Konstanty Novák
Konstanty Franciszek Józef Novák
Data i miejsce urodzenia

14 marca 1836
Jaworze

Data i miejsce śmierci

10 października 1918
Kraków

Ojciec

Jerzy Wojciech Novák

Matka

Petronela z Tarnowskich

Żona

Marianna z Rutkowskich h. Bończa

Dzieci

Mieczysław Walenty, Leon Jerzy, Jan Kanty i Stefan Michał

Konstanty Novák (ur. 14 marca 1836 w Jaworzu, pow. dębicki, gm. Pilzno, zm. 10 października 1918 w Krakowie) – ziemianin, uczestnik powstania styczniowego.

Prawnuk Józefa Nováka, kapitana węgierskich huzarów, który w 1765 osiedlił się w Polsce w okolicy Kolbuszowej. Konstanty był najmłodszym z czworga dzieci Jerzego Nováka i Petroneli z Tarnowskich.

W lutym 1846 w Parkoszu gdzie jego ojciec był zarządcą dworu, rodzinę spotkała tragedia. Jerzy Novák został zamordowany podczas rzezi galicyjskiej. Jego żona wraz z czwórką małych dzieci uniknęła nieszczęścia chowając się w zabudowaniach dworskich.

Dziesięcioletniego Konstantego przygarnął jego stryj Stanisław Novák, były powstaniec listopadowy, który po Powstaniu osiedlił się w Królestwie Polskim. Stryj stał się jego opiekunem prawnym i zapewnił aby młody bratanek zdobył odpowiednie wykształcenie. Po ukończeniu gimnazjum w Krakowie w 1855, Konstanty rozpoczął studia w Wiedniu na wydziale chemii Uniwersytetu Wiedeńskiego. Podczas pobytu w Wiedniu przyjaźnił się ze znanym malarzem Arturem Grottgerem, który studiował w wiedeńskiej Akademii Sztuk Pięknych.

Po upływie roku czasu, studia musiał przerwać wskutek choroby spowodowanej zatruciem związkami chemicznymi i powrócił do stryja, który w tym czasie był zarządcą dóbr w Pieskowej Skale. Postanowił poświęcić się rolnictwu i przy boku stryja zdobywał wiedzę zarządzania gospodarstwem rolnym.

W 1861 zawarł związek małżeński z Marianną Rutkowską, córką bliskiego przyjaciela stryja, Leona Bończy Rutkowskiego. Młode małżeństwo osiadło w Gotkowicach, gdzie Konstanty został dzierżawcą tej wsi. Ze związku z Marianną miał czterech synów:

Mieczysław Walenty (1862-1934), ziemianin, dzierżawca i właściciel dworu w Tarnawie, założyciel glanowsko-tarnawskiej gałęzi rodziny Nováków,

Leon Jerzy (1864-?), ziemianin, dzierżawca i właściciel dworu w Glanowie,

Jan Kanty (1876-?), inż chemik, absolwent Politechniki Lwowskiej,

Stefan Michał (1884-?), absolwent prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, ppłk WP II RP, zaginiony w kampanii wrześniowej 1939.

Jego wnukami byli między innymi - Tadeusz Novák, polityk i poseł V Kadencji Sejmu II RP, Zygmunt Novák, architekt krajobrazu, prof. Politechniki Krakowskiej oraz por. Władysław Novák pseud. „Zempliński”, dowódca III batalionu 116 Pułku Piechoty AK Ziemi Olkuskiej.

W 1863 podczas powstania styczniowego, Konstanty Novák wraz ze stryjem Stanisławem był aktywnym uczestnikiem konspiracji. Pomagał powstańcom w transporcie broni i żywności, a także na polecenie dowództwa Powstania opracowywał plany przemarszów większych grup powstańców z Galicji do Królestwa. Znanym epizodem jest przemarsz 350 powstańców oddziału hr. Krukowieckiego, którego epilogiem była bitwa z wojskami rosyjskimi pod Imbramowicami i w Glanowie 15 sierpnia 1863. W obronie dworu glanowskiego w tym dniu, zginął jego teść Leon Bończa Rutkowski, dzierżawca majątku Glanów.

Po śmierci Leona Rutkowskiego, zarządzanie majątkiem Glanów prowadziła jego wdowa Józefa Rutkowska, a po jej śmierci dzierżawę przejął Konstanty Novák, którą następnie przekazał młodszemu synowi Leonowi. Najstarszy syn, Mieczysław Walenty w 1888 objął dwór w Tarnawie. Od tego czasu obydwa dwory w Glanowie i w Tarnawie są w posiadaniu rodziny Nováków.

Ostatnie lata życia Konstanty Novák spędził w Krakowie, gdzie zmarł 10 października 1918 roku. Jest pochowany na cmentarzu Rakowickim, kwatera nr 55.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.