Max van der Stoel (ur. 3 sierpnia 1924 w Voorschoten, zm. 23 kwietnia 2011 w Hadze) – holenderski polityk, dwukrotny minister spraw zagranicznych Holandii, pierwszy Wysoki Komisarz OBWE ds. Mniejszości Narodowych.

Życiorys

Van der Stoel ukończył prawo na uniwersytecie w Lejdzie (1947, 1953). W latach 1953–1958 pracował w Wiardi Beckman Stichting – think tanku holenderskiej Partii Pracy. W latach 1963–1965 był sekretarzem międzynarodowym Partii Pracy, a następnie z jej ramienia zasiadał w obydwu izbach holenderskiego parlamentu, w Eerste Kamer w latach 1960–1963 i w Tweede Kamer w latach 1963–1965, 1967–1973, 1977 i 1978–1981.

W latach 1971–1973 był posłem Parlamentu Europejskiego. Dwukrotnie był członkiem Zgromadzenia Parlamentarnego NATO – w latach 1968–1973 i 1978–1981. Członek Zgromadzenia Doradczego Rady Europy i Zgromadzenia Unii Zachodnioeuropejskiej w latach 1967–1972. W latach 1968–1970 był sprawozdawcą Zgromadzenia Doradczego Rady Europy ds. Grecji, ujawniając w swoim czteroczęściowym raporcie stosowanie tortur przez reżim wojskowy. Po upadku dyktatury czarnych pułkowników, otrzymał Order Feniksa a w 1977 uniwersytet w Atenach przyznał mu tytuł doktora honoris causa.

Van der Stoel był zaangażowanym anty-nazistą i anty-komunistą, wspierał dysydentów w ZSRR i krajach ościennych. Krytykował łamanie praw człowieka w ZSRR i w Polsce. Jako jeden z pierwszych polityków zachodnich skontaktował się z czechosłowackimi działaczami na rzecz praw człowieka z inicjatywy Karta 77 i spotkał się z Janem Patočką.

Van der Stoel dwukrotnie sprawował funkcję ministra spraw zagranicznych Holandii – w latach 1973–1977 i 1981–1982. Był jednym z inicjatorów deklaracji helsińskiej z 1975 roku.

W latach 1983–1986 pełnił funkcję stałego przedstawiciela Holandii przy ONZ. Przyczynił się do wprowadzenia dobrowolnego embarga na import broni z Południowej Afryki w 1984 roku.

W 1991 roku został mianowany honorowym sekretarzem stanu – doradcą, do którego o radę może zwracać się zarówno premier, jak i królowa.

W latach 1992–1999 był specjalnym sprawozdawcą Komisji Praw Człowieka ONZ ds. Iraku. W swoich raportach opisywał łamanie praw człowieka, informował o torturach i egzekucjach, braku wolności słowa i zgromadzeń, prześladowaniach mniejszości etnicznych i religijnych.

W grudniu 1992 roku został pierwszym Wysokim Komisarzem OBWE ds. Mniejszości Narodowych, a jego mandat był przedłużany dwukrotnie. Jako Wysoki Komisarz, Van der Stoel angażował się w działania prewencyjne i zapobieganie konfliktom poprzez integrację mniejszości narodowych z zachowaniem ich tożsamości, języka i kultury oraz poprzez edukację. Zajmował się m.in. sytuacją rosyjskiej mniejszości narodowej w Estonii i na Łotwie.

Doradzał wysokiemu przedstawicielowi Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa Javierowi Solanie w sprawach Macedonii. Przyczynił się do powstania Uniwersytetu Europy Południowo-Wschodniej w macedońskim Tetovie.

Odznaczenia

• 1966 – Order Lwa Niderlandzkiego kl.
• 1974 – Medal Honorowy za Przedsiębiorczość i Talent Orderu Domowego Orańskiego
• 1978 – Order Oranje-Nassau III kl.
• 1982 – Order Oranje-Nassau II kl.
• 1999 – Order Domowy Nassauski Lwa Złotego
• Order Honorowy Palm Surinamu I kl. (daw. Gujana Holenderska)
• Order św. Michała i św. Jerzego II kl. (Wielka Brytania)
• Order Feniksa I kl. (Grecja)
• Order „Manas” (Kirgistan)

Upamiętnienie

W 2001 roku ministerstwo spraw zagranicznych Holandii ustanowiło przyznawaną co dwa lata nagrodę im. Maxa van der Stoela za zasługi w działalności na rzecz mniejszości narodowych w krajach OBWE.

W 2012 roku na Uniwersytecie Europy Południowo-Wschodniej otwarto Instytut im. Maxa van der Stoela.

W 2014 roku w Pradze imieniem Maxa van der Stoela nazwano jeden z parków.

Przypisy