Mołdawit

Mołdawit, Czechy
Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny

SiO2(+Al2O3)

Twardość w skali Mohsa

5,5 - 6,5

Przełam

muszlowy

Łupliwość

brak

Układ krystalograficzny

amorficzny

Topliwość

1300

Gęstość minerału

2,303 do 2,385 g/cm³

Właściwości optyczne
Barwa

zielona

Rysa

biała

Połysk

szklisty

Współczynnik załamania

1,48 – 1,50 (zmienny)

Mołdawit (wełtawit, moldavit, vltavin) – rodzaj zielonych, przezroczystych tektytów występujący głównie w iłach południowych Czech i Moraw.

Nazwa

Nazwa tej odmiany tektytów pochodzą od niemieckiej nazwy rzeki Wełtawa. Alternatywną nazwą języku polskim jest wełtawit.

Występowanie

Mołdawity głównie występują na Morawach i w Czechach, ale także znajdowany jest w Saksonii, Austrii i Szwajcarii. W 2013 r. opisano występowanie ich na Dolnym Śląsku.

Opis

Mołdawity charakteryzują się nierówną powierzchnią, przezroczystością, zieloną barwę (butelkowa zieleń, czasem inne odcienie zieleni). Mają temperaturę topnienia 1300 °C, twardość wynosi od 5,5 do 6,5 w skali Mohsa, a gęstość waha się od 2,303 do 2,385 g/cm³, współczynnik załamania wynosi 1,48–1,50. Pod względem chemicznym zawiera prawie 80% krzemionki, ponad 10% Al
2O
3 i domieszki K
2O, tlenków wapnia i manganu. Największe okazy osiągają 0,5 kg, zwykle jednak ważą około 8 gramów. Szacuje się, że do końca lat 80. XX znaleziono 55 tysięcy mołdawitów.

Uważa się, że mołdawity powstały w wyniku uderzenia meteorytu, który utworzył krater Ries na południu Niemiec. Energia uderzenia prawdopodobnie doprowadziła do upłynnienia skał w miejscu spadku i wyrzucenia ich na odległość kilkuset kilometrów. Wiek krateru szacuje się na 14,8 mln lat, zaś mołdawitów na ok. 14,4–14,9 mln lat (miocen).

Kolekcjonerstwo

Kamień ten jest ceniony przez kolekcjonerów, a także jubilerów, którzy stosują go zarówno w postaci nieobrobionej, jak i szlifowanej. W literaturze podaje się, że mołdawity odkryto w II połowie XVIII w., jednak wśród kamieni szlachetnych i ozdobnych korony średzkiej ukrytej w połowie XIV wieku (skarb średzki) i znalezionej dopiero w 1988 r. stwierdzono dwa zielone tektyty o charakterze powierzchni charakterystycznej dla mołdawitów.

W Czechach istnieje kilka muzealnych kolekcji mołdawitów, najczęściej jako część składowa większych zbiorów geologicznych czy mineralogicznych (Praga, Brno, České Budějovice). W Českým Krumlovie znajduje się muzeum poświęcone wyłącznie temu kamieniowi (Muzeum vltavínů, ul. Panská 19, Český Krumlov).

Galeria

Przypisy

  1. 1 2 3 Maślankiewicz 1987 ↓, s. 371.
  2. 1 2 Ryka i Maliszewska 1991 ↓, s. 234, 391.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Żaba 2014 ↓.
  4. 1 2 3 Manecki 2010 ↓, s. 94.
  5. ↑ T. Brachaniec, Ł. Karwowski, K. Szopa, Pierwsze znalezisko polskich mołdawitów, „Acta Societ. Metheor. Polon.” (4), 2013, s. 37–38.
  6. 1 2 3 Ryka i Maliszewska 1991 ↓, s. 391.
  7. ↑ Pietrusiński i Witkowski 1996 ↓, s. 9, 49.
  8. ↑ Sachanbiński 1996 ↓, s. 70.
  9. ↑ Wełtawit. Kosmiczna fabryka szkła - AGATOWCYAGATOWCY [online], com.pl [dostęp 2024-04-24] (pol.).

Bibliografia

  • Andrzej Manecki, Meteoryty. Oblicza gości z Kosmosu, Olszanica: Bosz, 2010, ISBN 978-83-7576-115-3, OCLC 751050672.
  • K. Maślankiewicz, Kamienie szlachetne, Warszawa: Wydawnictwa Geologiczne, 1987.
  • Jerzy Pietrusiński, Jacek Witkowski (red.), Klejnoty monarsze. Skarb ze Środy Śląskiej, Wrocław: Monumentis Patriae, 1996, ISBN 83-905087-0-2, OCLC 831004077.
  • wełtawit, [w:] Wacław Ryka, Anna Maliszewska, Słownik petrograficzny, wyd. II popr. i uzup., Warszawa: Wydawnictwa Geologiczne, 1991, ISBN 83-220-0406-0.
  • Michał Sachanbiński, Kamienie szlachetne w klejnotach monarszych ze Środy Śląskiej, [w:] Jerzy Pietrusiński, Jacek Witkowski (red.), Klejnoty monarsze. Skarb ze Środy Śląskiej, 1996, s. 64–74, ISBN 83-905087-0-2.
  • vltavin, [w:] J. Żaba, Ilustrowana Encyklopedia Skał i Minerałów, Chorzów: Videograf, 2014, s. 472–473.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.