Maria Magdalena Andrzejkowicz-Buttowt (ur. 22 lipca 1852 w Bałandyczach, zm. w maju 1933 w Porczowie) – polska malarka. W źródłach występuje także jako Magdalena Andrzejkowicz, Andrzeykowicz, Andrzejkowicz-Butowt lub Andrzejkowiczówna.

Życiorys

Była córką Jarosława Andrzejkowicza, uczestnika powstania styczniowego. Jej matka była najprawdopodobniej Angielką. Jej ojca, z całą rodziną, w ramach represji popowstaniowych zesłano do Rosji (gubernia pezneńska). W 1867 r. rodzina przeniosła się do Rygi, zapewne później powrócili na ziemie polskie. W latach 1872–1874 i 1876–1877 studiowała malarstwo w Monachium oraz u A. Liezen-Mayera. W roku 1875 i w 1876 wyjeżdżała do Włoch. Od 1881 r. mieszkała w Warszawie oraz majątku własnym Hornostajewicze pod Wołkowyskiem.

Ze względu na postępującą chorobę wzroku artystka musiała zaprzestać kariery malarskiej – w 1907 r. odnotowano, że już nie maluje od dłuższego czasu. Oddała się wtedy działaniom filantropijnym i oświatowym. Zmarła w 1933 roku.

Kariera artystyczna

Czas działalności artystycznej Andrzejkowicz-Buttowt przypada na lata 70. i 80. XIX wieku. Debiut malarski zaliczyła w 1876 roku, w krakowskim Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych, wystawiając obraz pt. Kochanowski nad zwłokami Urszulki. W latach 1873–1880 była członkinią monachijskiego Kunstvereinu, gdzie pokazywała swoje obrazy. W roku 1907 odnotowano, że zgłosiła swój akces do Litewskiego Towarzystwa Artystów Plastyków w Wilnie.

Andrzejkowicz-Buttowt regularnie pokazywała swoje prace w Polsce – w Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie (lata 1876, 1883, 1884, 1886) oraz Towarzystwie Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie (którego była członkinią) – lata 1877, 1882, 1885, 1888) oraz w Salonie Ungra w 1880, .

W 1881 roku zaczęła prowadzić kursy malarskie dla kobiet w Warszawie. Maria Magdalena Andrzejkowicz-Butowtt jest również uważana za jedną z pierwszych zbieraczek obiektów ludowej sztuki zakopiańskiej.

Jej obrazy były także reprodukowane w ówczesnej prasie ilustrowanej – np. w „Biesiadzie Literackiej”, „Tygodniku Illustrowanym”, „Kłosach”, co do dzisiaj daje pogląd na temat jej twórczości, pomimo tego, że los większości jej dzieł nie jest znany.

Charakterystyka twórczości malarskiej

Jej prace były znane w Polsce i spotykały się z zainteresowaniem krytyki. Jak pisał Wojciech Gerson, artystka odznaczała się „wybornym rysunkiem i wielką wytrawnością wykonania”, a także „żywością barw i efektu światłocieniowego”. Tematyka jej prac to sceny historyczne i rodzajowe, przede wszystkim z historii Polski. Lija Skalska-Miecik tak opisywała jej twórczość:

Malarstwo jej ukształtowało się pod wpływem niemieckich pedagogów, zwłaszcza Liezena-Mayera i innych malarzy z kręgu Karla Piloty'ego. Jej sztukę wyróżnia solidne przygotowanie warsztatowe, umiejętne aranżowanie kompozycji, m.in. scen wielofigurowych, bardzo dobry rysunek; w ujęciu postaci, w ich gestach i pozach znać wpływ zabarwionej sentymentalizmem sztuki akademickiej

Dzieła

Zachowane:

• Kardynał Jan Medici z Pomponiusem Laetusem przy wykopaliskach rzymskich, olej na płótnie, Muzeum Narodowe w Warszawie.
• Władysław Łokietek w grocie Ojcowa, olej na płótnie, Muzeum Narodowe w Krakowie.

Znane z ilustracji w czasopismach lub innych wydawnictw:

• Miłosierdzie królowej Jadwigi, reprodukowane w „Tygodniku Ilustrowanym” w 1884 r.
• Kochanowski nad zwłokami Urszulki, reprodukowane w „Tygodniku Ilustrowanym” w 1878 r.
• Wezwanie na gody, reprodukowany w „Kłosach” w 1886 r.

Znane tylko z tytułów (pokazywanych w Towarzystwie Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie):

• W lesie, 1879 r.
• Chrystus przywracający wzrok ślepemu, 1882 r.
• Portret mężczyzny, 1882 r.
• Portret Wandalina Pusłowskiego, 1882 r.
• Przy wnuku, 1882 r.

Przypisy

Bibliografia

• Ludwik Grajewski, Bibliografia ilustracji w czasopismach polskich XIX i pocz. XX w. (do 1918 r.), Warszawa 1972.
• Irena Jakimowicz, Andrzejkowicz-Buttowt Maria Magdalena, [w:] Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających. Malarze – rzeźbiarze – graficy, t. 1 [A-C], red. Jolanta Maurin-Białostocka, Hanna Bartnicka-Górska, Janusz Derwojed i inni, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk 1971, s. 35-36.
• Lija Skalska-Miecik: Maria Magdalena Andrzejkowicz-Buttowt. W: Artystki polskie. Katalog wystawy. Agnieszka Morawińska (red.). Warszawa: Muzeum Narodowe w Warszawie, 1991.
• Janina Wiercińska, Katalog prac wystawionych w Towarzystwie Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie w latach 1860-1914, Wrocław – Warszawa – Kraków 1969 (Źródła do dziejów sztuki polskiej, red. A. Ryszkiewicz, t. 14).
• Irena Jakimowicz: Słownik Artystów Polskich. Warszawa: Ossolineum, 1971.