Maja i Celestyna
Autor

Francisco Goya

Data powstania

1808–1814

Medium

olej na płótnie

Wymiary

166 × 108 cm

Miejsce przechowywania
Lokalizacja

Kolekcja prywatna

Maja i Celestyna lub Maja i rajfurka – (hiszp. Maja y Celestina en un balcón) obraz hiszpańskiego malarza Francisca Goi. Obecnie znajduje się w prywatnej kolekcji.

Okoliczności powstania

W czasie hiszpańskiej wojny niepodległościowej (1808–1814) Goya otrzymywał niewiele oficjalnych zleceń. W ostatnich latach konfliktu na krótko porzucił w swoich dziełach tematykę wojenną. Powrócił do satyry na społeczeństwo i jego wady, która pojawiła się już wcześniej w serii rycin pt. Kaprysy. Zmienia się jednak paleta barw i interpretacja malarska, które nadają dziełom nowy wyraz. Do obrazów o tematyce społeczno-moralnej powstałych w tym okresie należą przedstawienia starych wiedźm i prostytutek, takie jak Majas na balkonie, Maja i Celestyna, Czas i staruchy, a także proletariuszy przy pracy: Szlifierz, Kuźnia i Nosicielka wody. Ten okres stanowił też ostateczne zerwanie Goi z XVIII-wiecznym malarstwem i sielankową, barokową stylistyką jego kartonów do tapiserii. Obrazy te cechuje zmysłowość, która mogła być efektem spotkania Goi z młodą Leokadią Weiss, jego późniejszą towarzyszką życia.

Podobnie jak w przypadku wielu dzieł Goi przedstawiających zwykłych Hiszpanów, także i obraz Maja i Celestyna nie powstał na zamówienie, ani nie został wystawiony czy sprzedany za życia malarza. Został stworzony dla przyjemności artysty lub z przeznaczeniem do dekoracji własnego domu przy ulicy Valverde w Madrycie. Majas na balkonie oraz Maja i Celestyna miały prawdopodobnie wisieć naprzeciwko siebie, tak, aby widz miał wrażenie, że znajduje się na ulicy, na którą po obu stronach wyglądają balkony, a z nich patrzą na widza majas. Być może jest to przeciwstawienie kobiet z burżuazji i kurtyzany, wszystkie są młode i piękne, ale też zależne od mężczyzn, w pewnie sposób „uwięzione”, co symbolizują zimne pręty żelaznej barierki. Zestawienie z obrazem Czas i staruchy podkreśla kwestię ulotności piękna.

W inwentarzu dóbr Goi sporządzonym w 1812 po śmierci jego żony obraz Czas i staruchy zajmuje pozycję 23, a pod numerem 24 zanotowano „dwa obrazy młodych kobiet na balkonie” (Majas na balkonie oraz Maja i Celestyna). Te trzy obrazy mają zbliżone rozmiary i powstały na trzech dziełach innego malarza z początku XVII w., prawdopodobnie ze szkoły hiszpańskiej. Badania radiograficzne ujawniły, że starsze dzieła przedstawiały alegorie żywiołów na podstawie rycin Adriaena Collaerta. Czas i staruchy powstał na alegorii powietrza, Majas na balkonie ziemi, a Maja i Celestyna ognia. W okresie wojennym malarzowi brakowało podstawowych materiałów do pracy, dlatego zdarzało mu się zamalowywać także własne obrazy i ponownie wykorzystywać płótna. Zbliżone pozycje w inwentarzu, podobne wymiary oraz fakt, że te trzy obrazy powstały na dziełach stanowiących serię, sugerują, że również te prace stanowią grupę, w której indywidualne znaczenia dzieł wzajemnie się uzupełniają.

Analiza

Słowo maja w języku hiszpańskim oznaczało młodą kobietę pochodzącą z niższych sfer społecznych, modnie i krzykliwie ubraną ślicznotkę. Arystokratki z XIX wieku (m.in. muza Goi, księżna Alba) często przebierały się za majas, imitując ich kolorowy, prowokacyjny styl. Maja na obrazie Goi to młoda prostytutka, która z balkonu spogląda na ulicę i wabi przechodzących nią mężczyzn. Jasnowłosa dziewczyna śmiało ukazuje głęboki dekolt pięknej biało-złotej sukni. Okryte szalem ręce sugerują, że nie wszystko jest na sprzedaż, maja oferuje swoje ciało ale nie duszę czy prawdziwą miłość. Jej uroda i wdzięk kontrastują z odrażającą postacią starej rajfurki Celestyny. Starucha symbolizuje obłudę – w dłoniach przebiera ogromne paciorki, a jednocześnie w porozumiewawczym uśmiechu wskazuje na dziewczynę, którą oferuje przechodniom.

Postać Celestyny została zaczerpnięta z popularnego dzieła Fernanda de Rojas pt. Matka Celestyna (z przełomu XV i XVI wieku), które zostało wydane przez przyjaciela Goi, Moratina. Źródłem inspiracji była także grafika Dwie kobiety w oknie wykonana przez Joaquina Ballestera na podstawie obrazu Murilla.

Goya zastosował lekkie, niemal szkicowe pociągnięcia pędzlem, a także technikę nakładania farby szpachelką.

Proweniencja

Obraz został wymieniony w inwentarzu dóbr Goi sporządzonym w 1812 po śmierci jego żony. Inwentarz powstał w celu podziału majątku między malarzem i jego synem Javierem. Zanotowano w nim „dwa obrazy młodych kobiet na balkonie” – Maja i Celestyna i Majas na balkonie zajmowały pozycję nr 24 i wyceniono je na 400 reali de vellón. W lewym dolnym rogu obrazu widnieje znak inwentarzowy X.24. Francisco Acebal y Arratia kupił obraz od Javiera Goi, po nim odziedziczył go Luis Mac-Crohon. W 1942 obraz został zakupiony przez kolekcjonera Juana Marcha, a następnie przeszedł na jego syna Bartolomé Marcha. W 2003 został sprzedany innemu prywatnemu kolekcjonerowi.

Uwagi

  1. ↑ Znane są jeszcze trzy przypadki wykorzystania płótna innego malarza przez Goyę: Szlifierz, Nosicielka wody i Łazarz z Tormesu powstały na martwych naturach z XVII wieku.

Przypisy

  1. 1 2 Rose Marie Hagen, Rainer Hagen: Francisco Goya. Warszawa: Taschen, 2003, s. 45. ISBN 83-89192-40-3.
  2. 1 2 3 Francisco Goya. T. 11. Poznań: Oxford Educational, 2006, s. nlb, seria: Wielka kolekcja sławnych malarzy. ISBN 83-7425-497-1.
  3. ↑ Goya. María Jesús Díaz (red.). Madrid: Susaeta Ediciones, 2010, s. 175–176. ISBN 978-84-9928-021-9.
  4. 1 2 Maja y celestina al balcón. Fundación Goya en Aragón. [dostęp 2021-11-05]. (hiszp. • ang.).
  5. ↑ Majas al balcón. ArteHistoria. [dostęp 2021-11-01]. (hiszp. • ang.).
  6. 1 2 3 4 Robert Hughes: Goya. Artysta i jego czas. Warszawa: W.A.B., 2006, s. 333–334. ISBN 83-7414-248-0. OCLC 569990350.
  7. 1 2 3 4 5 6 Alfonso E. Pérez Sánchez: Goya. Warszawa: Oficyna Imbir, 2009, s. 112. ISBN 978-83-60334-71-3.
  8. ↑ Luciano di Pietro, Alfredo Pallavisini, Claudia Gianferrari: Goya. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1987, s. 68–69, seria: Geniusze sztuki. ISBN 83-03-01424-2.
  9. ↑ Pierre Gassier: Goya dans les collections suisses. Martigny: Fondation Pierre Gianadda, 1982, s. 49–51.
  10. 1 2 3 Goya en tiempos de guerra. Manuela Mena (red.). Madrid: Museo del Prado, 2008, s. 248–251. ISBN 978-84-95241-55-9.
  11. 1 2 Manuela Mena, Martin Schwander, Wolfram Pichler, Andreas Beyer, Gudrun Maurer: Goya. Madrid: Fondation Beyeler, Ediciones El Viso, 2020, s. 237–239. ISBN 978-84-12-15506-8.
  12. ↑ Francisco Javier Sánchez Cantón: Vida y obras de Goya. Madrid: Editorial Peninsular, 1951, s. 101–103.
  13. ↑ Praca zbiorowa: Expérience Goya. Paris: Réunion des Musées Nationaux / Palais des Beaux-Arts de Lille, 2021, s. 151–152. ISBN 978-2-7118-7861-1.
  14. ↑ op.cit. Robert Hughes: Goya. Artysta i jego czas. s. 91–93.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.