulturalnego Dar al-Hadis.

Autor wspomnień.

Przypisy

Bibliografia

• M. Axworthy: Revolutionary Iran. A History of the Islamic Republic. London: Penguin Books, 2014. ISBN 978-0-14-104623-5. OCLC 868077507. (ang.).