Kolcobrzuch nilowy
Tetraodon lineatus
Linnaeus, 1758
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

promieniopłetwe

Rząd

rozdymkokształtne

Rodzina

rozdymkowate

Rodzaj

Tetraodon

Gatunek

kolcobrzuch nilowy

Kategoria zagrożenia (CKGZ)

Kolcobrzuch nilowy (Tetraodon lineatus) – gatunek ryby z rodziny rozdymkowatych. Występuje w niektórych rzekach północnej połowy Afryki i Jeziorze Rudolfa. Przez IUCN sklasyfikowany jako gatunek najmniejszej troski (stan w 2010).

Taksonomia

Po raz pierwszy gatunek opisał Karol Linneusz w 1. tomie Systema naturae na podstawie holotypu pochodzącego z Nilu. IUCN wymienia 8 synonimów:

  • Crayracion fahak Steindachner, 1870
  • Tetraodon fahaka Rüppell, 1829
  • Tetraodon fahaka fahaka Sterba, 1959
  • Tetraodon lineatus lineatus Linnaeus, 1758
  • Tetraodon lineatus rudolfianus Deraniyagala, 1948
  • Tetraodon lineatus strigosus Bennett, 1834
  • Tetraodon physa Geoffroy, 1809
  • Tetrodon fahaka Linnaeus, 1762

Morfologia

Maksymalna odnotowana długość ciała wynosi 43 cm, masa ciała – 1 kg. Skóra niepokryta łuskami, jedynie niewielkimi kolcami – z wyjątkiem pyszczka i okolic ogona. Cztery zęby, rozmieszczone po 2 w obydwu szczękach, tworzą podobną do dzioba strukturę. Płetwy odbytowe i płetwa grzbietowa krótkie, umieszczone daleko w tyle ciała. Płetwy piersiowe dobrze rozwinięte. Wzdłuż całego ciała występują paski odmiennej barwy.

Zasięg, ekologia

Kolcobrzuchy nilowe występują w Nilu, w Czadzie, Senegalu, Gambii, w dorzeczach rzek Gêba i Wolta oraz w Jeziorze Turkana (Kenia). W Egipcie kolcobrzuch nilowy jest jednym z 8 przedstawicieli rozdymkowatych występującym w kraju, jedynym słodkowodnym. Ryby te zamieszkują duże rzeki i otwarte wody. Żywią się mięczakami. U badanych osobników z jeziora Czad w ciągu życia zachodziła zmiana w preferowanej niszy w jeziorze. Osobniki młodociane (o długości ciała do 20 cm) żyły wśród zanurzonej w wodzie roślinności, żywiąc się niewielkimi skorupiakami, larwami owadów (do 5 cm długości) i mięczakami zamieszkującymi zanurzone połacie roślinności. Po osiągnięciu dorosłości przenosiły się na bardziej otwarte części jeziora i zaczynały żywić się żyjącymi w bentalu mięczakami. Są zdolne do nadymania się. Ze skrzeli kolcobrzucha nilowego opisano przywrę Heterobothrium lineatus (Monogenea: Diclidophoridae).

Status

W 2010 IUCN uznało kolcobrzucha nilowego za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern), choć w 1997 uznawany był jeszcze za zagrożonego. Brakuje badań dotyczących biologii tego gatunku i potencjalnych zagrożeń. Wiadomo, że populacja w Egipcie wykazuje niską różnorodność genetyczną – u ryb z górnego Nilu wyodrębniono jedynie 3 haplotypy. Ponadto, według danych z 2016, gatunek zmniejszył swój zasięg – zmniejszyła się liczba stwierdzeń, a z północnej części Nilu kolcobrzuchy nilowe zniknęły niemal całkowicie. Możliwe, że zaszedł efekt wąskiego gardła.

Znaczenie dla człowieka

Kolcobrzuch nilowy jest rybą akwariową. Dla pojedynczego osobnika zalecane minimalne wymiary akwarium to 120 na 60 na 60 cm. Temperatura wody 24-26°C, pH: 6,5-7,5, twardość wody: 5-15°H. Właściwym pożywieniem dla tych ryb są ślimaki oraz jadalne skorupiaki z zachowaną skorupką (krabie nogi, małże etc.). Ze względu na swoją agresję, również wobec innych kolcobrzuchów, powinny być trzymane samotnie. Stają się dojrzałe płciowo po około 12 miesiącach życia.

Konsumpcja

Podobnie jak inne rozdymkowate, niektóre tkanki kolcobrzuchów nilowych zawierają tetrodotoksyny. Ze względu na jej obecność, w Egipcie połów tych ryb jest całkowicie zabroniony (do celów badawczych należy uzyskać zezwolenie), jednak stwierdzano przypadki konsumpcji. W Sudanie mięso kolcobrzuchów nilowych i innych ryb poławianych w Nilu jest sprzedawane i konsumowane po uprzednim wysuszeniu na słońcu. Mięso tych ryb jest stosunkowo bogate w kwas elaidynowy (76% wszystkich kwasów wielonienasyconych stwierdzonych w mięsie), ale nie stwierdzono niektórych ważnych kwasów tłuszczowych – eikozapentaenowego i arachidonowego. W 100 g mięsa kolcobrzucha nilowego zawarte jest 71,5 ± 1,3 g białka, 4,9 ± 0,3 g tłuszczów, 3,9 ± 0,1 g popiołu; kaloryczność wynosi 510 kcal na 100 g.

Przypisy

  1. ↑ Tetraodon lineatus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. ↑ Tetraodon lineatus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
  3. ↑ Karol Linneusz: Systema naturae. T. 1. 1758, s. 333.
  4. 1 2 K. Diouf i inni, Tetraodon lineatus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species, wersja 2016-2 [dostęp 2016-11-22] (ang.).
  5. 1 2 3 4 Susan M. Luna & Dimitri Geelhand: Tetraodon lineatus Linnaeus, 1758. Globe fish. FishBase. [dostęp 2016-11-22].
  6. 1 2 3 Analysis of Population Genetics of the Endangered Nile Pufferfish Tetraodon lineatus (Linnaeus, 1758) in the Upper Egyptian River Nile. „International Journal of Ecotoxicology and Ecobiology”. 1 (2), s. 60-66, 2016.
  7. ↑ C. Lévêque: Biodiversity Dynamics and Conservation: The Freshwater Fish of Tropical Africa. Cambridge University Press, 1997, s. 144. ISBN 978-0-521-57033-6.
  8. ↑ Morsy KS, Khalil MF, Gamil IS, Elebiarie AS, Ibrahim RM. Heterobothrium lineatus (Monogenea: Diclidophoridae) infecting the gills of the Nile puffer Tetraodon lineatus (Pisces: Tetraodontidae) from the River Nile, Egypt with a new localit record: a light and scanning electron microscopic study. „Journal of the Egyptian Society of Parasitology”. 43 (3), s. 649-656, 2013. PMID: 24640864.
  9. ↑ Tetraodon lineatus, Fahaka Puffer. Species Profile. SeriouslyFish. [dostęp 2016-11-22].
  10. 1 2 Elagba Haj Ali Mohamed & Gamal Nasser Al-Sabahi. Fatty acids content and profile of common commercial Nile fishes in Sudan. „International Journal of Fisheries and Aquaculture”. 3 (6), s. 99-104, 2011.
  11. 1 2 Elagba H. A. Mohamed. The nutrient contents of traditional sun-dried nile fish in Sudan. „Asian Journal of Science and Technology”. 4 (11), s. 199-202,, 2013.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.