Milutin Milanković
Милутин Миланковић
Data i miejsce urodzenia

28 maja 1879
Dalj

Data i miejsce śmierci

12 grudnia 1958
Belgrad

Zawód, zajęcie

matematyk, geofizyk i astrofizyk, inżynier budownictwa

Odznaczenia

Milutin Milanković, cyrylicą: Милутин Миланковић (ur. 28 maja 1879 w Dalju, zm. 12 grudnia 1958 w Belgradzie) – serbski matematyk, geofizyk i astrofizyk, inżynier budownictwa oraz pisarz i popularyzator nauki.

Życie osobiste

Jego dziadek Uroš był filozofem, a drugi dziadek, Mita, szefem sztabu serbskiej armii za panowania Michała Obrenowicia. Był synem Milana i Jelisavety, z d. Maučević, jego ojciec był rolnikiem i handlarzem, a także lokalnym politykiem, zmarł gdy Milutin miał 8 lat. Miał sześcioro rodzeństwa; wraz ze swoją siostrą bliźniaczką był najstarszy. Trzech braci Milutina umarło z powodu gruźlicy jeszcze w dzieciństwie. Po śmierci ojca matka, babka i wuj zaczęli opiekować się dziećmi. 14 czerwca 1914 poślubił Kristinę Topuzović, z którą miał syna Vasko.

Przed podjęciem pracy naukowej

Urodził się w Dalju, położonym nad brzegiem Dunaju w Slawonii w Austro-Węgrzech, obecnie w żupani osijecko-barańskiej w Chorwacji. Z powodu słabego zdrowia, podstawowe kształcenie Milutina przebiegało w domu, gdzie uczył się od guwernantek i korepetytorów. W wieku dziesięciu lat przeprowadził się do innego wuja, Pai Maučevicia, w pobliskim Osijeku, gdzie po raz pierwszy uczęszczał do szkoły publicznej. W 1902 ukończył studia z zakresu inżynierii lądowej na Uniwersytecie Technicznym w Wiedniu, dwa lata później jako pierwszy Serb uzyskał tu tytuł doktora nauk technicznych. Tytuł jego doktoratu to Beitrag zur Theorie der Druck-kurven (pol. Przyczynek do teorii krzywych ciśnienia). W zawodzie inżyniera – budowniczego mostów, wiaduktów i zapór z zastosowaniem żelbetu, pracował w firmie Pittel do 1909, kiedy objął katedrę matematyki w Uniwersytecie w Belgradzie, gdzie później utworzył katedrę mechaniki nieba i był dziekanem Wydziału Filozoficznego. Pionier inżynierii rakietowej, dyrektor Obserwatorium Astronomicznego w Belgradzie (1948–1951).

Praca naukowa

Jego najbardziej znanym osiągnięciem jest opisanie cykli Milankovicia, gdzie zastosował metody matematyczne do rekonstrukcji warunków klimatycznych panujących dawniej na Ziemi, a także zależności orbity ziemskiej i zmian klimatycznych. Milanković badał trzy parametry orbity ziemskiej: inklinację (nachylenie) osi ziemskiej, jej precesję (zjawisko obracania się) i ekscentryczność orbity wokół Słońca. Stwierdził wyraźne oscylacje o okresach rzędu dziesiątek tysięcy lat. Było to rozwinięcie teorii Jamesa Crolla.

Teoria Milankovićia zyskała światową sławę dzięki publikacji jego krzywej promieniowania słonecznego w dziele Die Klimate der geologischen Vorzeit (1924), autorstwa klimatologa Wladimira Köppena i geofizyka Alfreda Wegenera. Następnie zaproszono go do współpracy przy dwóch podstawowych podręcznikach: klimatologii – Handbuch der Klimatologie (5 tomów, wyd. 1939) oraz geofizyki, Handbuch der Geophysik (1933).

Jego teoria nie została wówczas uznana, lecz współczesne badania osadów na dnach oceanicznych i rdzeni lodowcowych na Grenlandii i Antarktydzie zdają się potwierdzać rytmy Milankovicia o okresach 41 tys., 23 tys. oraz 100 tys. lat.

Sformułował prawo insolacji i teorię epoki lodowcowej. Dokonał również modyfikacji kalendarza juliańskiego, w następstwie czego opracował kalendarz nowojuliański, przyjęty przez większość Kościołów prawosławnych, m.in. Kościół Grecji, Konstantynopola, Rumunii, Bułgarii, Cypru.

Był stałym członkiem Serbskiej (od 1924) i członkiem korespondentem Jugosłowiańskiej Akademii Nauk i Umiejętności (od 1925).

Upamiętnienie

Jego imieniem nazwano planetoidę (1605) Milankovitch oraz kratery na Księżycu i Marsie.

Przypisy

  1. 1 2 3 4 Nikola Pantić: Milutin Milanković (1879–1958). mi.sanu.ac.rs. [dostęp 2016-10-15]. (ang.).
  2. ↑ Znameniti Srbi u Hrvatskoj. snv.hr. [dostęp 2020-01-09].
  3. ↑ Bojan Savić: O našim velikanima. 2016, s. 52. (serb.).
  4. 1 2 3 4 5 6 7 Спасова, Даница; Радиновић, Ђуро; Милићевић, Владо; Максимовић, Славко: Milutin Milanković – A Traveler Through Distant Worlds and Times. Београд: Удружење Милутин Миланковић и Завод за унапређивање образовања и васпитања, 2008. ISBN 978-86-910617-0-8. (ang.).
  5. 1 2 Klima v rytmu vesmíru. cpress.cz. s. 1. [dostęp 2016-10-15]. (cz.).
  6. ↑ Prvi srpski doktor tehničkih nauka. [w:] Milutin Milanković – Digitalni legat [on-line]. legati.matf.bg.ac.rs. [dostęp 2016-10-15]. (serb.).
  7. 1 2 Milutin Milankovitch (1879–1958). Earth Observatory, part of the EOS Project Science Office, NASA Goddard Space Flight Center. [dostęp 2016-10-14]. (ang.).
  8. 1 2 W. Schwarzacher: Cyclostratigraphy and the Milankovitch Theory. Books.google.rs, 1993-08-24. s. 29–45. [dostęp 2016-10-15]. (ang.).
  9. ↑ Tomasz Ulanowski: Eocen. Kiedy Antarktydę porastały lasy. gazeta.pl, 27.09.2016. [dostęp 2016-10-14].
  10. ↑ Milutin Milankovitch, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2016-10-16] (ang.).
  11. ↑ Milutin Milanković: Canon of insolation and the ice-age problem: (Kanon der Erdbestrahlung und seine Anwendung auf das Eiszeitenproblem). Belgrade: Königlich serbische Akademie, 1941. OCLC 51263. [dostęp 2016-10-15].
  12. ↑ Lumma Liborius: Von Caesar bis Meletios oder: Warum Weihnachten am 7. Januar ist. Universität Innsbruck, 2010-09-14. [dostęp 2016-10-15]. (niem.).
  13. 1 2 Milanković, Milutin. [w:] Hrvatska enciklopedija [on-line]. enciklopedija.hr. [dostęp 2016-10-15]. (chorw.).
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.