Moderus Gamma.

Moderusy Gamma LF 02 AC i 03 AC BD w Poznaniu
Dane ogólne
Producent

Modertrans Poznań

Miejsce produkcji

Biskupice

Premiera

18 listopada 2016

Lata produkcji

od 2016

Dane techniczne
Liczba członów

5 lub 3

Długość

32 010 mm

Szerokość

2400 mm

Wysokość

3650 mm

Typ silników

prądu przemiennego

Napięcie zasilania

600 V

Wnętrze
Liczba miejsc siedzących

63+3

Liczba miejsc ogółem

244

Niskopodłogowość

100%

Wysokość podłogi

355 mm

Moderus Gamma – rodzina jednoprzestrzennych, niskopodłogowych, tramwajów przegubowych produkowanych od 2016 przez przedsiębiorstwo Modertrans z Poznania w jego zakładzie produkcyjnym zlokalizowanym w Biskupicach.

Pierwsza koncepcja tramwaju Gamma została opracowana w 2007, ale niedługo potem projekt został porzucony. Powrócono do niego w 2013, kiedy to Modertrans otrzymał dofinansowanie na realizację swojej koncepcji. Prototyp został ukończony w 2016 i miał premierę 18 listopada w zakładzie producenta. Zostało wyprodukowanych ponad 100 gamm i są one eksploatowane przez MPK Poznań, MPK Wrocław i MPK–Łódź.

Historia

Geneza

31 stycznia 2005 powstała spółka Modertrans Poznań. W 2006 przedsiębiorstwo dostarczyło pierwszy wysokopodłogowy tramwaj Moderus Alfa będący modernizacją wagonu z rodziny 105N, zaś w 2009 pierwszy częściowo niskopodłogowy pojazd Moderus Beta będący modernizacją wozu Düwag N8C. W 2011 zakład wykonał pierwszy częściowo niskopodłogowy tramwaj własnej konstrukcji, również nazwany Moderus Beta. Wówczas w portfolio producenta brakowało jedynie tramwaju całkowicie niskopodłogowego.

Wcześniej, bo już w 2007, w przetargu na dostawę dwóch tramwajów dla Bydgoszczy, Modertrans zaoferował całkowicie niskopodłogowy model o nazwie Gamma. Zamówienie zostało ostatecznie udzielone Pesie, która dostarczyła Tramicusy. Mimo to Modertrans kontynuował swój projekt. W 2008 planowano, że prototyp nowego modelu zostanie oddany do użytku na przełomie 2008 i 2009. Tak się jednak nie stało, a do realizacji koncepcji powrócono 5 lat później.

Pierwszy prototyp (LF 01 AC)

Produkcja

1 listopada 2013 Modertrans i Wydział Maszyn Roboczych i Transportu Politechniki Poznańskiej rozpoczęły realizację projektu Innowacyjny tramwaj miejski współfinansowanego przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju i Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. W ramach tego projektu miał powstać tramwaj niskopodłogowy wyposażony w innowacyjne urządzenia i rozwiązania poprawiające komfort podróżowania.

W listopadzie 2014 zaprezentowano główne założenia projektu. Planowano wówczas, że testy tramwaju zostaną przeprowadzone na początku 2016. W połowie maja 2015 zaś przedstawiciele Modertransu mówili o planach montażu pojazdu w okresie od wakacji do końca roku oraz o testach, które zostaną prawdopodobnie przeprowadzone w Poznaniu. Od 1 stycznia 2016 projekt był współfinansowany przez NCBiR w ramach programu Demonstrator+ i początkowo miał on zostać zrealizowany do 31 marca, ale ostatecznie został ukończony 31 października. Całkowity koszt przedsięwzięcia wyniósł przeszło 14,1 mln zł, z czego ponad 5,6 mln zł stanowiło dofinansowanie.

18 listopada 2016 w zakładzie produkcyjnym Modertransu w Biskupicach, w obecności przedstawicieli władz Poznania, powiatu poznańskiego i województwa wielkopolskiego, NCBiR, Politechniki Poznańskiej i krajowych przedsiębiorstw komunikacji miejskiej, miała miejsce prezentacja oraz jazda próbna prototypowego tramwaju Moderus Gamma LF 01 AC. Poinformowano wówczas, że trwa procedura homologacyjna wozu oraz zapowiadano, że pojazd w ciągu dwóch-trzech tygodni trafi na nocne testy do Poznania, a następnie zacznie wozić pasażerów. 27 listopada tramwaj zaprezentowano szerszej publiczności na terenie zajezdni Franowo w ramach imprezy Katarzynki 2016. W styczniu 2017 na terenie tej samej zajezdni kontynuowano testy homologacyjne pojazdu, a 29 stycznia Gamma wzięła udział w obchodach 20-lecia Poznańskiego Szybkiego Tramwaju. Miała wówczas nadany numer taborowy 500, ale nadal nie była wykorzystywana liniowo.

Testy w Poznaniu

Na początku lutego 2017 prototypowa Gamma rozpoczęła jazdy testowe po Poznaniu. Pod koniec tego miesiąca MPK Poznań poinformowało, że w pojeździe, przed rozpoczęciem jazd z pasażerami, musi zostać dostosowana informacja pasażerska i zainstalowany system Poznańskiej Elektronicznej Karty Aglomeracyjnej. Zapowiedziano wówczas, że tramwaj wyjedzie liniowo najprawdopodobniej 1 kwietnia. Ponadto podano, że pojazd był oglądany przez przedstawicieli Olsztyna, a testami tramwaju są zainteresowani przewoźnicy z Wrocławia, Gdańska i konurbacji górnośląskiej. Ostatecznie prototypowa Gamma pod koniec kwietnia powróciła do Poznania na testy bez pasażerów. 11 maja zapowiedziano, że tramwaj zadebiutuje w ruchu liniowym 15 maja i będzie obsługiwać linie nr 12 i 16, co rzeczywiście potem miało miejsce.

Testy w Gdańsku

Od 26 do 29 września 2017 prototypowy egzemplarz Gammy był prezentowany na targach Trako w Gdańsku. 28 września, podczas tychże targów, przedstawiciele Gdańskich Autobusów i Tramwajów zapowiedzieli, że w następnym tygodniu tramwaj rozpocznie dwutygodniowe testy na linii nr 9 z możliwością ich przedłużenia do miesiąca. W nocy z 30 września na 1 października pojazd rozładowano na tory tramwajowe przy urzędzie miejskim. 2 października tramwaj został sprawdzony na wzniesieniach występujących na trasie prowadzącej na Chełm, a dzień później przeszkolono ośmioro motorniczych.

W dniach 4–6 października prototypowa Gamma, która w Gdańsku otrzymała numer taborowy 4001, została skierowana do obsługi 16 półkursów linii nr 9 o płaskim przebiegu. Producentowi tramwaju zależało na sprawdzeniu go również na wzniesieniach, które nie występują w Poznaniu, dlatego zaplanowano, że w kolejnych dniach pojazd zostanie przydzielony do linii nr 2 i 6. 9 października tramwaj rozpoczął obsługę 13 półkursów na linii nr 6. Trzy dni później GAiT poinformowały, że testy pojazdu zostały przedłużone i potrwają do końca miesiąca. 31 października przewoźnik podał, że tramwaj zostanie w Gdańsku również przez cały listopad. 1 listopada prototyp obsłużył 8 półkursów linii nr 6, zaś w dni robocze tamtego miesiąca realizował wcześniej ustalony obieg na tej linii. 1 grudnia GAiT podały, że Gamma będzie testowana w Gdańsku do końca roku i w grudniu będzie kontynuować obsługę linii nr 6. Ostatecznie testy tramwaju w tym mieście zakończono 15 grudnia. Pojazd w trakcie gdańskich prób, trwających dwa i pół miesiąca, pokonał ponad 8400 km.

Testy we Wrocławiu

W nocy z 20 na 21 sierpnia 2019 r. do Wrocławia dotarła prototypowa Gamma celem wykonania 4-miesięcznych testów. Początkowo testowany w godzinach nocnych, od 1 września jeździł na regularnych trasach. Testy zakończono pod koniec października.

Zamówienia

21 września 2016 MPK Poznań ogłosiło przetarg na dostawę 50 tramwajów niskopodłogowych – 30 jedno- i 20 dwukierunkowych. Do 24 listopada zostały złożone trzy oferty, a 23 stycznia 2017 zamawiający za najkorzystniejszą uznał ofertę Modertransu, mimo że nie była ona najtańsza. Wówczas poinformowano, że do Poznania, jeśli zostanie podpisana umowa, trafią wagony z rodzinny Gamma, ale różniące się od egzemplarza prototypowego. Na początku lutego MPK podało, że w przetargu nie wpłynęło żadne odwołanie, dlatego możliwe jest podpisanie umowy i chce ją zawrzeć w tym samym miesiącu. 21 lutego odbyła się konferencja prasowa dotycząca zakończenia procedury przetargowej i prezentująca dostawcę tramwajów, a do samego podpisania umowy MPK z Modertransem doszło w kwietniu. Pierwszy egzemplarz został zaprezentowany w zakładzie producenta 4 października 2018, zaś 8 października został on przetransportowany na teren poznańskiej zajezdni Franowo. Pod koniec lipca 2019 zakończono dostawy pojazdów jednokierunkowych.

26 lutego 2020 Zarząd Inwestycji Miejskich w Łodzi podpisał umowę z Modertransem na dostawę 30 typu LF 06 AC.

11 lutego 2022 roku Schöneicher-Rüdersdorfer Strassenbahn podpisał kontrakt z Modertransem na dostarczenie 3 (+1 w opcji) tramwajów typu LF 10 AC. Nowo zakupione tramwaje mają zastąpić wysłużone wagony typu T57 + B57 eksploatowane na linii tramwajowej nr 87 relacji Wotlersdorf - Berlin Rahnsdorf. Będą to pierwsze nowoczesne tramwaje od lat 50. ubiegłego wieku.

Na początku września 2023 Modertrans dostarczył setną Gammę.

Drugi prototyp (LF 05 AC)

W czerwcu 2021 odbyła się prezentacja drugiej prototypowej Gammy – niskopodłogowego tramwaju jednoczłonowego o długości niecałych 15 m, który powstał w ramach konkursu Narodowego Centrum Badań i Rozwoju przy wykorzystaniu środków unijnych. 18 września 2023 prototypowy tramwaje rozpoczął testowe kursowanie z pasażerami na linii nr 99 w Poznaniu, a 23 września na linii nr 20.

Konstrukcja

Pierwszy prototyp (LF 01 AC)

Prototypowy tramwaj Moderus Gamma LF 01 AC jest pięcioczłonowym tramwajem niskopodłogowym opartym na trzech dwuosiowych, sztywnych wózkach. Ma 32,01 m długości, może się poruszać po torach o rozstawie szyn wynoszącym 1435 mm i pokonywać łuki o promieniu 18 m.

Do wnętrza pojazdu prowadzi sześć par drzwi, w których zastosowano kolorowe ramki świecące na zielono podczas otwierania i na czerwono w trakcie zamykania drzwi. We wnętrzu pojazdu znajdują się 63 miejsca stałe oraz 3 uchylne. Tramwaj może przewozić również 181 osób na miejscach stojących, co daje łącznie 244 miejsca. W przestrzeni pasażerskiej zamontowano klimatyzację, interkom, system informacji pasażerskiej i interaktywny panel dla pasażerów, system poręczy składający się z dwóch rurek biegnących pod sufitem wzdłuż wagonu i poprzeczek między nimi, 12 ładowarek USB oraz rampy i stanowiska dla osób niepełnosprawnych. Kabinę motorniczego wyposażono w wielofunkcyjne panele dotykowe i nastawnik jazdy zintegrowany z fotelem, w którego podłokietniku umieszczono przyciski sterujące. Do dyspozycji motorniczego jest także lodówka. Całe wnętrze zostało wygłuszone z wykorzystaniem absorberów pochłaniających dźwięki. Podłoga znajduje się na wysokości 355 mm ponad główką szyny i jest płaska również w obszarze wózków dzięki rezygnacji z klasycznych osi. Ponadto zastosowany został układ poziomujący, który utrzymuje stałą wysokość podłogi bez względu na zmianę obciążenia.

Gamma jest wyposażona w układ napędowy prądu przemiennego zasilany energią elektryczną o napięciu 600 V pobieraną z sieci napowietrznej za pomocą pantografu połówkowego umieszczonego na środkowym członie. W wagonie zastosowano również superkondensatory, które magazynują energię odzyskaną przy hamowaniu.

Wersje dla Poznania (LF 02 AC i LF 03 AC BD)

Gammy zamówione przez MPK Poznań mają 32 m długości. Do tramwaju jednokierunkowego prowadzi 5 par drzwi dwuskrzydłowych i 2 pary drzwi jednoskrzydłowych, zaś do pojazdu dwukierunkowego 8 dwuskrzydłowych i 4 jednoskrzydłowe. Tramwaj jednokierunkowy wyposażono w 56 miejsc siedzących, a ogółem może pomieścić 240 osób. Pojazd dwukierunkowy zaś ma 48 miejsc siedzących oraz łączną pojemność 233 podróżnych. Ponadto wozy zostały wyposażone w klimatyzację, ładowarki urządzeń mobilnych i rozkładaną platformę oraz w miejsce na wózek dziecięcy, dla osób niepełnosprawnych i na rower. Każdy z tramwajów jest napędzany przez osiem silników z możliwością odzyskiwania energii przy hamowaniu oraz przystosowany do montażu superkondensatorów. Tramwaje są wyposażone m.in. w: przetwornice statyczne w pełnej technologii SiC (węgliku krzemu), falowniki trakcyjne w technologii IGBT oraz system TCMS, produkcji Medcom.

Drugi prototyp (LF 05 AC)

Drugi prototyp (Moderus Gamma LF 01 AC) jest jednoczłonowym tramwajem niskopodłogowym. Ma on niecałe 15 m długości i został oparty na wózkach o ok. 15% lżejszych niż standardowo stosowane wyposażonych w silniki trakcyjne asynchroniczne o zmniejszonych gabarytach. Tramwaj został wyposażony w systemu odzysku energii podczas hamowania gromadzący energię pochodzącą z hamowania w superkondensatorach.

Wnętrze tramwaju jest klimatyzowane i wyposażone m.in. w dodatkowe tablice informacji pasażerskiej dla osób słabowidzących, głosową informacja pasażerska dla osób niewidomych, rampę dla osób z niepełnosprawnościami i wózków dziecięcych, komunikacja z motorniczym poprzez system interkomów, ładowarki USB, podgrzewane poręcze oraz podświetlane piktogramy na poręczach, wskazujące m.in. miejsca uprzywilejowane.

Eksploatacja

Państwo Miasto Przewoźnik Typ Liczba
sztuk		 Rozpoczęcie
eksploatacji
 Polska Poznań MPK Poznań LF 01 AC 1 15 maja 2017
LF 02 AC 30 grudzień 2018
LF 03 AC BD 20 sierpień 2019
LF 05 AC 1 18 września 2023
Wrocław MPK Wrocław LF 07 AC 32 z 46 6 grudnia 2021
Łódź MPK–Łódź LF 06 AC 30 1 marca 2023
 Niemcy Woltersdorf Schöneicher-Rüdersdorfer Straßenbahn LF 10 AC BD 1 z 3
Łączna liczba: 115 z 131

Poznań

15 maja 2017 MPK Poznań rozpoczęło liniową eksploatację prototypowej Gammy. Tramwaj obsługiwał tamtego dnia poranne kursy linii nr 12 i 16. Do wrześniowych targów Trako pojazd obsługiwał pasażerów w Poznaniu łącznie przez trzy miesiące. W tym czasie przejechał około 5000 km. 1 maja 2018 roku prototypowy egzemplarz Gammy ponownie wyjechał na ulice Poznania. Pierwszego dnia obsługiwał linię nr 16.

Pod koniec listopada 2018 pierwsza seryjna Gamma wyjechała na ulice Poznania, a 20 grudnia odbyła pierwszy kurs z pasażerami na linii nr 16. Na początku lutego 2019 na stanie MPK było 7 Gamm, z czego jedna była po odbiorach końcowych, a trzy w trakcie próbnej 14-dniowej eksploatacji z pasażerami. Pod koniec czerwca pierwsza dwukierunkowa Gamma była gotowa. 23 lipca dostarczono ostatnią - 30. Gammę jednokierunkową, a 2 dni później odbyła się oficjalna prezentacja pierwszej Gammy dwukierunkowej. 18 grudnia zakończono dostawy dwukierunkowych wagonów. W połowie maja 2023 zaprzestano eksploatacji Gamm na świeżo zmodernizowanej trasie Poznańskiego Szybkiego Tramwaju ze względu na problemy z wężykowaniem.

Wrocław

We wrześniu 2020 MPK Wrocław podpisało umowę na dostawę 25 tramwajów wraz z opcją na 21 dodatkowych, co do której umowę podpisano w marcu 2021. W listopadzie 2021 dostarczono pierwszy tramwaj, 6 grudnia odbył on pierwszy kurs z pasażerami, a w styczniu 2022 otrzymał patronkę - Marię Koterbską. W październiku 2022 zakończony dostawy bazowego zamówienia składającego się z 25 pojazdów. Pod koniec grudnia dostarczono drugą gammę z drugiej części zamówienia

Łódź

W lutym 2020 roku podpisano umowę na dostawę 30 Moderusów Gamma dla Łodzi. 1 grudnia 2022 pierwszy z zamówionych przez Łódź tramwajów dotarł do zajezdni Telefoniczna, a 6 grudnia w tej samej zajezdni odbyła się prezentacja dla dziennikarzy. 23 stycznia 2023 do Łodzi dotarł drugi tramwaj. 1 marca 2023 dwie pierwsze Gammy zadebiutowały na linii nr 9. 19 czerwca 2023 jedna z gamm wykoleiła się przy skrzyżowaniu ulic Zachodniej i Legionów. Do wypadku nie doprowadziła jednak wada konstrukcyjna pojazdu, lecz źle wykonany tymczasowy rozjazd międzytorowy. W połowie grudnia zakończono dostawy. Dzięki dostawom moderusów możliwa była kasacja najstarszych tramwajów eksplodowanych przez MPK, w szczególności Konstali 805Na.

Wolterdorf

W lutym 2022 roku podpisana została umowa na dostawę trzech tramwajów z opcją na dodatkowy jeden. Na początku kwietnia 2024 pierwszy egzemplarz dotarł do Wolterdorfu.

Nagrody i wyróżnienia

  • 2017 – nagroda Top Design Award 2017 w konkursie Top Design 2017 w kategorii Motoryzacja i transport publiczny.
  • 2017 – nagroda w kategorii Tabor szynowy w konkursie im. Jana Podoskiego zorganizowanym podczas targów Trako.
  • 2017 – nagroda w konkursie Dobry Wzór 2017 w kategorii Transport i komunikacja,
  • 2019 – nagroda w kategorii Tabor szynowy w konkursie im. Jana Podoskiego zorganizowanym podczas targów Trako.

Inne informacje

Na przełomie 2016 i 2017 tramwaj Moderus Gamma wziął udział w zrealizowanej pod patronatem UNESCO międzynarodowej kampanii Bringing tech&science closer to people, mającej na celu popularyzację najnowszych osiągnięć nauki i technologii.

Zobacz też

Uwagi

  1. 1 2 Całkowita liczba miejsc (244) to suma stałych miejsc siedzących (63) i miejsc stojących (181). Jest to zatem całkowita liczba miejsc przy założeniu, że pasażerowie stoją również w miejscu niewykorzystanych, złożonych siedzeń uchylnych (3).

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 Informator umieszczony przy tramwaju Moderus Gamma LF 01 AC podczas jego prezentacji 27 listopada 2016 w ramach imprezy Katarzynki 2016 w zajezdni Franowo w Poznaniu.
  2. ↑ Modertrans: Historia. modertrans.pl. [dostęp 2017-02-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-01-30)].
  3. 1 2 Marek Graff. Nowy tabor tramwajowy w Polsce. „Technika Transportu Szynowego”. 7–8/2015, s. 62. Radom: Instytut Naukowo-Wydawniczy „TTS”. ISSN 1232-3829. [dostęp 2017-02-02].
  4. ↑ Lubka i Stiasny 2011 ↓, Moderus Beta MF 01, s. 98.
  5. ↑ Witold Urbanowicz: W tym roku całkowicie niskopodłogowy tramwaj Modertransu. transport-publiczny.pl, 2016-04-08. [dostęp 2017-02-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-09-24)].
  6. ↑ Jacek Karst, Jakub Madrjas. Polski rynek tramwajowy cz. II. „Rynek Kolejowy”. 10/2010, s. 66. Warszawa: Zespół Doradców Gospodarczych „Tor”. ISSN 1644-1958.
  7. ↑ Lubka i Stiasny 2011 ↓, 122N, s. 109.
  8. ↑ Ryszard Piech: Modertrans – nowy gracz na rynku taboru tramwajowego. infotram.pl, 2008-04-08. [dostęp 2017-02-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-07-14)].
  9. 1 2 3 Modertrans: Demonstrator+. modertrans.pl. [dostęp 2017-02-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-01-30)].
  10. 1 2 Modertrans: Dotacje na innowacje – inwestujemy w Waszą przyszłość. modertrans.pl, 2014-12-02. [dostęp 2017-02-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-06)].
  11. ↑ PAP: Modertrans buduje niskopodłogowca. infotram.pl, 2014-11-10. [dostęp 2017-02-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-13)].
  12. ↑ Piotr Fijałkowski: Moderus Gamma – nowy niskopodłogowy tramwaj z Poznania. poznan.wyborcza.pl, 2015-05-14. [dostęp 2017-02-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-01-30)].
  13. 1 2 3 4 Jacek Łakomy: 32 metry i 1 cm innowacji w transporcie. Nowy Moderus Gamma będzie woził poznaniaków. poznan.pl, 2016-11-18. [dostęp 2017-02-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-11-22)].
  14. 1 2 lic/ dym/: „Moderus Gamma” – nowoczesny, niskopodłogowy tramwaj zaprezentowany w Poznaniu. pap.pl, 2016-11-18. [dostęp 2017-02-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-01-30)].
  15. ↑ j: Tramwaj Moderus Gamma dziś zaprezentował się szerszej publiczności. epoznan.pl, 2016-11-27. [dostęp 2017-02-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-01-30)].
  16. ↑ Andrzej Świątek: Modertrans dostarczy 50 tramwajów. naszglospoznanski.pl, 2017-01-23. [dostęp 2017-02-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-02-03)].
  17. ↑ InfoTram.pl: Pierwsza Gamma będzie jeździć po Poznaniu? Ma już numer taborowy. infotram.pl, 2017-01-29. [dostęp 2017-02-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-01-30)].
  18. ↑ Witold Urbanowicz: Poznań: Testowa Gamma zacznie wozić pasażerów w kwietniu? Chętne także inne miasta. transport-publiczny.pl, 2017-02-22. [dostęp 2017-02-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-02-22)].
  19. ↑ Maciej Kautz: Nowy tramwaj testowany w Poznaniu. wtkplay.pl, 2017-04-21. [dostęp 2017-05-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-05-01)].
  20. ↑ KaT: Moderus Gamma od poniedziałku będzie wozić pasażerów!. epoznan.pl, 2017-05-11. [dostęp 2017-05-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-05-11)].
  21. 1 2 3 KaT: Moderus Gamma pierwszy raz na trasie z pasażerami!. epoznan.pl, 2017-05-15. [dostęp 2017-05-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-05-15)].
  22. ↑ Trako: Ekspozycja zewnętrzna. trakotargi.amberexpo.pl. [dostęp 2017-10-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-10-04)].
  23. 1 2 Krzysztof Koprowski: Z targów prosto na tory. Gdańsk przetestuje nowy tramwaj. trojmiasto.pl, 2017-09-28. [dostęp 2017-09-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-09-28)].
  24. ↑ Witold Urbanowicz: Gdańsk: Moderus Gamma na testach. Wyjazd w okolicach środy. transport-publiczny.pl, 2017-10-02. [dostęp 2017-10-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-10-02)].
  25. 1 2 3 4 Izabela Biała: Tramwaj Moderus Gamma od środy wozić będzie gdańskich pasażerów. gdansk.pl, 2017-10-03. [dostęp 2017-10-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-10-04)].
  26. ↑ jakwej: Nowoczesny tramwaj na ulicach Gdańska. trojmiasto.wyborcza.pl, 2017-10-04. [dostęp 2017-10-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-10-04)].
  27. ↑ Witold Urbanowicz: Gdańsk: Moderus Gamma od środy na trasie linii 9. transport-publiczny.pl, 2017-10-03. [dostęp 2017-10-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-10-04)].
  28. ↑ Krzysztof Koprowski: Nowoczesny tramwaj, biletów brak. trojmiasto.pl, 2017-10-09. [dostęp 2017-10-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-10-09)].
  29. ↑ InfoRail.pl: Wiemy do kiedy Gamma zostanie w Gdańsku. infotram.pl, 2017-10-12. [dostęp 2017-10-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-10-12)].
  30. ↑ Gdańskie Autobusy i Tramwaje: Moderus Gamma – testy także w listopadzie. gait.pl, 2017-10-31. [dostęp 2017-11-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-11-02)].
  31. ↑ InfoTram.pl: Moderus Gamma zostaje w Gdańsku przez cały listopad. infotram.pl, 2017-11-02. [dostęp 2017-11-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-11-02)].
  32. ↑ Gdańskie Autobusy i Tramwaje: Moderus Gamma zostaje na testach do końca roku. gait.pl, 2017-12-01. [dostęp 2017-12-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-12-04)].
  33. ↑ Gdańskie Autobusy i Tramwaje: Moderus Gamma zakończył testy w Gdańsku. gait.pl, 2017-12-20. [dostęp 2017-12-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-12-20)].
  34. ↑ Wrocław przetestuje prototypową Gammę z Poznania. transport-publiczny.pl, 2019-08-21. [dostęp 2019-09-02].
  35. ↑ JEW: Moderus Gamma to nowy tramwaj na wrocławskich torach. Ma w pełni niską podłogę i klimatyzację. Gazeta Wrocławska, 2019-08-22. [dostęp 2019-09-17].
  36. ↑ Komplet Moderusów Beta we Wrocławiu. Gamma wraca do Poznania [online], infotram.pl [dostęp 2019-12-29].
  37. ↑ Emilia Derewienko: Poznań: Jest przetarg na 50 sztuk nowych tramwajów. transport-publiczny.pl, 2016-09-21. [dostęp 2017-02-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-11-06)].
  38. ↑ Witold Urbanowicz: Pesa z najtańszą ofertą na tramwaje dla Poznania. transport-publiczny.pl, 2016-11-24. [dostęp 2017-02-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-01-24)].
  39. ↑ Witold Urbanowicz: Poznań: To Modertrans dostarczy 50 tramwajów niskopodłogowych. transport-publiczny.pl, 2017-01-23. [dostęp 2017-02-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-01-24)].
  40. 1 2 PAP / InfoTram.pl: Dla Poznania Gamma ale inna. infotram.pl, 2017-01-24. [dostęp 2017-02-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-01-24)].
  41. ↑ InfoTram.pl: Gammy już pewne, Poznań bez odwołań. infotram.pl, 2017-02-03. [dostęp 2017-02-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-02-03)].
  42. ↑ Poznań: Ostatnie Moderusy Gamma później. Będą kary? [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2019-12-29].
  43. ↑ Witold Urbanowicz: Moderus Gamma dla Poznania ujrzał światło dzienne (prezentacja). transport-publiczny.pl, 2018-10-04. [dostęp 2018-10-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-10-04)].
  44. ↑ InfoTram.pl: Gamma już na Franowie [film]. infotram.pl, 2018-10-09. [dostęp 2018-10-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-10-09)].
  45. 1 2 3 Poznań odebrał ostatniego jednokierunkowego Moderusa Gammę. transport-publiczny.pl, 2019-07-23. [dostęp 2019-07-23].
  46. 1 2 Łódź podpisała umowę z Modertransem na 30 tramwajów [online], transport-publiczny.pl [dostęp 2020-02-26].
  47. ↑ Modertrans dostarczy tramwaje pod Berlin [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2022-02-18] (pol.).
  48. ↑ Modertrans dostarczył swoją setną Gammę [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2023-12-23] (pol.).
  49. 1 2 3 Modertrans oficjalnie prezentuje jednoczłonową w pełni niskopodłogową Gammę [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2024-01-29] (pol.).
  50. 1 2 Bordowa Gamma jeździ już z pasażerami [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2023-09-18] (pol.).
  51. ↑ Kurier Kolejowy, Linie turystyczne: Moderus Gamma LF 05 AC będzie kursować na linii 20 [online], kurier-kolejowy.pl [dostęp 2024-01-29].
  52. 1 2 3 Monika Lamecka-Pasławska, pf: Moderus Gamma zachwycił. Taki tramwaj będzie nas wkrótce woził po Poznaniu?. poznan.wyborcza.pl, 2017-01-25. [dostęp 2017-02-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-02-01)].
  53. 1 2 Narodowe Centrum Badań i Rozwoju: Innowacyjny tramwaj z Poznania. ncbr.gov.pl, 2016-11-23. [dostęp 2017-02-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-01-24)].
  54. 1 2 MPK Poznań: 50 nowych tramwajów dla Poznania. mpk.poznan.pl, 2017-02-21. [dostęp 2017-02-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-02-21)].
  55. ↑ Moderus Gamma dla Poznania ujrzał światło dzienne (prezentacja) - Transport Publiczny [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2018-12-13].
  56. 1 2 Witold Urbanowicz: Poznań z umową na Gammy. To największe zamówienie MPK. transport-publiczny.pl, 2017-02-21. [dostęp 2017-02-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-02-22)].
  57. ↑ Technologia SiC od Medcom w nowych tramwajach Moderus Gamma - Transport Publiczny [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2018-12-13].
  58. 1 2 Witold Urbanowicz: Poznań: Modertrans będzie musiał spiąć się z dostawą nowych tramwajów Gamma?. transport-publiczny.pl, 2019-02-04. [dostęp 2019-02-24].
  59. 1 2 Pierwsza dwukierunkowa Gamma dla MPK Poznań. infotram.pl, 2019-06-24. [dostęp 2019-06-24].
  60. 1 2 Komplet Moderusów Gamma w Poznaniu. infotram.pl, 2019-12-20. [dostęp 2019-12-29].
  61. 1 2 Modertrans Poznań z nagrodą za dwukierunkowy tramwaj Moderus Gamma. Pojazd otrzymał nagrodę podczas targów TRAKO 2019. gloswielkopolski.pl, 2019-10-02. [dostęp 2019-12-29].
  62. ↑ Wrocław dokupi Moderusy Gamma w ramach opcji [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2021-02-02] (pol.).
  63. ↑ Moderus Gamma 2 w produkcji. Oto nowe tramwaje dla Wrocławia. [dostęp 2021-10-19].
  64. ↑ Naszpikowany technologią tramwaj we Wrocławiu. To Moderus Gamma 2 [online], www.wroclaw.pl [dostęp 2022-02-19] (pol.).
  65. ↑ Wrocław: Są efekty. Prawie pięć razy mniej wykolejeń w ciągu czterech lat [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2024-02-08] (pol.).
  66. 1 2 Łódzka Gamma debiutuje na torach [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2023-03-02] (pol.).
  67. 1 2 Karol Wach, Moderusy Gamma dla MPK Łódź w pełnym składzie. Cała trzydziestka tramwajów [online], TransInfo, 15 grudnia 2023 [dostęp 2023-12-16] (pol.).
  68. ↑ Gamma dla Woltersdorfu na pierwszych zdjęciach [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2024-02-22] (pol.).
  69. 1 2 Pierwszy Moderus dotarł do Woltersdorfu pod Berlinem [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2024-04-03] (pol.).
  70. ↑ InfoTram.pl: Moderus Gamma ponownie na ulicach Poznania. infotram.pl, 2018-05-02. [dostęp 2018-05-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-05-02)].
  71. ↑ Zielona Gamma już jeździ po Poznaniu. infotram.pl, 2018-10-29. [dostęp 2018-11-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-11-30)].
  72. ↑ Witold Urbanowicz: Poznański Moderus Gamma wozi już pasażerów. transport-publiczny.pl, 2018-12-20. [dostęp 2018-12-20].
  73. ↑ MPK Poznań prezentuje pierwszą dwukierunkową Gammę. Dostawy do końca roku [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2019-12-29].
  74. ↑ Poznań. Moderusy Gamma wycofane ze zmodernizowanej PST. Przez wężykowanie [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2023-07-10] (pol.).
  75. 1 2 Wrocław: Pierwsza Gamma wozi pasażerów [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2023-03-02] (pol.).
  76. ↑ MPK Wrocław podpisał z Modertransem umowę na dodatkowe 21 tramwajów [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2023-03-02] (pol.).
  77. ↑ Pierwszy wrocławski tramwaj z patronką [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2023-07-10] (pol.).
  78. ↑ Modertrans dostarcza do Wrocławia 25. tramwaj z półrocznym wyprzedzeniem [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2022-10-21] (pol.).
  79. ↑ 27. Gamma we Wrocławiu; 2. z opcji [online], TransInfo [dostęp 2023-03-02] (pol.).
  80. ↑ Pierwszy Moderus Gamma dotarł do Łodzi [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2022-12-01] (pol.).
  81. ↑ Wyborcza.pl [online], lodz.wyborcza.pl [dostęp 2022-12-07].
  82. ↑ Łódź. Druga Gamma dotarła do miasta [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2023-01-28] (pol.).
  83. ↑ I znów paraliż komunikacyjny. W centrum Łodzi przez pół dnia nie kursowały tramwaje MPK [online], lodz.wyborcza.pl.
  84. ↑ Hiszpanie zaliczyli wpadkę na Legionów. Kto zapłaci karę za paraliż tramwajów MPK Łódź? [online], lodz.wyborcza.pl [dostęp 2023-08-29].
  85. ↑ Łódź: Masowa kasacja tramwajów 805Na [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2024-01-29] (pol.).
  86. ↑ Modertrans dostarczy tramwaje pod Berlin [online], www.transport-publiczny.pl [dostęp 2024-02-22] (pol.).
  87. ↑ Arena Design: Wręczono nagrody w konkursie Top Design 2017!. arenadesign.pl, 2017-03-14. [dostęp 2017-03-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-03-14)].
  88. ↑ Trako: Wyniki konkursów. trakotargi.amberexpo.pl. [dostęp 2017-09-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-09-28)].
  89. ↑ InfoTram.pl: Moderus Gamma nagrodzony przez Instytut Wzornictwa Przemysłowego. infotram.pl, 2017-10-27. [dostęp 2017-10-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-10-27)].
  90. ↑ Modertrans: Bringing tech&science closer to people. modertrans.pl, 2017-02-28. [dostęp 2017-03-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-03-01)].

Bibliografia

  • Arkadiusz Lubka, Marcin Stiasny: Atlas tramwajów. Wyd. 1. Poznań: Kolpress, 2011. ISBN 978-83-920784-6-3.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.