Miądrzyga

Miądrzyga
	; Xerophyllum asphodeloides
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd	liliowce
Rodzina	melantkowate
Rodzaj	miądrzyga
	Nazwa systematyczna
	Xerophyllum Michx.; Fl. Bor.-Amer. 1: 210 (1803)
	Typ nomenklatoryczny
	Xerophyllum setifolium Michx.; [= Xerophyllum asphodeloides (L.) Nutt.]

Miądrzyga (Xerophyllum Michx.) – rodzaj wieloletnich, naziemnopączkowych roślin zielnych z rodziny melantkowatych. Należą do niego dwa północnoamerykańskie gatunki: miądrzyga tęga (Xerophyllum tenax (Pursh) Nutt.) i Xerophyllum asphodeloides (L.) Nutt. Pierwszy gatunek występuje od zachodniej Kanady do zachodniej Kalifornii, drugi jest endemiczny dla Stanów Zjednoczonych, gdzie występuje od New Jersey do Alabamy. Oba gatunki zasiedlają piaszczyste, nizinne pagórki porośnięte sosnami smołowymi, suchymi lasami dębowo-orzesznikowymi z domieszką Pinus echinata i sosny wirginijskiej, a także lasy górskie. Nazwa naukowa rodzaju pochodzi od greckich słów ξηρό (ksero – suchy) i φύλλων (phyllon – liście).

Morfologia

Pokrój: Rośliny zielne osiągające wysokość dwóch metrów.

Łodyga: Pęd podziemny stanowi skrócone, zdrewniałe, bulwopodobne kłącze, na końcu którego powstają słabo rozwinięte, okryte łuskami cebule przybyszowe, które po kilku latach od powstania kwitną, a po owocowaniu obumierają. Pęd naziemny wzniesiony, nierozgałęziony.

Liście: Liście głównie odziomkowe, skrętoległe, tworzące kępkową rozetkę. Blaszki liściowe łukowato wygięte, u nasady rozszerzone, dystalnie zwężone, nitkowato-równowąskie, kolankowe, sztywne, o piłkowanych brzegach. Na pędzie kwiatostanowym powstaje wiele nitkowato-równowąskich przysadek.

Kwiaty: Kwiaty obupłciowe, sześciopręcikowe, podzalążniowe, szypułkowe, zebrane w gęsty kwiatostan, wpierw baldachogroniasty, następnie wydłużający się i groniasty. Szypułki o długości 3–5 cm. Okwiat pojedynczy, złożony z sześciu kremowobiałych, rozwartych, podługowatych lub odwrotnie jajowatych listków równej lub różnej długości. Pręciki słabo wyrastające ponad okwiat, o szydłowatych, poszerzonych u nasady nitkach i dwukomorowych główkach. Zalążnia górna, trójkomorowa, przechodząca w trzy zakrzywione szyjki słupka, doosiowo zakończone brodawkowatymi znamionami.

Owoce: Zbliżone do torebek, kuliste do jajowatych, pękające wzdłuż szwów, trzykomorowe. W każdej komorze obecnych jest od dwóch do czterech zielonkawo-brązowych,podługowato-wrzecionowatych, trójkątnych w przekroju nasion.

Systematyka

Według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016) rodzaj zaliczany jest do monotypowej podrodziny Xerophylleae w rodzinie melantkowatych (Melanthiaceae), należącej do rzędu liliowców (Liliales) zaliczanych do jednoliściennych (monocots).

Zagrożenie i ochrona

Xerophyllum asphodeloides objęty jest ochroną gatunkową na podstawie przepisów stanowych w Georgii (status R – rzadki), Kentucky (H – historyczny) i Tennessee (T – zagrożony).

Zastosowanie

Rośliny spożywcze: Kłącza miądrzygi tęgiej są jadalne po upieczeniu.

Rośliny lecznicze: Indianie stosowali okłady z przeżutych kłączy miądrzygi tęgiej, mających działanie ściągające, na rany. Piana powstająca w trakcie ucierania tego pędu używana była do przemywania bolących oczu. Wywar z kłącza stosowany był również do przemywania zwichniętych i złamanych kończyn.

Rośliny włókniste: Z liści miądrzygi produkowane są wodoszczelne kosze, używane do gotowania żywności. Drobniejsze liście wykorzystywane są do plecenia spódniczek, kapeluszy i płaszczy.

Rośliny ozdobne: Oba gatunki są uprawiane dla efektownych, białych kwiatostanów.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2017-10-20] (ang.).
↑ Rafaël Govaerts: World Checklist of Selected Plant Families. The Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2011-03-13]. (ang.).
↑ NatureServe Explorer. [dostęp 2011-03-13]. (ang.).
↑ D. Gledhill: The names of plants. Cambridge ; New York: Cambridge University Press, 2008, s. 409. ISBN 978-0-521-86645-3. (ang.).
1 2 Flora of North America. Vol. 26: Liliaceae. [dostęp 2011-03-13]. (ang.).
↑ PLANTS Threatened & Endangered. United States Department of Agriculture. [dostęp 2011-03-13]. (ang.).
1 2 3 Plants For A Future. [dostęp 2015-12-12]. (ang.).

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] 1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2017-10-20] (ang.).

[kew-3] Rafaël Govaerts: World Checklist of Selected Plant Families. The Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2011-03-13]. (ang.).

[4] NatureServe Explorer. [dostęp 2011-03-13]. (ang.).

[5] D. Gledhill: The names of plants. Cambridge ; New York: Cambridge University Press, 2008, s. 409. ISBN 978-0-521-86645-3. (ang.).

[fona-6] 1 2 Flora of North America. Vol. 26: Liliaceae. [dostęp 2011-03-13]. (ang.).

[7] PLANTS Threatened & Endangered. United States Department of Agriculture. [dostęp 2011-03-13]. (ang.).

[pfaf-8] 1 2 3 Plants For A Future. [dostęp 2015-12-12]. (ang.).