Krystyna Waleria Sienkiewicz (ur. 14 lutego 1935 w Ostrowi Mazowieckiej, zm. 12 lutego 2017 w Warszawie) – polska aktorka teatralna, filmowa i telewizyjna, wykonawczyni piosenki poetyckiej.

Życiorys

Jej rodzina pochodziła spod Grodna. Była córką Edwarda Sienkiewicza i jego żony Anny z domu Berdowskiej. Jej ojciec był działaczem społecznym i urzędnikiem, a matka nauczycielką. Miała starszego brata, Ryszarda. We wczesnym dzieciństwie mieszkała w Wąsewie i Zarębach Kościelnych, a podczas okupacji radzieckiej uciekła z rodziną do Goworowa. Jej rodzice nie przeżyli II wojny światowej – ojciec został zamordowany w 1942 w obozie koncentracyjnym Oranienburg, a matka zmarła w 1944 wskutek choroby (doznała skrętu kiszek). Po zakończeniu wojny wraz z bratem została odnaleziona przez Janinę Pieńkowską, stryjeczną siostrę ich ojca. Zamieszkała z ciotką w Szczytnie, a jej brat został w sierocińcu. Od najmłodszych lat była uzdolniona humanistycznie, już jako czteroletnia dziewczynka potrafiła czytać i pisać. Po ukończeniu gimnazjum w Szczytnie i w Liceum Sztuk Plastycznych w Łodzi podjęła studia na warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych, na której w 1957 obroniła z wyróżnieniem dyplom z projektowania przestrzennego.

Ilustrowała teksty w czasopiśmie dla dzieci „Świerszczyk”. W trakcie studiów na ASP tworzyła scenografię dla Studenckiego Teatru Satyryków (STS). 1 września 1955 zadebiutowała jako aktorka, zastępując chorą koleżankę (Aleksandrę Gustkiewicz) w roli Ewy w spektaklu Szopa betlejemska wystawianym w STS-ie. Zebrała przychylne recenzje, a Krzysztof Teodor Toeplitz określił ją „różowym zjawiskiem STS-u”. Wkrótce na stałe dołączyła do STS-u i przez kolejne lata zagrała m.in. w spektaklach: Bardzo starzy oboje, Dobie i państwu, Dziś straszy, Łotrzyce, Kochany panie Ionesco i Solo na perkusji. Występowała także z Janem Tadeuszem Stanisławskim w satyrycznych programach radiowych: Ilustrowany Tygodnik Rozrywkowy i Ilustrowany Magazyn Autorów, a w latach 1958–1966 pojawiała się w programie Kabaret Starszych Panów. Występowała także w spektaklu objazdowym Agnieszki Osieckiej Tingel-tangel.

W 1958 zadebiutowała na dużym ekranie epizodyczną rolą w dramacie Wojciecha Jerzego Hasa Pożegnania (1958). Była dublerką Guilietty Masiny, odtwórczyni roli Gelsominy w filmie Victora Vicasa Jons und Erdme (1959). Później zagrała epizody m.in. w Jutro premiera (1962) i Godzina pąsowej róży (1963). Pierwszą większą rolę zagrała w Smarkuli (1963) Leonarda Buczkowskiego. W 1964 zadebiutowała jako aktorka teatralna rolą Krysi Traktorzystki w spektaklu Niech no tylko zakwitną jabłonie (reż. Jan Biczycki) wystawianym w Teatrze Ateneum im. Stefana Jaracza w Warszawie. Zagrała także w kolejnych sztukach Ateneum: w Ptaku, Śmierci na gruszy, Zmierzchu, Męczeństwie i śmierci Jean-Paula Marata i Lecie. Kontynuowała również karierę filmową, m.in. grając Jankę, przyjaciółkę Joanny (Kalina Jędrusik), w komedii sensacyjnej Jana Batorego Lekarstwo na miłość (1965) i szeregową Anielę w komedii wojennej Rzeczpospolita babska (1969).

Równolegle z karierą aktorską nagrała kilka piosenek, m.in. „Czy te oczy mogą kłamać?” z Bohdanem Łazuką, „Koteczki, pieseczki” z Mieczysławem Czechowiczem oraz „Żaby, ryby i raki” i „Kokaina”.

W 1970 odeszła z Teatru Ateneum, a w kolejnych latach grała w teatrach warszawskich: Rozmaitości (1973), Syrena (1975–1984, 2000, 2004), Komedia (1988, 1994), Scena Prezentacje (1994–1995), Na Woli (1995), Rampa na Targówku (2006–2008) oraz w Teatrze Polskim w Poznaniu (1985). Zagrała również w kilkunastu spektaklach Teatru Telewizji.

W 1971 otrzymała Nagrodę Specjalną Jury na 9. Krajowym Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu. W latach 70. przez pewien czas współprowadziła z Andrzejem Zaorskim program Studio Gama. Wyjechała także do Stanów Zjednoczonych, gdzie występowała dla amerykańskiej Polonii; od tamtej pory regularnie występowała za granicą. Była także jedną z gwiazd programów kabaretowych Olgi Lipińskiej, począwszy od cyklu Gallux Show (m.in. w duecie z Barbarą Wrzesińską jako Siostry Sisters) poprzez kolejne edycje programów: Właśnie leci kabarecik (1974–1977) i Kurtyna w górę (1977–1984). W 1975 poprowadziła 13. KFPP w Opolu. W słuchowisku radiowym Rodzina Poszepszyńskich Jacka Janczarskiego i Macieja Zembatego często odgrywała rolę panny Ingi, sąsiadki tytułowej rodziny. W serialu zadebiutowała rolą Jadwigi Leśniewskiej w Rodzinie Leśniewskich (1978).

Zagrała nauczycielkę Bożkową, matkę tytułowej bohaterki w serialu Rozalka Olaboga (1985). W 1996 odebrała Nagrodę Artystyczną Polskiej Estrady Prometeusz. Grała Anielę Kaczorowska, matkę Jadwigi Graczyk (Joanna Kurowska) w serialu Graczykowie (1999–2000).

Okazjonalnie zajmowała się tworzeniem grafik, stworzyła ilustracje m.in. do książki Wandy Majerówny „Groszek i Natalia” (1975).

Postanowieniem Prezydenta RP z 7 października 2003 została odznaczona Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski za „wybitne zasługi w działalności na rzecz rozwoju studenckiego ruchu kulturalnego”. W 2007 z rąk Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Kazimierza Michała Ujazdowskiego odebrała Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.

W 2004 w wyniku krwotoku przedsiatkówkowego obu oczu utraciła 85% wzroku, ale mimo to nie przerwała pracy zawodowej. Dzięki terapii prof. Ariadny Gierek-Łapińskiej stan jej wzroku znacznie się poprawił. Od 2007 występowała w śpiewogrze Klimakterium... i już. W 2008 uległa kontuzji, a wskutek złamania prawej ręki zachorowała na zespół Sudecka. Od 2010 grała w spektaklach w reż. Dariusza Taraszkiewicza: Zamknięty świat, Kwartet oraz Harold i Matylda.

W październiku 2015 nakładem Wydawnictwa Marginesy ukazała się biografia aktorki pt. „Krystyna Sienkiewicz. Różowe zjawisko” autorstwa Grzegorza Ćwiertniewicza.

W 2014 doznała udaru mózgu, a rok później zdiagnozowano u niej czerniaka oka. Zmarła 12 lutego 2017 w jednym z warszawskich szpitali na skutek komplikacji spowodowanych infekcją układu oddechowego. Została pochowana 21 lutego w kolumbarium na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach (Q kolumb. 7-2-8) i zgodnie z jej wolą, uroczystości miały charakter świecki.

Życie prywatne

Jej pierwszym mężem był piosenkarz Włodzimierz Rylski; świadkami na ich ślubie byli Agnieszka Osiecka i Jeremi Przybora. Rozwiodła się z mężem po roku małżeństwa. Następnie wyszła za aktora i asystenta reżysera Andrzeja Przyłubskiego, z którym miała adoptowaną córkę Julię i z którym rozwiodła się po 14 latach małżeństwa. Bratankiem aktorki jest lekarz i muzyk Kuba Sienkiewicz.

Od 1985 mieszkała przy ul. Płatniczej 35/37 na warszawskich Bielanach. W grudniu 1991 otworzyła butik z ręcznie robionymi gadżetami na warszawskim Żoliborzu. Była prezesem fundacji 120-lecia Towarzystwa Opieki nad Zwierzętami.

Filmografia

Role teatralne

Twórczość literacka

Dyskografia

Odznaczenia i nagrody

• Srebrny Krzyż Zasługi (1979)
• Złoty Krzyż Zasługi (1979)
• Prometeusz – Nagroda Artystyczna Polskiej Estrady za szczególne osiągnięcia dla sztuki estradowej (1996)
• Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (2003)
• Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2007)
• II miejsce na Przeglądzie Teatralno-Kabaretowym Letniej Sceny Forum w Łodzi (2009)

Przypisy

Bibliografia

• Krystyna Sienkiewicz: Cacko. Prószyński i S-ka, 2013. ISBN 978-83-7839-417-4.

Linki zewnętrzne

• Krystyna Sienkiewicz w bazie filmpolski.pl
• Krystyna Sienkiewicz, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (osoby). [dostęp 2021-04-09] .
• Krystyna Sienkiewicz w bazie IMDb (ang.)
• Krystyna Sienkiewicz w bazie Filmweb
• Krystyna Sienkiewicz na zdjęciach w bazie Filmoteki Narodowej „Fototeka”