Mark Catesby (ur. 24 marca 1683, zm. 23 grudnia 1749) – angielski przyrodnik. W latach 1729–1747 opublikował swoje opus magnum: Natural History of Carolina, Florida and the Bahama Islands (Historia naturalna Karoliny, Florydy i Wysp Bahama). Była to pierwsza próba opisania flory i fauny Ameryki Północnej. Praca zawierała 220 barwnych rycin przedstawiających okazy ptaków, gadów, płazów, ryb, owadów, ssaków oraz roślin z tego regionu.

Życie i twórczość

Catesby urodził się 24 marca 1683 roku w Castle Hedingham w hrabstwie Essex we wschodniej Anglii. Jego ojciec – prawnik John Catesby – posiadał farmę i dom w Sudbury (Suffolk), gdzie Catesby spędził dzieciństwo razem z matką Elizabeth Jekyll oraz siostrą Elisabeth. Znajomość z przyrodnikiem Johnem Rayem obudziła w Catesbym zainteresowanie historią naturalną i zainspirowała do podjęcia studiów w Londynie. Spadek po zmarłym ojcu oraz znajomość z doktorem Williamem Cocke – urzędnikiem kolonialnym w mieście Williamsburg w Wirginii, za którego wyszła jego siostra – umożliwiły młodemu przyrodnikowi podróż za ocean. W 1712 roku Catesby wyruszył w siedmioletnią podróż, która obejmowała kolonie brytyjskie w Ameryce Północnej oraz Indie Zachodnie. Do Anglii powrócił w 1719 roku.

Zebrane podczas wyprawy do Wirginii nasiona oraz okazy roślin Catesby wysyłał do Thomasa Fairchailda w Hoxton, dzięki czemu jego nazwisko stało się znane w angielskim środowisku naukowym. Dzięki rekomendacji Williama Sherarda w 1722 roku Catesby podjął się zorganizowania w imieniu Towarzystwa Królewskiego w Londynie ekspedycji do kolejnej kolonii brytyjskiej: Karoliny. Catesby osiedlił się Charleston w Południowej Karolinie, skąd wyruszał na eskapady do wschodnich rejonów Ameryki Północnej oraz do Indii Zachodnich. Wiele z zebranych wtedy okazów roślin i zwierząt Catesby wysyłał do Londynu do przyrodników Hansa Sloane’a oraz Williama Sherarda. Do Anglii powrócił w 1726 roku.

Następnych siedemnaście lat zajęło Catesby’emu ukończenie The Natural History of Carolina, Florida and the Bahama Islands. Publikację dzieła sfinansowano dzięki wolnej od oprocentowania pożyczce, jakiej udzielił przyrodnikowi jeden z członków Towarzystwa Królewskiego, Peter Collinson. Warto wspomnieć, że Catesby jako pierwszy umieścił kolorowe plansze przedstawiające okazy flory i fauny w książce poświęconej historii naturalnej. Techniki sztychu nauczył się sam. Pierwszy tom swojej Naturalnej historii Catesby ukończył w 1731 roku, za co w lutym 1733 roku uhonorowano go członkostwem w Towarzystwie Królewskim. Drugi tom gotowy był dziesięć lat później. W latach 1746–1747, dzięki materiałom przysłanym z Ameryki przez Johna Bartrama, Catesby przygotował jeszcze suplement do swojej pracy. Szkice do Naturalnej historii znajdują się obecnie w Royal Library w zamku Windsor.

5 marca 1747 roku w Towarzystwie Królewskim Catesby wygłosił odczyt „Of birds of passage” (O ptakach wędrownych), który obecnie uznawany jest za jedną z pierwszych prób naukowego opisania migracji ptaków. Tego samego roku przyrodnik poślubił Elizabeth Rowland. Catesby zmarł w swoim domu na Old Street w Londynie dzień przed wigilią Bożego Narodzenia 1749 roku. Jego Hortus britanno-americanus ... opublikowane zostało pośmiertnie w 1763 roku, a następnie pod zmienionym tytułem Hortus Europae americanus ... w 1767 roku. Z jego prac korzystało wielu przyrodników, m.in. Karol Linneusz w dziesiątej edycji swojej Systema Naturae (1758).

Na cześć autora Natural history of Carolina, Florida and the Bahama Islands Linneusz sklasyfikował rodzaj niewielkich roślin z rodziny marzanowatych jako Catesbaea.

Galeria obrazów Marka Catesby’ego

Przypisy

Bibliografia

• Jackson, Christine E., (1985) Bird Etchings: the illustrators and their books, 1655–1855. Ithaca: Cornell University Press ISBN 0-8014-9684-5
• MichaelM. Walters MichaelM., A Concise History of Ornithology, London: Christopher Helm, 2003, ISBN 1-873403-97-6, OCLC 46650636 .brak strony (książka)
• Wiatt, Alex L. (1992) The Descendants of Stephen Field of King and Queen County, Virginia, 1721, Fredericksburg VA: BookCrafters
• Myers, Amy R. W. & Pritchard, M. B. (1998) Empire's nature. Mark Catesby's New World vision, Chapel Hill & London: University of North Carolina Press ISBN 0-8078-4762-3

Linki zewnętrzne

• Catesby Commemoration Trust

Dzieła

• Mark Catesby (1731). The Natural History of Carolina, Florida and (v1). Wersja online z Rare Book Room.
• Mark Catesby (1743). The Natural History of Carolina, Florida and (v2). Wersja online z Rare Book Room.
• Mark Catesby, The Natural History of Carolina, Florida and the Bahamas Wersja online z The American Studies Programs na Uniwersytecie w Virginii
• Prace Marka Catesby’ego oglądać można online na stronie Biodiversity Heritage Library.