Kostka Rubika (węg. Bűvös kocka – „magiczna kostka”) – zabawka logiczna wynaleziona przez Ernő Rubika w 1974 roku, a w 1976 roku skonstruowana i opatentowana w Japonii przez inżyniera Terutoshiego Ishige. Wynalazca kostki Ernő Rubik po raz pierwszy układał kostkę przez miesiąc.

Zasady i mechanika gry

Zabawa kostką polega na takim ułożeniu kwadratów, aby na każdej ścianie wszystkie posiadały jeden kolor. Składa się ona z 26 sześcianów i przegubu umieszczonego w środku. Przegub ten umożliwia każdej z zewnętrznych warstw kostki obrót wokół osi prostopadłej do danej warstwy i przechodzącej przez środek kostki.

Liczba kombinacji różnych ułożeń kostki 3x3x3 wynosi ponad 43 tryliony, tj.:

${\displaystyle 8!\times 3^{7}\times (12!/2)\times 2^{11}=43\ 252\ 003\ 274\ 489\ 856\ 000}$

lub

${\displaystyle 2^{27}\times 3^{14}\times 5^{3}\times 7^{2}\times 11^{1}=43\ 252\ 003\ 274\ 489\ 856\ 000.}$

Najpopularniejsze techniki układania Kostki Rubika:

• LBL (metoda dla początkujących),
• Corners First (nie jest najefektywniejszą metodą),
• metoda Fridrich,
• metoda Rouxa,
• metoda Petrusa,
• metoda Columns First (zoptymalizowana może być wykorzystywana do osiągania czasów porównywalnych do popularniejszych metod np. Petrus)

Polskie systemy:

• metoda ZB (Zborowski-Bruchem),
• ZZ speedcubing system.

Oprócz tego, istnieją metody pozwalające ułożyć kostkę bez patrzenia. Najczęściej wykorzystywane z nich to:

• Old Pochmann
• M2/R2
• TuRBo
• Beyer-Hardwick 3-style
• 3-cycle orientation-permutation

Optymalne rozwiązanie

Od początku rozpowszechnienia kostki Rubika zastanawiano się, jaka jest minimalna liczba ruchów potrzebna do rozwiązania każdego ułożenia. Już w 1995 wiedziano, że optymalna liczba zawiera się w przedziale 20-29, czyli istnieje pomieszana kostka, którą da się ułożyć tylko w 20 lub więcej ruchach oraz każdą kostkę da się rozwiązać w 29 ruchach lub mniej. W 2010 zespół matematyków za pomocą serwerów Google udowodnił, że ‘boską’ liczbą dla kostki Rubika jest 20. Oznacza to, że każde ułożenie można rozwiązać maksymalnie w 20 ruchach (choć zazwyczaj wystarczy 15-19 ruchów).

Największa kostka Rubika

Największą kostką Rubika jest stworzona przez Grégoire Pfennigiego w 2017 r. kostka 33×33.

Rodzaje kostek

Kostki sześcienne:

Kostki dwunastościenne:

• Kilominx – najmniejsza z dwunastościanów
• Megaminx
• Starminx
• Gigaminx
• Teraminx
• Petaminx – największa z powszechnie dostępnych dwunastościanów, składa się z 218 elementów, a całkowita liczba kombinacji ułożeń to około 1,95×10¹⁶⁰, czyli 19,5 sekswicyliardów

Kostki ośmiościenne:

• Diamond
• Octahedron
• Rubik’s UFO

Kostki czworościenne:

• Pyraminx – łamigłówka w kształcie czworościanu
• Tetraminx – kostka w kształcie czworościanu bez wierzchołków

Kostki o innych kształtach:

Oficjalne rekordy World Cube Association

Stan na 16 czerwca 2023 roku

Rekordy maszyn

Notowane są również rekordowe osiągnięcia maszyn w układaniu kostek Rubika. Robot skonstruowany przez niemieckiego inżyniera Alberta Beera ustanowił rekord w układaniu kostki 3×3×3 wynikiem 0,637 sekundy, kostkę 4×4×4 maszyna sterowana przez smartfon Huawei Ascend P6 ułożyła w 1 minutę i 18,68 sekundy. Kostkę 9×9×9 przy sterowaniu Samsungiem Galaxy S3 maszyna ułożyła w 34 minuty i 25,89 sekundy. 3 marca 2017 r. na Youtube został umieszczony filmik przedstawiający robota układającego kostkę 3×3×3 w czasie 0,637 sekundy.

Znak towarowy

Od 2021 roku SPIN MASTER TOYS UK LIMITED administruje i kontroluje wszelkie międzynarodowe prawa własności intelektualnej związane z Kostką Rubika, w związku z ich sprzedażą przez Rubik’s Brand Limited. W trybie międzynarodowej rejestracji chronione są dwa przestrzenne znaki towarowe przedstawiające Kostkę Rubika. Na terenie Unii Europejskiej zarejestrowane jest 26 wspólnotowych znaków towarowych związanych z Kostką Rubika, w tym m.in. słowne znaki towarowe RUBIK oraz RUBIK’S, a także szereg znaków towarowych przestrzennych. 25 listopada 2014 r. luksemburski Sąd nie zgodził się na unieważnienie przestrzennego wspólnotowego znaku towarowego nr 000162784.

Przed rokiem 2021 prawa własności intelektualnej związane z Kostką Rubika kontrolował Rubik’s Brand Ltd. Niektóre znaki towarowe były też zarejestrowane przez Seven Towns Ltd w imieniu Rubik’s Brand Ltd.

10 listopada 2016 r. Trybunał Sprawiedliwości UE wydał wyrok w sprawie C-30/15 P, w którym uchyla wyrok Sądu Unii Europejskiej z dnia 25 listopada 2014 r. i unieważnił ochronę tego znaku. W Polsce w okresie 1983–1993 prawa do znaku słownego „kostka Rubika” należały do Konsumex Külkereskedelmi Vallalat z Budapesztu, ale po 10 latach od zarejestrowania nie zostały przedłużone i wygasły.

Zobacz też

• Speedcubing

Przypisy

Linki zewnętrzne

• KarolK. Gryszka KarolK., AdrianA. Kołcz AdrianA., Permutacje i kostka Rubika, [w:] pismo „Delta”, deltami.edu.pl, marzec 2023, ISSN 0137-3005 [dostęp 2023-12-10]  (pol.).