Maria Ludwika Kownacka (ur. 11 września 1894 w Słupie, zm. 27 lutego 1982 w Warszawie) – polska pisarka, tłumaczka z języka rosyjskiego, autorka „Dziennika Dziecięcego” (pierwsze 5 numerów nosiło tytuł „Jawnutka“) redagowanego w czasie powstania warszawskiego, sztuk scenicznych i słuchowisk radiowych dla dzieci. Współpracowała z czasopismem „Płomyk”, na łamach którego debiutowała w 1919.

Życiorys

Córka Ludwiki z Lesznowskich i Jana Kownackiego przyszła na świat w dworze w Słupie 11 września 1894. W wieku ośmiu lat została osierocona przez matkę (pochowaną na cmentarzu parafialnym w Suserzu). W 1912, m.in. z powodów finansowych, rozpoczęła pracę jako nauczycielka, nauczając m.in. w Dębowej Górze, Krzywdzie i Mińsku. Przełomem w jej życiu okazał się rok 1919, kiedy pisarka nawiązała kontakt z Heleną Radwanową – redaktorką „Płomyka”, co sprawiło, iż Maria Kownacka zaczęła pisać artykuły do czasopism dla dzieci wydawanych przez Naszą Księgarnię. W 1929 pisarka przeprowadziła się do Warszawy na Żoliborz, na ulicę Słowackiego 5/13 m 74, gdzie znajduje się Izba Pamięci Marii Kownackiej, oddział Muzeum Książki Dziecięcej. Współpracowała z Teatrem Baj. W 1939 nabyła plac pod dom letniskowy w Łomiankach przy ulicy Szpitalnej, jednak wybuch wojny i lata powojenne nie sprzyjały budowie domu. Dopiero w 1958 powstał tam domek letniskowy Plastusiowo, gdzie pisarka oddawała się swoim hobby – tkaniu gobelinów, wytwarzaniu miedzianej biżuterii, wyrobowi domowych przetworów, a także obserwacji ptaków, o których posiadała dużą wiedzę. W tym domu powstały m.in. Na tropach węża Eskulapa i Za Żywopłotem.

Pisarka jest pochowana na Starych Powązkach w Warszawie, kwatera 6 rząd 1 grób 22. Imię pisarki nosi ulica w krakowskiej Nowej Hucie oraz szkoła podstawowa w Trębkach.

Twórczość

• 1935 – Bajowe bajeczki i świerszczykowe skrzypeczki, czyli o straszliwym smoku i dzielnym szewczyku, prześlicznej królewnie i królu Gwoździku
• 1935 – Deszczyk pada, słonko świeci
• 1936 – Plastusiowy pamiętnik
• 1936 – Kukuryku na ręczniku
• 1937 – O Jaśku, co się z Rokitą założył
• 1937 – Cztery mile za piec
• 1939 – Miała babuleńka kozła rogatego
• 1947 – Jak mysz pod miotłą
• 1948 – Kajtkowe przygody
• 1948 – O Rochu i jego grochu
• 1948 – Tajemnica uskrzydlonego serca
• 1949 – O Kasi, co gąski zgubiła
• 1949 – O Żaczku-Szkolaczku i o Sowizdrzale, co jeden kochał szkołę, a ten drugi wcale
• 1950 – Entliczek pentliczek
• 1950 – Kwiatki Małgorzatki
• 1951 – Wawrzyńcowy sad
• 1957 – Przygody Plastusia
• 1957 – Rogaś z Doliny Roztoki
• 1958 – Szkoła nad obłokami
• 1960 – O Bidzie i złotych jabłkach
• 1961 – Orzeszek
• 1963 – Plastusiowo
• 1963 – Kamizela na niedzielę
• 1965 – W Świerszczykowie
• 1969 – Wesołe przedszkole
• 1970 – Teatrzyk supełków
• 1971 – Za żywopłotem

z Marią Kowalewską:

• 1963 – Głos przyrody

z Janem Edwardem Kucharskim:

• 1965 – Wiatrak profesora Biedronki
• 1967 – Skarb pod wiatrakiem

z Kazimierzem Garstką:

• 1980 – Na tropach węża Eskulapa

z Zofią Malicką:

• 1951 – Dzieci z Leszczynowej Górki

Nagrody i odznaczenia

• 1948 – Srebrny Krzyż Zasługi
• 1951 – I nagroda miasta Warszawy
• 1952 – Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
• 1956 – Nagroda Prezesa Rady Ministrów
• 1971 – Order Uśmiechu
• 1975 – Medal Komisji Edukacji Narodowej
• 1978 – Złota Odznaka ZNP
• 1978 – Orle Pióro

Przypisy

Bibliografia

• Kownacka, Maria (1894-1982). [w:] Katalog Biblioteki Narodowej [on-line]. bn.org.pl. [dostęp 2012-06-26].
• Aleksandra Michałowska: Jubileusz Plastusia - 80 lat z Plastusiem (1931–2011); aneks jubileuszowy. W: Maria Kownacka: Plastusiowy pamiętnik, Przygody Plastusia. Wrocław: Siedmioróg, 2011, s. I-XVI. ISBN 978-83-7568-751-4.

Linki zewnętrzne

• Łomianki – Plastusiowo
• Izba Pamięci Marii Kownackiej. koszykowa.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-09-09)]. – oddział Muzeum Książki Dziecięcej istniejącego w ramach Biblioteki na Koszykowej
• Jawnutka: codzienne pisemko dla dzieci – wersja cyfrowa dostępna w Mazowieckiej Bibliotece Cyfrowej.
• Dziennik Dziecięcy: codzienna gazetka dla dzieci – wersja cyfrowa dostępna w Mazowieckiej Bibliotece Cyfrowej.
• Albumy fotograficzne Marii Kownackiej w zbiorach Mazowieckiej Biblioteki Cyfrowej