Maria Pajerska
„Hanka”, „Maryna”, „Marynka”, „Janeczka”
Data i miejsce urodzenia

11 lipca 1913
Nowy Targ

Data i miejsce śmierci

12 sierpnia 1942
Warszawa

Odznaczenia

Maria Pajerska ps. „Hanka”, „Maryna”, „Marynka”, „Janeczka” (ur. 11 lipca 1913 w Nowym Targu, zm. 12 sierpnia 1942 w Warszawie) – polska nauczycielka, podczas II wojny światowej członkini ZWZ–AK, kurierka.

Życiorys

Urodziła się 11 lipca 1913 w Nowym Targu. Ukończyła naukę w Państwowym Gimnazjum im. Seweryna Goszczyńskiego w Nowym Targu. Została absolwentką Seminarium Nauczycielskiego w Warszawie. Z zawodu była nauczycielką i przed 1939 pracowała w prywatnym gimnazjum w Warszawie.

Po wybuchu II wojny światowej w 1939 będąc członkinią Przysposobienia Wojskowego Kobiet brała udział w obronie Warszawy. Pod koniec 1939 powróciła do Nowego Targu.

Przystąpiła do Związku Walki Zbrojnej. Po wezwaniu do Krakowa 21 lipca 1940 uczestniczyła tam w naradzie, gdzie kpt. Adam Smulikowski ps. „Kotwicz” poinformował o utworzeniu jednolitego odcinka kuriersko-przerzutowego „Południe”, w ramach którego istniały cztery pododcinki o kryptonimach od imion żeńskich: „Teresa” (Nowy Targ), „Sabina” (Nowy Sącz), „Kazimiera” (Jasło), „Bronisława” (Sanok). Od tego czasu została kierowniczką pododcinka „Teresa” z siedzibą w Nowym Targu. Funkcję pełniła do czerwca 1941. Używała pseudonimów „Hanka”, „Marynka”, „Janeczka” oraz przybranego nazwiska Teresa Porębska. Sama także przechodziła na trasie transgranicznej przez Zakopane do Budapesztu jako kurierka. Brała udział w akcjach bojowych.

Po „wsypie” w Krakowie i bezpośrednim zagrożeniu aresztowaniem została przeniesiona służbowo do Warszawy. Przydzielona do sztabu „Skrzydeł” i działała przy przejmowaniu zrzutów lotniczych. Po przekształceniu ZWZ od lutego 1942 działała w Armii Krajowej. Na wiosnę 1942 jej konspiracyjna działalność została wykryta przez gestapo. Rankiem 12 sierpnia 1942 została zaskoczona wtargnięciem Niemców w swym mieszkaniu przy ulicy Zakręt 1 na warszawskiej Sadybie. Aresztowana, już po ubraniu się i przed wyjściem w obstawie, pozorując konieczność uczesania się zażyła truciznę (cyjanek) popełniając samobójstwo. Została pochowana na Cmentarzu Bródnowskim (kwatera 37F-4) i podpisana pseudonimem „Teresa”.

Upamiętnienie

Pośmiertnie została odznaczona Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari.

Została wymieniona na tablicy upamiętniającej wychowanków-ofiary wojny, ustanowionej w macierzystym I Liceum Ogólnokształcącym im. Seweryna Goszczyńskiego w Nowym Targu.

Uchwałą Miasta Nowy Targ z 20 listopada 2017 ulica Wojsk Ochrony Pogranicza została przemianowana na ulicę Marii Pajerskiej.

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Aleksander Rybicki (red. Artur Bata). Leśne ścieżki (2). „Podkarpacie”. Nr 2, s. 7, 13 stycznia 1983.
  2. 1 2 3 4 5 Maria Fieldorf: Generał „Nil”. August Emil Fieldorf. Fakty, dokumenty, relacje. 1993, s. 369.
  3. 1 2 Teodor Gąsiorowski: Małopolski Słownik Biograficzny Uczestników Działań Niepodległościowych 1939-1956. T. 1. 1997, s. 111.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Grzegorz Watycha: Ankieta konsultacyjna w sprawie ustawowego obowiązku zmiany nazwy ulicy Wojsk Ochrony Pogranicza. nowytarg.pl, 2017-11-03. [dostęp 2021-07-25].
  5. 1 2 Włodzimierz Wnuk: Walka podziemna na szczytach. 1980, s. 156.
  6. 1 2 Brygidyn 1992 ↓, s. 98-99.
  7. 1 2 3 4 Jerzy Ślaski: Polska walcząca. 1990, s. 199.
  8. 1 2 Grzegorz Mazur: Wojna i okupacja na Podkarpaciu i Podhalu. 1998, s. 166.
  9. 1 2 Ewa Bukowska: Łączność, sabotaż, dywersja. Kobiety w Armii Krajowej. 1985, s. 129.
  10. 1 2 Józef Kasperek: Podhale w latach wojny i okupacji niemieckiej 1939-1945. 1990, s. 289.
  11. 1 2 3 4 Tadeusz M. Trajdos: Spisz i Orawa. W 75. rocznicę powrotu do Polski północnych części obu ziem. 1995, s. 111.
  12. ↑ Brygidyn 1992 ↓, s. 98, 288.
  13. 1 2 3 Anna Szopińska: Dla jeszcze jednej bohaterki – potrzebna ulica…. podhaleregion.pl, 2014-01-23. [dostęp 2021-07-25].
  14. 1 2 Maria Groblewska-Orzechowska: Konspirowały i walczyły. 1980, s. 182.
  15. ↑ Uchwała nr XLII/398/2017 Rady Miasta Nowy Targ z dnia 20 listopada 2017 r. w sprawie: zmiany nazwy ulicy Wojsk Ochrony Pogranicza. nowytarg.pl. [dostęp 2021-07-25].
  16. ↑ Maria Pajerska zostanie upamiętniona. Mieszkańcy dotychczasowej ulicy WOP nie muszą wymieniać dokumentów. podhaleregion.pl, 2017-12-08. [dostęp 2021-07-25].

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.