Rodzina i młodość

Federowski pochodził z warszawskiej rodziny szlachecko-ziemiańskiej. Jego rodzicami byli Adolf Federowski (zm. 1970 w bitwie pod Orleanem; z pochodzenia Kaszub ) i Eleonora (z domu Gąsiewicz) . W dzieciństwie przechorował gruźlicę płucną co odbiło się na jego zdrowiu fizycznym i sytuacji finansowej. Gdy chłopak miał 13 lat, ojciec wyemigrował do Francji. W trakcie jego nieobecności matka Fedorowskiego wyszła za mąż za emerytowanego oficera rosyjskiego Komissarzewskiego .

Edukacja i kariera

Michał Federowski skończył 4 klasy progimnazjum w Warszawie (ukończone w 1870 roku). Przez kolejne trzy lata kształcił się w dziedzinach agrotechniki podczas praktyk i kursów magnackich gospodarstw rolnych i ogrodniczych (1971–1973 ). W tym samym okresie (1870–1872) studiował filozofię i literaturę pod kierunkiem Franciszka Krupińskiego .

W roku 1873 zaczął studiować jako wolny słuchacz na wydziale agronomicznym Akademii Pietrowsko-Razumowskiej pod Moskwą. Zdobywał wówczas tytuł administratora majątków, jednak po pięciu miesiącach z powodów zdrowotnych i materialnych musiał je zaniechać .

Podczas praktyki w majątku ziemskim w powiecie olkuskiem zetknął się z Oskarem Kolbergiem Zygmuntem Glogerem oraz Franciszkiem Krupińskim; Rezygnując z wyjazdu do egzotycznych koloni holenderskich na Jawę i Sumatrę zdecydował się poświęcić życie badając kulturę ludową Polski i Białorusi. Skłoniła go do tego lektura Jana Karłowicza Podręcznik dla zbierających rzeczy ludowe (Warszawa, 1871).

W latach 1875–1877 przeprowadził pod kierunkiem Zygmunta Glogera badania w województwie kieleckim, owocem których była dwutomowa monografia pod tytułem Lud okolic Żarek, Siewierza i Pilicy. Pracował w tym okresie jako administrator majątku Michała Poleskiego .

W 1877 został wezwany do armii rosyjskiej, jednak po pół roku został zwolniony z woli cara pod pretekstem bycia jedynakiem .

Od 1877 przebywał na ziemiach białoruskich, mieszkając u przyjaciół swojej matki w Prużanie (posiadłość marszałka Walentego Szykowskiego), gdzie prowadził intensywne badania folklorystyczne. Tego efektem jest seria wydawnicza Lud białoruski; miała ona zawierać 20 tomów, jednak opublikowano ich jedynie 8, z czego tomy 5-8 pośmiertnie. Tomy 9-20 nie przetrwały do dzisiejszych czasów. Zebrane tam materiały do dziś są uznawane za podstawowe dla etnografii i folklorystyki białoruskiej.

Seria była wydawana po 1879, gdy Federowicz zapoznał się z Akademią Umiejętności i zaczął przekazywać jej pierwsze rękopisy [1].

W latach od 1884 do 1894 roku dzierżawił Kosin od rodu Jelskich . Również w tym okresie, mieszkając w Studerowszczyznie (zob. Słonim), rozpoczął zbieranie roślin leczniczych i użytkowych. Pod wpływem apelu prof. Józefa Rostafińskiego roku pt. Odezwa do nie-botaników o zbieranie ludowych nazw roślin (1883), postanowił sporządzić Zielnik litewski zawierający okazy flory białoruskiej wraz z ich ludowymi nazwami. Od 1877 do 1892 zebrał około 11 tysięcy archeologicznych i 1 tysiąc etnograficznych materiałów, które wysyłał następnie Zygmuntowi Glogerowi do Jeżewa (obecnie Jeżewa Starego) . Wraz z nim prowadził także wykopaliska archeologiczne osad i cmentarzysk (w tym kurhanów) z epoki średniowiecza w powiecie Wołkowyskim .

W 1892 nawiązał znajomości z Muzeum Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego w Troickosawsku (ob. Suche Bator). Został również członkiem Lwowskiego Towarzystwa Ludoznawczego, Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie, a rok później Towarzystwa Numizmatyczno-Archeologicznego .

W trakcie przebywania na terenach Białorusi zebrał około trzytysięczny księgozbiór. W 1904 roku znalazł się w „ruinie majątkowej” [1], przez co część oddał do instytucji państwowych takich jak Muzeum Dzieduszyckich we Lwowie, Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie, Polskiemu Towarzystwu Krajoznawczemu, resztę zatrzymał (ok. 1500) bądź sprzedał . Zaginęły jednak jego liczne fotografie, które wykonywał najczęściej ludziom podstarzałym podczas pobytu w Kosinie . Z tego powodu rok później przeniósł się do Warszawy. Pracował w różnych miejscach i na różnych stanowiskach, aby zarobić na utrzymanie rodziny. Angażował się również publicznie i politycznie. W czasie I wojny światowej wstąpił w szeregi ugrupowań nacjonalistycznych: Koła Wielkiego Księstwa Litewskiego, Komitetu Białoruskiego oraz Ligi Ziem Zachodnich[1]. Od 1920 pracował w Wydziale Propagandy Wojska Polskiego. Pisał dla niego liczne odezwy wiersze, marsze i piosenki dla czasopism, śpiewników i jednodniówek. Jego dzieła z tego okresu pozostały anonimowe .

W 1921 został zatrudniony w Zakładzie Etnologii w Instytucie Nauk Antropologicznych Towarzystwa Naukowego Warszawskiego i pracował aż do śmierci w 1923 roku. Przed śmiercią zbiory przekazał :

1. Rękopisy, wycinki i zbiory graficzne Bibliotece Zakładu Etnologii Instytutu Nauk Antropologicznych i Etnologicznych Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, ocalały fragment dzieł został przekazany do Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego, Archiwum Naukowego Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego oraz Archiwum Polskiej Akademii Nauk w Warszawie;
2. Zbiory autobiograficzne i bibliograficzne Stefanowi Dembemu, zbiory zaginęły;
3. Rękopisy Józefa Tokarzewicza Marianowi Abramowiczowi;
4. Mapy, broszury i medaliony Janowi Homolickiemu, zbiory zaginęły.

Jego zgon wzmiankowały liczne pisma, m.in. „Kurier Warszawski”, „Robotnik” oraz „Gazeta Poranna”. Pochowany został na cmentarzu Powązkowskim (kwatera Y-6-7/8).

Materiały archiwalne Michała Federowskiego znajdują się w PAN Archiwum w Warszawie pod sygnaturą III-8.

Życie prywatne

W 1892 roku ożenił się ze Stefanią Bitner (córka ziemianina z woj. kieleckiego, siostra doktora Bitnera ze Świsłoczy ) .

Książki

Zielniki

• 1882-1890: Zioła lecznicze, zesz. 1 (1882), 2 (1883), 3 (1883-1890);
• 1883: Zielnik roślin użytecznych, zesz. 1;
• 1883: Zielnik Litewski, zesz. 1.

Inne dzieła

Oraz iczne anonimowe odezwy wiersze, marsze i piosenki dla czasopism, śpiewników i jednodniówek Wojska Polskiego; dzieła (rękopisy, mapy, rysunki) zagubione po śmierci Federowskiego .