Koronka klockowa – jeden z typów koronki, wykonywanej przy pomocy podłużnych szpulek, często drewnianych, zwanych klockami (stąd nazwa koronki).

Opis techniki i materiału

Technika polega na przeplataniu w grupach po cztery wielu nici nawiniętych na klocki. Dzięki temu tworzy się tzw. płócienko tworzące formy ornamentu i różne rodzaje siateczek w tle oraz wypełnieniach motywów. Koronkę podczas tworzenia umieszcza się na specjalnej poduszce z umieszczonym na niej wzorem. Technika ta umożliwia uzyskanie delikatnych ażurowych wyrobów o bardzo różnorodnych wzorach.

Technika wytwarzania koronki klockowej jest znana od XVI wieku, szczególnie cenione były koronki pochodzące z Flandrii (skąd prawdopodobnie pochodzi).

Do wyrobu koronki klockowej wykorzystywano białe lub kremowe nici lniane i bawełniane, czarne, białe, kremowe i beżowe nici jedwabne (koronki jedwabne), wielobarwne nici wełniane (koronki wełniane) oraz złote i srebrne nici metalowe (koronki metalowe).

Rodzaje koronki klockowej

  • antualaż - koronka z przewagą płócienka o motywach roślinnych, wyrabiana od XVII do XIX wieku;
  • brukselska - produkowana od XVI wieku, zaawansowana technicznie, o motywach kwiatowych;
  • brabancka – technicznie gorsze naśladownictwo brukselskiej;
  • malines – produkowana od XVII do XVIII wieku, bardzo cienka, o dużych motywach konturowanych błyszczącą nitką;
  • valenciennes (walensjenka) – wąska, cienka, bardzo delikatna, ornament kwiatowy bez konturowania, siateczka tła o kolistych oczkach, a od końca XVIII wieku rombowych;
  • binche – ornament z płócienka nierównej gęstości z pięcio- i ośmioboczną siateczką w tle, znana w XVII i XVIII wieku;
  • chantilly – produkowana w XVIII i XIX wieku, czarna, z konturowanym ornamentem;
  • blonda (blondyna) – jedwabna, z ornamentem konturowanym grubszą nicią na tle cienkiej siateczki, popularna we Francji i Hiszpanii w XVIII i XIX wieku;
  • gipiura – o ornamencie kwiatowym, reliefowanym, modna w XIX i XX wieku.

Pod koniec XX w. i na początku XXI w. największym producentem wytwarzanej mechanicznie koronki klockowej w Europie był zakład Koronki S.A. w Brzozowie, od 2004 r. wchodzący w skład Grupy Koronki, od 2009 r. będący w stanie upadłości. Jednym z ośrodków ręcznej koronki klockowej w Polsce jest Kraków. Krakowska koronka klockowa została wpisana na krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego 26 października 2016 roku. Innym ośrodkiem jest Bobowa (bobowska koronka klockowa), gdzie znajduje się Galeria Koronki Klockowej. W marcu 2023 roku decyzją Ministra Kultury i dziedzictwa Narodowego również koronka bobowska została wpisana na krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Na Słowacji z kolei słynne są koronki na tiulowym tle z rejonu Myjavy, które w 2017 znalazły się na Liście Niematerialnego Dziedzictwa Słowacji.

Galeria

Pokaz wyrobu słowackiej koronki klockowej (Międzynarodowy Festiwal Folklorystyczny w Myjavie, 2017)

Przypisy

  1. ↑ Marta Michałowska: Leksykon włókiennictwa. Surowce i barwniki, narzędzia i maszyny, techniki i technologie, wyroby i dziedziny. Warszawa: Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków, 2006, s. 196. ISBN 83-922906-5-8.
  2. ↑ Marta Michałowska: Leksykon włókiennictwa. Surowce i barwniki, narzędzia i maszyny, techniki i technologie, wyroby i dziedziny. Warszawa: Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków, 2006, s. 17. ISBN 83-922906-5-8.
  3. ↑ Krystyna Kubalska-Sulkiewicz, Monika Bielska-Łach, Anna Manteuffel-Szarota: Słownik terminologiczny sztuk pięknych. Wyd. 5. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2016, s. 204. ISBN 978-83-01-12365-9.
  4. ↑ Janusz Szkutnik, Józef Świeboda: Almanach podkarpacki 2000. Rzeszów: Wydawnictwo Akces, 1999, s. 270. ISBN 83-907343-3-8.
  5. ↑ Agnieszka Sobala-Gwosdz. Barriers to development of small county centres. The case of Brzozów. „Przedsiębiorstwo i Region”. 2, s. 150, 2010. ISSN 2080-458X.
  6. ↑ O Firmie. Korontex S.A., 2009. [dostęp 2017-05-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-04-03)]. (pol.).
  7. ↑ Dorota Mękarska: "Koronki" w Brzozowie przestają istnieć. Syndyk rozpoczął postępowanie upadłościowe. Nowiny24.pl, 2009-04-21. [dostęp 2017-05-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-05-04)]. (pol.).
  8. ↑ Patrimonio Culturale Immateriale. Fabric and Clothing Decorations. Cultural Capitals Counts. Patrimonio Culturale Immateriale banca dati. [dostęp 2017-05-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-05-04)]. (ang.).
  9. ↑ Krajowa Lista Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego [online], NID [dostęp 2023-09-30] (pol.).
  10. ↑ Agnieszka Nigbor-Chmura, Bobowska koronka klockowa w prestiżowym gronie. Minister Gliński wpisał ją na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego [online], Nowy Sącz Nasze Miasto, 18 marca 2023 [dostęp 2023-03-26] (pol.).
  11. ↑ Trenčín, upadki koronki Myjavska są rejestrowane jako skarbów dziedzictwa kulturowego SR [online], www.trencinregion.sk [dostęp 2017-11-20] (pol.).

Bibliografia

Krystyna Kubalska-Sulkiewicz, Monika Bielska-Łach, Anna Manteuffel-Szarota: Słownik terminologiczny sztuk pięknych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007. ISBN 978-83-01-12365-9.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.