Melania Kierczyńska
Imię i nazwisko urodzenia

Melania Cukier

Data i miejsce urodzenia

12 października 1888
Warszawa

Data i miejsce śmierci

4 lipca 1962
Warszawa

Miejsce spoczynku

Cmentarz Wojskowy na Powązkach

Zawód, zajęcie

działaczka komunistyczna, nauczycielka, literatka

Partia

SDKPiL
KPRP/KPP
PPR/PZPR

Odznaczenia

Melania Kierczyńska, ps. Jaga, Kierczyńska, Żartobliwa (ur. 12 października 1888 w Warszawie, zm. 4 lipca 1962 tamże) – polska działaczka komunistyczna, nauczycielka, krytyczka literacka, pisarka i tłumaczka.

Kierczyńska była zwolenniczką literackiej stylistyki realizmu socjalistycznego. Współtworzyła program literacki socrealizmu w Polsce.

Życiorys

Urodziła się 12 października 1888 w Warszawie w rodzinie pochodzenia żydowskiego jako Melania Cukier. Była córką sklepikarza Szymona Cukier i Róży z Englów. Od 1897 uczennica IV gimnazjum żeńskiego. Naukę porzuciła podczas strajku 28 stycznia 1905. Uczestniczyła następnie w kursach pedagogicznych dla kobiet Jana Miłkowskiego i kursach handlowych, po czym wstąpiła na wydział matematyczno-przyrodniczy Towarzystwa Kursów Naukowych.

W 1906 wstąpiła do Socjaldemokracji Królestwa Polskiego i Litwy, gdzie zaprzyjaźniła się z Zofią Muszkat (późniejszą Dzierżyńską). Od 1908 przebywała w Szwajcarii. W Bernie i Zurychu studiowała chemię i filozofię. Współpracowała z zuryską sekcją SDKPiL. Z powodu trudnej sytuacji materialnej w 1909 wróciła do Warszawy. Została aresztowana 24 kwietnia w budynku Poczty Głównej podczas próby nadania do Krakowa przesyłek z materiałami propagandowymi. Więziona w Warszawie, w tzw. Serbii. Zwolniona 23 lipca za kaucją w wysokości 1000 rubli. Ponownie zatrzymana 26 września w związku z aresztowaniami członków Zarządu Głównego SDKPiL. 26 listopada skazana w pierwszej sprawie na rok twierdzy (wyrok zmniejszony następnie o półtora miesiąca). Karę odbywała w Serbii oraz, od lutego 1910, w Łomży.

W latach 1910–1914 mieszkała w Krakowie, gdzie udzielała korepetycji. Po wybuchu I wojny światowej powróciła do Warszawy, gdzie udzielała prywatnych lekcji oraz wykonywała prace biurowe. Od jesieni 1918 była nauczycielką języka polskiego w chełmskim gimnazjum, następnie w Tomaszowie Mazowieckim.

W 1927 rozpoczęła studia polonistyczne na Uniwersytecie Warszawskim w ramach kursów dla nauczycieli szkół średnich. Naukę ukończyła w 1930 na podstawie pracy magisterskiej pt. Powstanie styczniowe w twórczości Stefana Żeromskiego. W tym czasie jej prace były publikowane w czasopismach komunistycznych „Przekrój”, Lewar i Miesięcznik Literacki.

Po kapitulacji Warszawy w 1939 przeniosła się na tereny okupowane przez Związek Radziecki. W Białymstoku podjęła pracę w szkole średniej jako polonistka. Jesienią następnego roku przeniosła się do Lwowa, gdzie współpracowała nad podręcznikami szkolnymi w języku polskim oraz publikowała w „Czerwonym Sztandarze”. Należała do Związku Pisarzy Zachodniej Ukrainy. Po ataku Niemiec na ZSRR w 1941 przedostała się przez Kijów do Inzy, gdzie zatrzymała się u córki, która otrzymała nakaz pracy w tym mieście. Następnie pracowała Kujbyszewie w polskiej redakcji radzieckiego radia. W październiku 1943 wyjechała do Moskwy. Pracowała tam w Komitecie do spraw Dzieci Polskich w ZSRR, Wydawnictwie Literatury w Językach Obcych oraz Radiostacji im. Tadeusza Kościuszki. Należała do Związku Patriotów Polskich. W 1944 wstąpiła do Polskiej Partii Robotniczej.

Do Polski wróciła w październiku 1945 bądź w 1946. Od 1947 do 1957 kierowała działem kulturalnym w „Trybunie Wolności”. W 1950 Związek Literatów Polskich uhonorował ją nagrodą za krytykę literacką. Od 1950 do 1954 zasiadała w Zarządzie Głównym ZLP. Działała w tamtejszej podstawowej organizacji partyjnej. Od 1951 do 1954 uczestniczyła w pracach Sekcji Literatury Komitetu Nagród Państwowych. 23 września 1955 podczas narady działaczy PZPR w warszawskim Pałacu Staszica przyłączyła się do krytyki Poematu dla dorosłych Adama Ważyka.

Po odwilży w październiku 1956 ograniczyła działalność pisarską. W 1957 przeszła na emeryturę. Zmarła 4 lipca 1962 w Warszawie. Pochowana na tamtejszym Cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera C 2-7-14).

Twórczość

Jako Melania Cukier ogłosiła w 1924 tom wierszy pt. Amulety, który poświęciła swojej córce Oldze.

Z marksistowskiej perspektywy oceniała m.in. Mury Jerycha Tadeusza Brezy, Popiół i diament Jerzego Andrzejewskiego i Medaliony Zofii Nałkowskiej. Popularyzowała literaturę radziecką na łamach tygodnika „Odrodzenie”. W tygodniku „Kuźnica” opublikowała m.in. tekst krytykujący Dwa teatry Jerzego Szaniawskiego. Krytyka Kierczyńskiej doprowadziła do zaprzestania wystawiania dramatu. Swoje poglądy przewartościowała pod koniec życia. W 1962 jej prace ukazały się we Współczesności.

Jej pozostałe liryki ukazały się pośmiertnie w 1969 w zbiorze pt. Egotyki z lat wojny z posłowiem Anny Kamieńskiej. Na skutek starań córki Kierczyńskiej w 1965 ukazał się pt. O sprawach nieobojętnych pośmiertnych zbiór szkiców literackich i publicystycznych z lat 1946–1962 z posłowiem Ryszarda Matuszewskiego.

Wybór publikacji

(opracowano na podstawie materiałów źródłowych)

  • Amulety (1924) – zbiór wierszy
  • Sztuka a życie społeczne – artykuł w zbiorze Gieorgija Plechanowa O literaturze i sztuce (1950)
  • Spór o realizm (1951) – zbiór szkiców krytycznoliterackich
  • Rozdziobią nas kruki, wrony – napisana w 1930 rozprawa w zbiorze Stefan Żeromski (1951)
  • Z działalności KPP na froncie kulturalnym – artykuł w zbiorze KPP: wspomnienia z pola walki (1951)
  • O sprawach nieobojętnych (1965) – zbiór esejów, wydanie pośmiertne
  • Egotyki z lat wojny (1969) – zbiór wierszy, wydane pośmiertnie
  • Na tropie formy – nieukończona rozprawa na temat morfologii powieści

Przekłady

Odznaczenia

Uwagi

  1. ↑ Jerzy Madejski pisał: „egzegeci socrealizmu tłumaczą ówczesną literaturę odwołując się przede wszystkim do krytyki literackiej publikowanej w gazetach (ulubioną krytyczką jest chyba Melania Kierczyńska)”. Beata Gontarz pisała, że „wśród krytyków literackich na przykład prym wiodła pod koniec lat czterdziestych Melania Kierczyńska (...)”.

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Kormanowa 1992 ↓, s. 158.
  2. ↑ Jerzy Madejski. Rec.: Jerzy Smulski, Od Szczecina do… października. Studia o literaturze polskiej lat pięćdziesiątych. Toruń 2002. „Pamiętnik Literacki”. 2, s. 238, 2004. ISSN 0031-0514.
  3. ↑ Beata Gontarz: Jana Józefa Szczepańskiego polemiki z socrealizmem. W: Realizm socjalistyczny w Polsce z perspektywy 50 lat : materiały z konferencji naukowej organizowanej przez Instytut Nauk o Kulturze Uniwersytetu Śląskiego w dniach 19-20 października 1999 roku w Katowicach. red. Stefan Zabierowski, Małgorzata Krakowiak. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2001, s. 326, seria: Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, nr 1993. ISBN 83-226-1077-7.
  4. ↑ Zygmunt Greń: Przeciwko doktrynerstwu. W: Jerzy Szaniawski – Dwa teatry: komedia w trzech aktach. Warszawa: Teatr Współczesny, 1968.
  5. ↑ Homo Homini Res Sacra. Dokumentacja historyczna spotkań w Centrum Dialogu w Paryżu (1973-1989). red. Ryszard Gryz, Mirosław Wójcik. T. I: grudzień 1973 – kwiecień 1975. Kielce: Wydawnictwo Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach, 2019, s. 174–175. ISBN 978-83-7133-771-0.
  6. ↑ Współczesność. red. Sławomir Żurawski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 213, seria: Epoki Literackie, t. 10. ISBN 978-83-01-15510-0.
  7. ↑ red. Krzyżanowski, Hernas 1991 ↓, s. 440, 522.
  8. ↑ Paweł Mackiewicz: Spór o realizm 1945–1948. Poznań: Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, 2020, s. 251, seria: Polemika Krytycznoliteracka w Polsce, t. 20. ISBN 978-83-7654-473-1.
  9. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 Wolpe 1966 ↓, s. 422.
  10. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 red. Krzyżanowski, Hernas 1991 ↓, s. 440.
  11. ↑ Bogusław Bakuła. Realizm socjalistyczny w polskiej literaturze po roku 1949. „Philologia”. 27 (1), s. 34, 2017. ISSN 1451-5342.
  12. ↑ Kormanowa 1992 ↓, s. 158–159.
  13. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 Kormanowa 1992 ↓, s. 159.
  14. ↑ Janusz Gwardiak. Łomżyńskie więzienie gubernialne (1892–1917). „Studia Łomżyńskie”. 2, s. 55, 1989. ISSN 0860-7249.
  15. ↑ Józef Zięba. Sto lat zorganizowanego życia literackiego. „Lublin: kultura i społeczeństwo”. 2 (100), s. 49, 2020. ISSN 1733-4330.
  16. ↑ Dariusz Jarosz. Notatka o sytuacji w Nowej Hucie z października 1955 roku. „Polska 1944/45-1989: studia i materiały”. 2, s. 309, 1997. ISSN 2450-8357.
  17. ↑ Miasto st. Warszawa – Cmentarze (wyszukiwarka)
  18. 1 2 3 4 Daria Mazur: Krytyk literacki twórcą: próba realizacji postulatów socpaxowskiej teorii normatywnej w trzeciej części tryptyku opowieściowego „Cierpkie winogrona” Mateusza Żurawca. W: Przedziwne światy. Prace z historii i teorii literatury ofiarowane dr. hab. Jerzemu Z. Maciejewskiemu. red. Krzysztof Ćwikliński, Rafał Moczkodan, Radosław Sioma. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2010, s. 363. ISBN 978-83-231-2541-9.
  19. 1 2 3 4 5 6 7 Kormanowa 1992 ↓, s. 160.
  20. ↑ red. Krzyżanowski, Hernas 1991 ↓, s. 440, 698.
  21. ↑ Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny. red. Julian Krzyżanowski, Czesław Hernas. Wyd. 8. T. II: N–Ż. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1991, s. 68. ISBN 83-01-05369-0.
  22. ↑ Mariusz Olbromski. „Jerzy Szaniawski - samotnik, humorysta, tragik”. Sesja zorganizowana przez Towarzystwo Naukowe Płockie Oddział w Wyszogrodzie (Wyszogród, 11 XI 1986). „Biuletyn Polonistyczny”. 31/5 (111), s. 63, 1988. ISSN 2543-8328.
  23. 1 2 red. Krzyżanowski, Hernas 1991 ↓, s. 217.
  24. ↑ „Protokół z narady Wojewódzkich Kierowników Referatów i Referentów Widowiskowych odbytej w Głównym Urzędzie Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk w dniach 7, 8 i 9 Lutego 1949 r.”, wybór, wstęp i oprac. Kamila Budrowska. W: Dramat i teatr w dokumentach GUKPPiW. red. Kamila Budrowska, Magdalena Budnik, Katarzyna Kościewicz. Białystok: Alter Studio, 2017, s. 37, seria: Cenzura w PRL. Archiwalia, t. II. ISBN 978-83-64081-38-5.
  25. ↑ Kormanowa 1992 ↓, s. 159–160.
  26. ↑ Wolpe 1966 ↓, s. 422–423.
  27. ↑ Kormanowa 1992 ↓, s. 158–160.
  28. 1 2 Wolpe 1966 ↓, s. 423.
  29. ↑ M.P. z 1950 r. nr 6, poz. 58 „za zasługi położone dla Narodu i Państwa”
  30. ↑ M.P. z 1954 r. nr 112, poz. 1564 „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”
  31. ↑ M.P. z 1955 r. nr 70, poz. 888 „na wniosek Zarządu Głównego Robotniczej Spółdzielni Wydawniczej «Prasa»”

Bibliografia

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.