Maria Jadwiga Buyno-Arctowa
Data i miejsce urodzenia

16 lipca 1877
Brzeziny

Data i miejsce śmierci

13 czerwca 1952
Siedlce

Zawód, zajęcie

pisarz

Maria Jadwiga Buyno-Arctowa, pseudonimy literackie Jagmin, Ciocia Mania, J. Brzostek (ur. 16 lipca 1877 w Brzezinach pod Łodzią, zm. 13 czerwca 1952 w Dobrzanowie pod Siedlcami, pochowana na cmentarzu parafialnym w Żeliszewie Podkościelnym) – polska autorka utworów dla dzieci i młodzieży, redaktorka pism dziecięcych.

Biografia

Była córką Adolfa, poborcy podatkowego od towarów konsumpcyjnych, i Walerii ze Szczuków. Miała sześcioro rodzeństwa. Maria do dziesiątego roku życia uczyła się w domu pod opieką guwernantki.

Ukończyła Instytut Maryjski w Warszawie, Wyższe Kursy Żeńskie Literatury im. A. Baranieckiego w Krakowie, studiowała za granicą języki obce. Pracowała w redakcjach czasopism dla dzieci i młodzieży „Moje Pisemko” (redaktorka w latach 1902–1936, od 1902 współredaktorka, od 1905 redaktorka naczelna), „Nasz Świat” (redaktorka w latach 1910–1915), „Rozwój” (1921) i „Małe Pisemko” (1928).

Debiutowała w 1890 wierszem Na widok trumny, wydrukowanym w piśmie „Światełko” pod pseudonimem Ciocia Mania; pierwszą książkę, rozprawę John Ruskin i jego poglądy wydała w 1901. Utwory drukowała w pismach, które redagowała, choć zwykle pod pseudonimami.

Od sierpnia 1939 mieszkała w Dobrzanowie pod Siedlcami. Kupiła go z mężem w 1927. Po wojnie komunistyczne władze polskie skonfiskowały majątek Brzeziny. Zamknęły również wydawnictwo Michał Arct, którego była współwłaścicielką i w którym wydawała swoje książki oraz czasopismo „Moje Pisemko”. Od 1947 była członkinią Związku Literatów Polskich. Po zaostrzeniu w 1949 polityki kulturalnej została objęta zapisem cenzury – otrzymała zakaz druku, a wszystkie jej książki wycofano z bibliotek. Dopiero po 1956 pozwolono na wznowienie kilku tytułów.

Napisała 67 książek dla dzieci i młodzieży. Do najbardziej znanych należą Kocia Mama i jej przygody (z elementami autobiograficznymi) oraz Słoneczko. W jej twórczości można wyróżnić powiastki, opowiadania, powieści obyczajowe, powieści fantastyczne, przeróbki polskich i obcych dzieł. Dokonała 14 przekładów i przeróbek polskich oraz obcych tekstów literackich (angielskie, francuskie, czeskie).

Buyno-Arctowa była w okresie międzywojennym najpłodniejszą pisarką dla dzieci i młodzieży. Bardzo popularne były jej powieści dla dziewcząt, np. Kocią Mamę i jej przygody do 1937 r. wznawiano siedmiokrotnie. W 1930 r. ukazała się jej powieść fantastycznonaukowa Wyspa mędrców, opublikowana w „Tygodniku Przygód i Powieści” (1929–1930, nr 1–40, wznowiona w latach 1990–1991 przez wydawnictwo Alfa). Inne utwory science fiction to Zielony szaleniec („Moje Pisemko” 1933, nr 1–53, wyd. osobne 1936) i Dziecko morza („Moje Pisemko” 1934, nr 1–43, 45–52; wyd. osobne 1937).

Została pochowana na cmentarzu parafialnym w Żeliszewie Podkościelnym.

Życie prywatne

W 1901 wyszła za wydawcę, Zygmunta Arcta (1871–1935). Miała z nim trzech synów: Michała juniora (1904–1944), Zbysława (1906–1990), oraz lotnika i pisarza Bohdana Arcta (1914–1973). W 1919 dołączyła do Naczelnego Komitetu Konfederacji Polskiej.

Wybrana twórczość

  • 1901: John Ruskin i jego poglądy
  • 1902: Mysia norka (pod pseud. Ciocia Mania)
  • 1902: Narcyza Żmichowska (Gabriela) i jej dzieła
  • 1905: Kocia mama i jej przygody
  • 1906: Na wakacjach w Zalesiu
  • 1908: Grześ z Sanoka, opowiadanie historyczne z czasów Władysława Jagiełły (opracowanie według Kraszewskiego)
  • 1919: Kazia "Duża"
  • 1920: Słoneczko
  • 1922: Ojczyzna
  • 1922: Rycerz złotego serduszka
  • 1923: Koledzy
  • 1924: Duch górski, Dumny smerek, Duch burzy - baśnie górskie
  • 1924: Wilczysko (antydat. 1923)
  • 1925: Perły księżniczki Mai
  • 1927: Fifinka, czyli awantura arabska
  • 1927: Cudowne dziecko
  • 1929: Wieś Szczęśliwa (antydat. 1928)
  • 1929: Czar Baba
  • 1929–1930: Wyspa mędrców
  • 1931: Serca i serduszka
  • 1933: Nasza maleńka
  • 1934: Na wakacjach w Zalesiu
  • 1935: Muzykanci podwórzowi
  • 1936: Zielony szaleniec (antydat. 1935)
  • 1937: Dziecko morza (antydat. 1936)
  • 1938: Złota nić (antydat. 1936)
  • 1939: Figa
  • 1947: Kotek w bocianim gnieździe (pod pseud. Jagmin)

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 Violetta Machnicka, BUYNO-ARCTOWA Maria Jadwiga (1877–1952) [online], slownik-biograficzny.uph.edu.pl [dostęp 2022-01-15].
  2. ↑ Krzysztof Kubala: Od ASP do PSP… czyli kilka słów o losach Bohdana Arcta, Lotnictwo 6/2014.
  3. ↑ Jarosław Tomasiewicz, Naprawa czy zniszczenie demokracji? Tendencje autorytarne i profaszystowskie w polskiej myśli politycznej 1921-1935, Katowice 2012, s. 57.

Bibliografia

  • Andrzej Niewiadomski, Antoni Smuszkiewicz, Leksykon polskiej literatury fantastycznonaukowej (Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1990).
  • Współcześni polscy pisarze i badacze literatury: słownik biobibliograficzny / oprac. zespół pod red. Jadwigi Czachowskiej i Alicji Szałagan. T. 1 (Warszawa: Wydaw. Szkolne i Pedagogiczne, 1999).
  • Nowy słownik literatury dla dzieci i młodzieży / red. Krystyna Kuliczkowska, Barbara Tylicka (Warszawa: "Wiedza Powszechna", 1979).
  • Tadeusz Władysław Świątek, Rafał Chwiszczuk „Od Sawy do Kamy, czyli kobiecy ruch społecznikowski”, Fundacja Cultus, Warszawa 2011, s. 28
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.