Liukonys
Łukonie

Widok wsi w 2012 roku
Państwo

 Litwa

Okręg

 wileński

Rejon

szyrwincki

Gmina

Giełwany

Wysokość

100 m n.p.m.

Populacja (2011)
 liczba ludności


216

Kod pocztowy

LT-19204

Położenie na mapie Litwy
55°01′18,35″N 24°40′16,44″E/55,021764 24,671233

Liukonys (hist., pol. Lukonie, Łukonie) – wieś na Litwie położona w rejonie szyrwinckim okręgu wileńskiego, nad Szyrwintą, 18 km na zachód od Szyrwint.

Historia

Własność

Najstarsza znana wzmianka w dokumentach o Łukoniach pochodzi z 1534 roku. W 1778 roku albo w 1779 roku dobra te kupił Szymon Marcin Kossakowski, konfederat barski i targowiczanin. Po jego bezdzietnej śmierci majątek należał do jego żony, Teresy Potockiej (~1740–~1823) herbu Pilawa, a po jej śmierci przeszły na jego bratanka Józefa Kossakowskiego (1772–1842). Józef również był bezdzietny, i majątek po jego śmierci odziedziczył jego bratanek Franciszek Kossakowski (1815–1887), żonaty z Katarzyną O'Brien de Laçy (1830–1910). Ich jedyny syn Patryk (1850–1867) zmarł w młodości. W związku z zaangażowaniem Franciszka w powstanie styczniowe majątkowi groziła konfiskata (Franciszek został zesłany na Sybir) i tylko dzięki skutecznym staraniom Katarzyny, w tym osobistym błaganiom u Murawjowa, nie został skonfiskowany. Katarzyna mieszkała tu do śmierci. Tuż przed wybuchem I wojny światowej majątek wrócił do rodziny Kossakowskich, jednak wkrótce po wojnie został rozparcelowany przez władze litewskie.

Józef Kossakowski zmarł w swoim pałacu w Łukoniach. Wcześniej w tutejszym swoim parku wzniósł pomnik swojego konia, na którym odbywał kampanie jako adiutant Napoleona I.

W 1866 roku majątek liczył 6000 mórg. Działał tu również browar.

Kamienie w Łukoniach

We wsi Łukonie, około 100 m na zachód od mostu na Szyrwincie w pobliżu starej kamiennej drogi jest pagórek, na którego szczycie wzniesiono około 1925 roku 11-metrowy krzyż z Jezusem ukrzyżowanym. Obok znajdują się 3 kamienie stanowiące obiekt chroniony w rejestrze zabytków Litwy. Są to:

  • kamień młyński z otworem, na zboczu pagórka
  • dwa kamienie o imionach Jonas i Povilas – „stojące” po obu stronach krzyża, przypominające modlące się postacie.

Kamień z otworem nosi imię „Kamień Maryi”. Według miejscowej legendy woda zebrana w jego misce miała cudowne moce – ktokolwiek nią się umył, został uzdrowiony. Jej cudowne moce zniknęły, gdy pewna kobieta wykąpała w nim ślepego szczeniaka. Stojące postacie to zamienieni w kamienie służący z dworu Kossakowskich.

Przynależność administracyjna

Demografia Łukoni
rok liczba ludności
186632 (katolików)
1905124
1923107
195998
1970124
1979193
1986219
1989234
2001232
2011216

Pałac

Szymon Kossakowski wzniósł tu najprawdopodobniej w latach 80. XVIII wieku wspaniały pałac. Mieszkający tu w pierwszej połowie XIX wieku Józef Kossakowski stworzył tu wielkie muzeum antyków. Nie wiadomo, jak pałac wyglądał, wiadomo jedynie, że w dużych sieniach stały klatki papug. Spłonął w 1859 roku, zapewne wraz z częścią zbiorów. Resztę ówcześni właściciele przekazali muzeum archeologicznemu w Wilnie. Wokół pałacu istniał romantyczny park, według opisu z 1837 roku – jeden z piękniejszych na Litwie. Nad ogrodem górowało wyniosłe wzgórze ze świątynią w stylu greckim na szczycie. Były też groty, rzeźby, ławki, huśtawki i wspomniany wyżej pomnik konia Józefa, na którym wyliczono wszystkie bitwy, w których Józef na tym koniu uczestniczył. Józef był ostatnią osoba w Fontainebleau, która uścisnęła dłoń obalonego francuskiego cesarza, zanim wyjechał on na wygnanie. Napoleon podarował mu swój mundur, który do końca XIX wieku był przechowywany w tutejszym w majątku, a później przewieziony do dworu w Wojtkiszkach (lit. Vaitkuškis), gdzie zaginął podczas I wojny światowej.

Po pożarze właściciele majątku mieszkali w jednej z oficyn. W okresie międzywojennym dwór przestał istnieć. Ocalało trochę drzew w parku, jednak wycięto w całości starą aleję wiązową.

Od 2000 roku zabudowania gospodarcze i pozostałości po parku są chronione jako pomnik przyrody.

Majątek Łukonie został opisany w 4. tomie Dziejów rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej Romana Aftanazego.

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 Lukonie, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. V: Kutowa Wola – Malczyce, Warszawa 1884, s. 480.
  2. 1 2 3 4 5 6 Łukonie, [w:] Roman Aftanazy, Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, wyd. drugie przejrzane i uzupełnione, t. 4: Województwo wileńskie, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1993, s. 196–197, ISBN 83-04-04020-4, ISBN 83-04-03701-7 (całość).
  3. Marek Minakowski, Profil Szymona Kossakowskiego w Wielkiej genealogii Minakowskiego [online] [dostęp 2020-11-08].
  4. Marek Minakowski, Profil Franciszka Kossakowskiego w Wielkiej genealogii Minakowskiego [online] [dostęp 2020-11-08].
  5. Akmenys (obiekt nr 3400 litewskiego rejestru zabytków) [online] [dostęp 2020-11-08] (lit.).
  6. Results of the 2011 Population and Housing Census of the Republic of Lithuania [online] [dostęp 2020-11-08] (ang.).
  7. Spis ludności na terenach administrowanych przez Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich z mapą, Eugenjusz Romer, Lwów-Warszawa, 1919
  8. Dz. Urz. ZCZW z 1919 r. Nr 5, poz. 41
  9. Dziennik Rozkazów z 1920 r. Nr 35, poz. 753
  10. Adam Janusz Mielcarek: Podziały terytorialno-administracyjne II Rzeczypospolitej w zakresie administracji zespolonej. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2008.
  11. Liukonių dvaro sodybos fragmentai (obiekt nr 694 litewskiego rejestru zabytków) [online] [dostęp 2020-11-08] (lit.).
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.