Karta 14r | |
| Oznaczenie |
Rps 3779 I |
|---|---|
| Autor iluminacji | |
| Data powstania |
około 1440 |
| Rodzaj | |
| Język | |
| Technika | |
| Rozmiary |
14,5×10 cm |
| Liczba kart |
203 + VIII |
| Miejsce przechowywania | |
Modlitewnik niderlandzki (hol. Geert Groote, Getijdenboek) – niderlandzki iluminowany modlitewnik z XV w., znajdujący się w zbiorach Biblioteki Narodowej w Warszawie.
Historia
Według ustaleń Stanisławy Sawickiej (1938) modlitewnik mógł powstać około 1440 w pobliżu Utrechtu, być może w klasztorze św. Agnieszki w Delfcie. Autorem iluminacji mógł być tzw. Mistrz en grisaille z Delftu. Do Polski manuskrypt trafił w XVIII w., zakupiony przez Józefa Andrzeja Załuskiego, i znalazł się w zbiorach Biblioteki Załuskich. W czasie zaborów znajdował się w Petersburgu w Bibliotece Ermitażu i Cesarskiej Bibliotece Publicznej. Obecnie modlitewnik przechowywany jest w zbiorach Biblioteki Narodowej pod sygnaturą Rps 3779 I (historyczne sygnatury manuskryptu to: 5.2.107, Hol.O.v.I.3, BN akc. 7532).
W 1994 badania modlitewnika prowadził znawca niderlandzkich rękopisów iluminowanych prof. James H. Marrow z Uniwersytetu Princeton. Stwierdziwszy zły stan zachowania kodeksu, zorganizował wraz z żoną Emily Rose wsparcie renowacji w kwocie 5 tys. dolarów amerykańskich. Dzięki temu w 1995 rozpoczęła się gruntowna renowacja modlitewnika prowadzona w Zakładzie Konserwacji Zbiorów Bibliotecznych BN.
Opis
Pergaminowy manuskrypt ma wymiary 14,5×10 cm. Składa się z 203 kart i VIII kart dodatkowych. Oprawa z deski obciągniętej skórą z tłoczeniami pochodzi prawdopodobnie z XVII wieku. W wyniku nieprawidłowego złożenia przez introligatora dwóch pierwszych składek kolejność kart została zaburzona.
Modlitewnik w języku holenderskim przeznaczony był do prywatnych modlitw dla osób świeckich. Na treść modlitewnika składa się: kalendarz, Godzinki o Krzyżu Świętym, Godzinki o Najświętszej Marii Pannie, psalmy pokutne, modlitwy za zmarłych, litanie i modlitwy do świętych, modlitwy na różne okazje.
- Zdobienia modlitewnika
- 10 miniatur wykonanych techniką en grisaille wzbogaconych niewielkimi złoceniami (8 pierwszych miniatur przedstawia pasję Chrystusa)
- duże wielobarwne inicjały o ornamentyce roślinnej z towarzyszącymi bordiurami na marginesach (na 29 kartach)
- dwubarwne (niebieskie i czerwone) inicjały z rysunkiem stylizowanej wici roślinnej (na 13 kartach)
- niebieskie i czerwone inicjały graficzne (na większości kart z tekstem)
- rubrykowanie (wyróżnianie niektórych liter i słów czerwoną barwą)
Galeria
- Miniatura wykonana techniką en grisaille (karta 13v)
- Strona z dużym inicjałem i bordiurą (15r)
- Strona z małym inicjałem (15v)
- Standardowa strona z graficznymi inicjałami i rubrykowaniem (16v)
Przypisy
- 1 2 Karłowska-Kamzanowa 2001 ↓, s. 95.
- 1 2 3 4 5 6 Inwentarz rękopisów 2012 ↓, s. 105.
- 1 2 Sobucki, Jarmińska i Rams 1998 ↓, s. 134.
- 1 2 3 4 Woźniak 2001 ↓, s. 105.
- ↑ Getijdenboek. Polona. [dostęp 2021-02-22].
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Woźniak 2001 ↓, s. 106.
Bibliografia
- Inwentarz rękopisów do połowy XVI wieku w zbiorach Biblioteki Narodowej. Warszawa: Biblioteka Narodowa, 2012. ISBN 978-83-7009-619-9.
- Alicja Karłowska-Kamzanowa. Geneza i funkcje ideowe „Modlitewnika niderlandzkiego” ze zbiorów Biblioteki Narodowej w Warszawie. „Rocznik Biblioteki Narodowej”. XXXI–XXXIV, s. 95–104, 2001. Biblioteka Narodowa.
- Władysław Sobucki, Danuta Jarmińska, Donata Rams. Rękopiśmienne skarby Biblioteki Narodowej – badania technologiczne. „Ochrona Zabytków”. 51/2 (201), s. 133–146, 1998.
- Maria Woźniak. Konserwacja „Modlitewnika niderlandzkiego”. „Rocznik Biblioteki Narodowej”. XXXI–XXXIV, s. 105–109, 2001. Biblioteka Narodowa.
Linki zewnętrzne
- Modlitewnik niderlandzki w bibliotece Polona