Liriope (roślina)

Liriope
	; Liriope szafirkowata
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd	szparagowce
Rodzina	szparagowate
Rodzaj	liriope
	Nazwa systematyczna
	Liriope Loureiro; Fl. Cochinch. 190, 200. Sep 1790
	Typ nomenklatoryczny
	L. spicata Loureiro

Liriope (Liriope Lour.) – rodzaj roślin z rodziny szparagowatych (Asparagaceae). Należy do niego ok. 7–8 gatunków. Rośliny te występują we wschodniej Azji (od Wietnamu i Filipin na południu, poprzez Chiny (w tym kraju rośnie 6 gatunków, w tym 3 endemity), po Koreę i Japonię na północy. Rośliny te rosną w lasach i zaroślach, niektóre w zbiorowiskach trawiastych, zwykle w miejscach wilgotnych, w wąwozach, nad strumieniami.

Liriope uprawiane są jako rośliny ozdobne, sadzone w ogrodach naturalistycznych i skalnych, często jako rośliny okrywowe. Cenione są jako rośliny niezbyt wybredne wobec warunków glebowych, świetlnych, a po zadomowieniu się są też dość odporne na susze. Najczęściej uprawiana jest liriope szafirkowata L. muscari, popularna zwłaszcza w Azji Wschodniej, poza tym uprawia się często też liriope kłosowatą L. spicata, rzadziej liriope trawolistną L. graminifolia. Nierzadko w uprawie i ofercie handlowej rośliny te mylone są z przedstawicielami rodzaju konwalnik Ophiopogon.

Liriope szafirkowata wykorzystywana jest lokalnie jako roślina lecznicza, a bulwki liriope trawolistnej wykorzystywane są w diecie cukrzycowej, kandyzowanym przypisywane jest działanie tonizujące i uznawane są za afrodyzjak. Stosowane są w medycynie zwłaszcza w Wietnamie, Chinach i Japonii.

Morfologia

Pokrój: Byliny tworzące kępy, z cienkimi, raczej krótkimi kłączami rozgałęziającymi się sympodialnie. Niektóre gatunki z rozłogami. Korzenie cienkie, często z mięsistymi bulwami przy końcach.
Liście: Skrętoległe, równowąskie do równowąsko lancetowatych, siedzące. Wszystkie odziomkowe skupione kępiasto. Skórzaste i zimozielone.
Kwiaty: Zebrane w szczytowe grono lub kłos powstające w wyniku redukcji (skrócenia odgałęzień) wiechy. Kwiatostan wznosi się na bezlistnym, mniej lub bardziej wyprostowanym głąbiku, nierozgałęzionym, nagim, cylindrycznym lub spłaszczonym, osiągającym do 40 cm wysokości. Kwiaty wyrastają na wzniesionej lub zwisającej, członowanej szypułce (dłuższej lub krótszej, czasem są niemal siedzące), wsparte są większymi lub mniejszymi przysadkami. Z poszczególnych węzłów wyrastają kwiaty pojedynczo lub w pęczkach po kilka. Okwiat składa się z 6 białych lub jasnofioletowych listków, kształtu dzwonkowatego do gwiaździście rozpostartego. Listki okwiatu są wolne lub zrośnięte u nasady lub wolne. Pręcików jest 6, nasadami nitek są zrośnięte z listkami okwiatu. Nitki długie i cienkie, pylniki tępo zakończone. Zalążnia dolna, trójkomorowa, z dwoma zalążkami w każdej z komór. Szyjka słupka, zwieńczona drobnym, główkowatym znamieniem.
Owoce: Torebka rozrywająca się nieregularnie we wczesnej fazie rozwoju i odsłaniająca pojedyncze, kulistawe i nieco mięsiste nasiono barwy ciemnofioletowej do czarnej.
Rodzaje podobne: Konwalnik Ophiopogon i Peliosanthes – rośliny te różnią się bardzo krótkimi nitkami pręcików i nasionami niebieskimi, nie czerniejącymi.

Systematyka

Rodzaj z rodziny szparagowatych Asparagaceae reprezentujący podrodzinę Nolinoideae Burnett, a w jej obrębie plemię Ophiopogoneae Voigt.

Wykaz gatunków

Liriope graminifolia (L.) Baker – liriope trawolistna
Liriope kansuensis (Batalin) C.H.Wright
Liriope longipedicellata F.T.Wang & Tang
Liriope minor (Maxim.) Makino
Liriope muscari (Decne.) L.H.Bailey – liriope szafirkowata
Liriope spicata Lour. – liriope kłosowata
Liriope zhejiangensis G.H.Xia & G.Y.Li

Niektórzy autorzy wyodrębniają z L. muscari jako odrębne gatunki: L. exiliflora (L.H. Bailey) H.H. Hume, L. gigantea H.H. Hume, L. koreana Nakai.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2019-12-25] (ang.).
1 2 Liriope. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2019-12-25].
1 2 Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 117-118. ISBN 978-83-925110-5-2.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Beata Grabowska, Tomasz Kubala: Encyklopedia bylin. Tom II, K-Z. Poznań: Zysk i S-ka Wydawnictwo, 2012, s. 558-559. ISBN 978-83-7506-846-7.
1 2 3 Liriope Lour.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Kew Gardens. [dostęp 2019-12-25].
1 2 3 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 533, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 K.Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. III. Flowering Plants. Monocotyledons. Lilianae (except Orchidaceae). Berlin, Heidelberg: Springer, 1998, s. 193.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Chen Xinqi, Minoru N. Tamura: Liriope Loureiro. [w:] Flora of China [on-line]. eFlora. Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA.. [dostęp 2019-12-25].
1 2 3 4 5 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 498. ISBN 0-333-74890-5.
↑ Will Giles: Encyclopedia of Exotic Plants for Temperate Climates. Portland, Or.: Timber Press, 2007, s. 345. ISBN 978-0-88192-785-6.
1 2 Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe 2. Warszawa: Muza SA, 1998, s. 361. ISBN 83-7079-779-2.
1 2 3 4 Paul R. Fantz. Species of Liriope Cultivated in the Southeastern United States. „HortTechnology”. 18, 3, s. 343–348, 2008. DOI: 10.21273/HORTTECH.18.3.343.

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] 1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2019-12-25] (ang.).

[ing-3] 1 2 Liriope. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2019-12-25].

[gawrys-4] 1 2 Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 117-118. ISBN 978-83-925110-5-2.

[kubala-5] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Beata Grabowska, Tomasz Kubala: Encyklopedia bylin. Tom II, K-Z. Poznań: Zysk i S-ka Wydawnictwo, 2012, s. 558-559. ISBN 978-83-7506-846-7.

[pow-6] 1 2 3 Liriope Lour.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Kew Gardens. [dostęp 2019-12-25].

[mabb-7] 1 2 3 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 533, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[kubitzki-8] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 K.Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. III. Flowering Plants. Monocotyledons. Lilianae (except Orchidaceae). Berlin, Heidelberg: Springer, 1998, s. 193.

[china-9] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Chen Xinqi, Minoru N. Tamura: Liriope Loureiro. [w:] Flora of China [on-line]. eFlora. Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA.. [dostęp 2019-12-25].

[philips-10] 1 2 3 4 5 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 498. ISBN 0-333-74890-5.

[giles-11] Will Giles: Encyclopedia of Exotic Plants for Temperate Climates. Portland, Or.: Timber Press, 2007, s. 345. ISBN 978-0-88192-785-6.

[encyk-12] 1 2 Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe 2. Warszawa: Muza SA, 1998, s. 361. ISBN 83-7079-779-2.

[fantz-13] 1 2 3 4 Paul R. Fantz. Species of Liriope Cultivated in the Southeastern United States. „HortTechnology”. 18, 3, s. 343–348, 2008. DOI: 10.21273/HORTTECH.18.3.343.