Kuta
Tall Ibrahim

Mapa Mezopotamii w okresie akadyjskim i Ur III z zaznaczonym położeniem miasta Kuta
Państwo

 Irak

Położenie na mapie Iraku
32°45′30″N 44°36′30″E/32,758333 44,608333

Kuta (sum. gú.du8.aki, akad. Kutû) – starożytne miasto w północnej Babilonii, leżące ok. 25 km na północ od Kisz; identyfikowane zazwyczaj ze stanowiskiem Tall Ibrahim w Iraku, choć identyfikacja ta nie została jak dotychczas w pełni potwierdzona.

Identyfikacja stanowiska i prace archeologiczne

Stanowisko Tall Ibrahim jest dużym tellem leżącym na północnym brzegu rzeki Habl Ibrahim, ok. 30 km na północny wschód od Babilonu. Tell ten ma kształt półksiężyca, wysokość ok. 8 m, a jego rozmiary to ok. 2 km (ze wschodu na zachód) na ok. 1 km (z północy na południe).

Identyfikację stanowiska Tall Ibrahim ze starożytną Kutą zaproponował po raz pierwszy Hormuzd Rassam, który przeprowadził tu krótkie prace wykopaliskowe w latach 1881-1882, odkrywając m.in. tabliczki klinowe i inskrybowane cegły. Znaleziska Rassama z Tall Ibrahim opisał F. Delitzsch, który twierdził, że w pochodzących z tego stanowiska tekstach klinowych i inskrybowanych cegłach wzmiankowana była świątynia boga Nergala i jego żony bogini Las w mieście Kuta. W trakcie prac inwentarzowych w British Museum, gdzie trafić miały zabytki z Tall Ibrahim, nie udało się jednak odnaleźć żadnych inskrybowanych cegieł pochodzących z tego stanowiska, a w przypadku tabliczek klinowych tylko jedna z nich (tekst BM 42308 + 42323), datowana w mieście Kuta w czasach panowania Seleucydów, mogła wskazywać na identyfikację Tall Ibrahim z Kutą.

Wykopaliska Rassama były pierwszymi i jak dotychczas jedynymi pracami archeologicznymi przeprowadzonymi w Tall Ibrahim. Poza nimi prowadzone tu były jedynie badania powierzchniowe, których wyniki opublikowano w 1972 roku. Odnalezione w ich trakcie na stanowisku fragmenty naczyń wskazywały na ciągłe zasiedlenie Tall Ibrahim począwszy od okresu protoliterackiego aż do schyłkowego okresu panowania Abbasydów.

Wyniki badań powierzchniowych w Tall Ibrahim stały się jednym z argumentów za identyfikacją tego stanowiska z miastem Kuta, które zgodnie z zachowanymi źródłami pisanymi istnieć miało nieprzerwanie co najmniej od okresu akadyjskiego aż do panowania Abbasydów. Innym argumentem przytaczanym za identyfikacją Tall Ibrahim z Kutą jest położenie tego stanowiska pomiędzy Babilonem a Sippar, co pozostaje w zgodzie z informacjami o mieście Kuta zawartymi w źródłach pisanych. Tym jednak, co najbardziej potwierdza identyfikację Tall Ibrahim z Kutą, jest lokalizacja tego stanowiska nad rzeką Habl Ibrahim, noszącą w czasie panowania Abbasydów arabską nazwę Nahr Kuta. Zdaniem naukowców arabskie Nahr Kuta pochodzić ma od nār Kutē („kanał miasta Kuta”) – akadyjskiej nazwy kanału, nad którym zgodnie ze źródłami klinowymi leżeć miało miasto Kuta.

Posąg z Basetki i obelisk Manisztusu
Posąg z Basetki (z lewej) i obelisk Manisztusu (z prawej) - inskrypcje na obu tych zabytkach zawierają najstarsze wzmianki o mieście Kuta.

Historia miasta Kuta

Niewiele wiadomo o początkach miasta Kuta. Po raz pierwszy jego nazwa pojawia się w inskrypcji Naram-Sina (ok. 2254-2216 p.n.e.) na posągu z Basetki oraz w inskrypcji na obelisku Manisztusu. Za panowania III dynastii z Ur (ok. 2113-2005 p.n.e.) Kuta była już stolicą jednej z prowincji, zarządzaną przez ensich, królewskich namiestników. Imiona pięciu z nich są nam znane - byli to Gudea, Lu-Szara, Namzitara, Piszah-Il i Ursagamu. Wiadomo też, że za rządów Amar-Suena (ok. 2047-2038 p.n.e.) Kutą zarządzać miał królewski gubernator (sum. šagin). Z kolei Szulgi (ok. 2096-2048 p.n.e.), inny z władców z III dynastii z Ur, wznieść miał w Kucie świątynię boga Meslamtaea - opiekuńczego boga tego miasta.

W okresie starobabilońskim kontrolę nad Kutą przejęli władcy z I dynastii z Babilonu (1894-1595 p.n.e.). Jeden z nich, Sumu-la-El (1880-1845 p.n.e.), ufortyfikować miał to miasto („nazwa roczna” 27). Kuta wzmiankowana jest również w prologu Kodeksu Hammurabiego:

„(Hammurabi), sieć (na) wrogów, któremu Erra, towarzysz jego, pozwolił spełnić życzenia jego, który powiększył miasto Kuta, który pomnożył wszystko cokolwiek nazwę swą (ma), dla (E)-meslam” (II 68 - III 6)

Po upadku I dynastii z Babilonu Kuta wciąż pojawia się w źródłach pisanych, ale dostarczają one bardzo niewielu informacji dotyczących tego miasta. Więcej informacji o Kucie zaczyna pojawiać się w asyryjskich i babilońskich tekstach z 1 połowy I tys. p.n.e. W IX i na początku VIII w. p.n.e. wielu asyryjskich królów odwiedziło Kutę składając ofiary bóstwom w tym mieście (np. Salmanasar III, Szamszi-Adad V, Adad-nirari III i Tiglat-Pileser III). W 703 r. p.n.e. babiloński król Marduk-apla-iddina II uczynił Kutę swoją bazą operacyjną, gromadząc tu sprzymierzone wojska babilońskie, chaldejskie, aramejskie, elamickie i arabskie przeciw nowemu asyryjskiemu królowi Sennacherybowi. W odpowiedzi Sennacheryb ze swoją armią wkroczył do Babilonii i pokonał wojska koalicji, przejmując kontrolę nad licznymi babilońskimi miastami, w tym Kutą. Czas asyryjskiej dominacji nad Babilonią w VII w. p.n.e. wyznacza okres względnego spokoju i stabilizacji w historii Kuty. W okresie tym, za rządów Aszurbanipala (668-627? p.n.e.), przeprowadzone zostały w Kucie prace restauracyjne przy tamtejszej świątyni boga Nergala. W 651 r. p.n.e. Kuta znalazła się wśród miast zdobytych przez Szamasz-szuma-ukina, zbuntowanego brata Aszurbanipala. W ciągu dwóch lat rebelia ta została jednak przez Aszurbanipala stłumiona, a Kuta ponownie znalazła się w asyryjskich rękach.

W końcu VII w. p.n.e. Kuta wraz z wieloma innymi babilońskimi miastami, takimi jak Dilbat czy Borsippa, znalazła się pod kontrolą babilońskiego króla Nabopolassara, odzyskując za rządów jego syna i następcy Nabuchodonozora II (604-562 p.n.e.) dawną świetność jako centrum kultowe. Kuta zasiedlona była jeszcze za rządów Achemenidów i Seleukidów, o czym świadczą zachowane źródła pisane.

Bogowie miasta Kuta

Kuta była centrum kultowym bóstw związanych ze światem podziemnym. Bogiem opiekuńczym tego miasta był Nergal, czczony tu pod imionami Erra, Meslamta-ea („ten, który wychodzi z Meslam”) i Lugal-Gudua („król miasta Kuta”). W Kucie znajdowała się jego główna świątynia, zwana Meslam lub E-meslam. Poza Nergalem w Kucie czczono też pomniejsze bóstwa, jak na przykład boginię Las, małżonkę Nergala.

Kuta w Biblii

Miasto Kuta wzmiankowane jest w Biblii w 17 rozdziale 2 Księgi Królewskiej. Zgodnie z przekazem biblijnym mieszkańcy Kuty znaleźć się mieli wśród ludności przesiedlonej na rozkaz asyryjskiego króla do Samarii (2 Krl 17:24), gdzie oddawać mieli cześć swemu idolowi - Nergalowi (2 Krl 17:30).

Przypisy

  1. ↑ Borger R.: Assyrisch-babylonische Zeichenliste. Neukirchen-Vluyn, 1978, s. 88. (niem.).
  2. 1 2 3 Edzard D.O., Mallery M., Kutha, w: Reallexikon..., s. 384.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Edzard D.O., Mallery M., Kutha, w: Reallexikon..., s. 385.
  4. ↑ Gibson M., The City and Area of Kish, 1972, s. 127.
  5. 1 2 3 4 Edzard D.O., Mallery M., Kutha, w: Reallexikon..., s. 386.
  6. ↑ lista „nazw rocznych” Sumu-la-Ela na stronie Cuneiform Digital Library Initiative (CDLI)
  7. ↑ Stępień M., Kodeks Hammurabiego, Wydawnictwo ALFA, Warszawa 2000, s. 77.
  8. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 hasło Cutha, w: Bryce T., The Routledge..., s. 174.
  9. 1 2 3 4 5 Edzard D.O., Mallery M., Kutha, w: Reallexikon..., s. 387.
  10. 1 2 hasło Nergal [w:] Black J., Green A., Słownik mitologii Mezopotamii, Wydawnictwo „Książnica”, Katowice 2006, s. 134-135.
  11. ↑ George A.R., House Most High. The Temples of Ancient Mesopotamia, Eisenbrauns, Winona Lake 1993, s. 84.
  12. ↑ Biblia Tysiąclecia, 2 Księga Królewska, rozdział 17

Bibliografia

  • Edzard D.O., Mallery M., Kutha, w: Reallexikon der Assyriologie, tom VI (Klagegesang - Libanon), Walter de Gruyter, Berlin – New York 1980–1983, s. 384-387.
  • hasło Cutha, w: Bryce T., The Routledge Handbook of the Peoples and Places of Ancient Western Asia, Routledge 2013, s. 174.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.