Lambaesis, Lambæsis, Lambaisis, Lambaesa – starożytna kolonia rzymska i miejsce stacjonowania Legio III Augusta, a obecnie stanowisko archeologiczne w Algierii położone 11 km na południowy wschód od Batny i 27 km na zachód od Timgad w pobliżu wioski Tazoult.

Historia

Lambesis zostało założone jako obóz trzeciego legionu rzymskiego określanego jako Legio III Augusta na przełomie I i II wieku n.e. w czasach cesarza Trajana. Po wydzieleniu przez cesarza Septymiusza Sewera z Afryki Prokonsularnej prowincji Numidii pod wojskowym zarządem legata III legionu, Lambesis zostało jej stolicą, co świadczy o znacznej rozbudowie miasta w ciągu II wieku n.e.  Następnego podziału dokonał cesarz Dioklecjan, który wydzielił z Numidii część południową, najbardziej zagrożoną napadami górskich plemion Berberów, pod nazwą Numidia Militiana ze stolicą w Lambesis, oraz północną pod nazwą Numidia Cirtensis ze stolicą w Cyrcie. Jednakże niedługo potem cesarz Konstantyn Wielki połączył obie Numidie w jedną prowincję zarządzaną z Cyrty przemianowanej na jego cześć na Konstantynę.

Latem 128 Hadrian dokonał przeglądu wojsk w Lambesis w czasie manewrów Legio III Augusta. Przy tej okazji cesarz wygłosił przemowę skierowaną do żołnierzy (adlocutio), którą uwieczniono na inskrypcji CIL VIII 2532; 18042=ILS 2487 (Hadriani adlocutio ad excertium Africanum). Żołnierze w ramach manewrów zbudowali dwa kilometry na zachód od pretorium w Lambesis obóz marszowy z silniejszymi niż zwykle wałami. Odbyły się również pokazy umiejętności kawalerii (decursio) z wykonaniem galopu kantabryjskiego (circulus cantabricus). Opinia władcy była pozytywna, choć zawierała kilka krytycznych uwag pomniejszej wagi.

Lambesis było siedzibą biskupów. Obecnie jest tytularną stolicą biskupią.

Pozostałości

Ruiny Lambesis są położone na niższych tarasach gór Auras i składają się z łuków triumfalnych (jeden Septymiusza Sewera, inny Kommodusa), świątyń, akweduktów, pozostałości amfiteatru, łaźni i dużej ilości murów domów prywatnych. Na północ i wschód znajduje się rozległy cmentarz z kamieniami pozostającymi na swych pierwotnych miejscach. Natomiast na zachodzie jest podobne miejsce, lecz kamienie zostały w większości zabrane i wykorzystane do budowy współczesnych wiosek.

W świątyni Eskulapa pozostała tylko jedna kolumna. Kapitol lub świątynia poświęcona Jupiterowi, Junonie i Minerwie, która została oczyszczona z gruzu, posiada portyk złożony z ośmiu kolumn.

Około kilometra od centrum starożytnego miasta znajdują się pozostałości dobrze zachowanego typowego obozu rzymskiego. Ma on rozmiary 500 na 420 metrów. W jego centrum są ruiny tetrapylonu, poczwórnego łuku triumfalnego, budowli datowanej na 268 rok o rozmiarach 28 na 20 metrów i 15 metrów wysokości. Jej południowa fasada ma zachowany perystyl do połowy wysokości ściany z rzędem masywnych kolumn jońskich na przedzie oraz rzędem korynckich pilastrów.

Za tym budynkiem, który był zadaszony, jest duży dziedziniec pretorium dający dostęp do innych budowli, między innymi arsenału. Znaleziono w nim tysiące pocisków. Na południowy wschód leżą pozostałości łaźni.

W ruinach miasta i obozu znaleziono wiele inskrypcji (4185 inskrypcji znajduje się w CIL VIII, m.in. CIL VIII 2557.), wprawdzie większość z nich to najzwyklejsze epitafia, to najważniejsze fragmenty oddają zarys historii tego miejsca. Odczytano ponad 2500 inskrypcji odnoszących się do obozu. Miejscowe muzeum znajdują się starożytne znaleziska z okolic. Oprócz inskrypcji znaleziono posągi Eskulapa i Higiei ze świątyni Eskulapa oraz piękne mozaiki odkryte w 1905 w pobliżu łuku Septymiusza Sewera.

Jedna z inskrypcji informuje o istnieniu "klubu oficerskiego", który zbierał środki na pokrycie kosztów podróży jego członków w razie przeniesienia w inne miejsce służby.

Galeria

• Mozaika z Lambesis
• Zabudowania obozowe
• Arena amfiteatru w Lambesis
• Ruiny w Tazoult
• Rzymski most w Tazoult
• Łuk z czasów rzymskich
• Łuk Septymiusza Sewera
• Kaplica rodzinna

Przypisy

Bibliografia

• Max Cary, Howard Hayes Scullard: Dzieje Rzymu: Od najdawniejszych czasów do Konstantyna. Tłumaczenie Jerzy Schwakopf. T. 2. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1992. ISBN 83-06-01859-1.
• Ross Cowan: Gwardzista rzymski 62 przed Chr.-324 po Chr. Oświęcim: Napoleon V, 2017. ISBN 978-83-7889-484-1.
• Karen R. Dixon, Pat Southern: Kawaleria rzymska od I do III wieku po Chr. Oświęcim: Napoleon V, 2018. ISBN 978-83-7889-681-4.
• Andrzej Dziubiński: Historia Tunezji. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1994. ISBN 83-04-04044-1.
• Adrian Goldsworthy: Pax Romana. Wojna, pokój i podboje w świecie rzymskim. Poznań: Dom Wydawniczy REBIS, 2018. ISBN 978-83-8062-204-3.
• Tadeusz Kotula: Septymiusz Serwer. Cesarz z Lepcis Magna. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1987. ISBN 83-04-02155-2.
• Jona Lendering: Hadrian and his Soldiers. The Lambaesis Inscription. W: Core of the Legions. The Roman Imperial Centuria: 2010 Ancient Warfare. Karwansaray Publishers, 2010. ISBN 978-9490258023. (ang.).brak strony w książce
• Wacław Ostrowski: Wprowadzenie do historii budowy miast. Ludzie i środowisko. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, 1996. ISBN 83-86569-28-X.
• Michael P. Speidel: Emperor Hadrian's Speeches to the African Army — A New Text. Mainz: Römisch-Germanisches Zentralmuseum, 2006. ISBN 3-88467-097-2. (ang.).brak strony w książce
• Jerzy Strzelczyk: Wandalowie i ich afrykańskie państwo. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1992. ISBN 83-06-02205-X.

Linki zewnętrzne

The Lambaesis Inscription. [dostęp 2018-12-11]. (ang.).