Mannheim (wym. MAF: [ˈmanˌhaɪ̯m], posłuchaj^ⓘposłuchaj) – miasto na prawach powiatu w Niemczech, w kraju związkowym Badenia-Wirtembergia, w rejencji Karlsruhe, siedziba regionu Rhein-Neckar. Leży u ujścia Neckaru do Renu, na wysokości 97 m n.p.m., ok. 70 km na południe od Frankfurtu nad Menem, naprzeciwko Ludwigshafen am Rhein, z którym między innymi tworzy jeden organizm miejski i przemysłowy. Liczy 315 554 mieszkańców (31 grudnia 2022) (stan na 2021 rok), powierzchnia miasta wynosi 144,9 km².

Mannheim jest też ważnym centrum naukowo-kulturalnym. Znajdują się tu liczne szkoły wyższe (m.in. uniwersytet zał. 1907), muzea: Reiss-Engelhorn-Museen, Städtische Kunsthalle, biblioteki, planetarium. Miasto jest siedzibą dużych wydawnictw książkowych, takich jak Brockhaus. Odbywają się tu międzynarodowe festiwale filmów krótkometrażowych.

Historia

Mannheim prawa miejskie otrzymał w 1607 r. Od 1720 r. miasto było rezydencją elektorów Palatynatu. W 1803 r. włączone zostało do Badenii.

Mannheim posiada zachowany zabytkowy układ urbanistyczny (I poł. XVIII wieku) na planie szachownicy – „kwadratowe miasto” – złożonej ze 144 pól. W starym centrum miasta ulice nie posiadają nazw, a jedynie oznaczenia siatki pól np. D7, L4 itd. Liczne zabytki barokowe z XVIII wieku. Największy w Niemczech pałac, rezydencja elektorów Palatynatu w latach 1720–1803 (zbudowany 1720–1760), w kaplicy znajdują się freski Cosmasa Damiana Asama. Kościół jezuitów (1738–1760), ratusz (1701–1711).

Miasto w czasie swoich podróży po Europie odwiedzał m.in. Wolfgang Amadeusz Mozart, który szczególnie cenił sobie walory tutejszej orkiestry przeniesionej później wraz z dworem elektorskim do Monachium. Kompozytor przebywał tutaj czterokrotnie, szczególnie przyjaźniąc się z rodziną kapelmistrza Christiana Cannabicha, gdzie udzielał lekcji także jego córce Rosie. Mozart zaprzyjaźniony był również z tutejszymi muzykami, czego owocem jest Koncert na obój i orkiestrę C-dur KV 314 podarowany przez niego Friedrichowi Rammowi. Twórcą tej orkiestry, jej sławy i głównym kompozytorem szkoły mannheimskiej był Johann Stamitz. Mannheim pod rządami elektora Karla Theodora przeżywał w ogóle swój kulturalny rozkwit, będąc nie tylko jednym z ówczesnych europejskich ważniejszych ośrodków muzycznych, lecz także stanowiąc główny ośrodek literackiego nurtu Sturm und Drang (Okres burzy i naporu). Tutaj też w wybudowanym w 1777 roku Teatrze Narodowym odbyła się prapremiera Zbójców Friedricha Schillera (1782).

Pod koniec II wojny światowej Mannheim zostało zajęte 29 marca 1945 przez wojska amerykańskie.

Dzielnice

Mannheim dzieli się na 17 dzielnic.

Struktura etniczna

Gospodarka

Mannheim to drugie co do wielkości miasto Badenii-Wirtembergii. Ważny port śródlądowy (przeładunek 8,6 mln t w 1988) i port lotniczy. Przemysł maszynowy (silniki, maszyny rolnicze), środków transportu (fabryka Mercedes-Benz), elektrotechniczny, chemiczny (w tym farmaceutyczny), precyzyjny, włókienniczy i spożywczy. Znajduje się tu rafineria ropy naftowej, duża elektrownia cieplna (1 650 MW) oraz elektrownia wodna.

Na dzień 30 września 2011 roku w Mannheimie zarejestrowanych było 3467 przedsiębiorstw. Zatrudnianych w nich było około 29 000 osób. Obrót wyniósł 1,89 miliarda euro.

Transport

Uczelnie

• Berufsakademie Mannheim
• Bundesakademie für Wehrverwaltung und Wehrtechnik Mannheim
• Fachhochschule des Bundes für öffentliche Verwaltung Mannheim
• Hochschule der Bundesagentur für Arbeit
• Hochschule Mannheim
• Popakademie Baden-Württemberg
• Staatliche Hochschule für Musik und Darstellende Kunst Mannheim
• Universität Mannheim
• Mannheim Business School – prywatna

Sport

• Adler Mannheim – klub hokejowy
• SV Waldhof Mannheim – klub piłkarski
• VfR Mannheim – klub piłkarski
• Rhein-Neckar Löwen – klub piłki ręcznej
• SAP Arena – hala widowiskowo-sportowa
• w 2007 roku odbyły się mistrzostwa świata w piłce ręcznej
• w 2010 roku odbyły się mistrzostwa świata w hokeju na lodzie. Mannheim był współorganizatorem razem z Kolonią.

Ludzie związani z Mannheimem

Współpraca międzynarodowa

Miejscowości partnerskie:

• Beyoğlu (dzielnica Stambułu), od 2023
• Bydgoszcz, Polska od 1991
• Charlottenburg-Wilmersdorf, Berlin od 1961
• Hajfa, Izrael od 2009
• Kiszyniów, Mołdawia od 1989
• Kłajpeda, Litwa od 2002
• Qingdao, Chiny od 1995
• Riesa, Saksonia od 1988
• Swansea, Wielka Brytania od 1957
• Tulon, Francja od 1959
• Windsor, Kanada od 1980
• Zhenjiang, Chiny, od 2004
• Czerniowce, Ukraina od 2022

Uwagi

Przypisy

Linki zewnętrzne

• Mannheim – oficjalna strona miasta (niem.)