Kołtryniarz, szpalernik (jęz. niem. Spallierer, jęz. łac. aulearius, aulearum confector, colthrinarius, aulearum inauratorum confector) – dawniej rzemieślnik, artysta zajmujący się wytwarzaniem drukowanych i malowanych obić, tapet.

Kołtryniarze, szpalernicy byli pod koniec XVI w. w Polsce malarzami obić i tapet, dawniej noszących nazwy kołtryn, szpalerów, kurdybanów, obić tkanych, skórzanych, od XVIII w. papierowych.

Historia

Szpalernicy i kołtryniarze byli pod koniec XVI i na początku XVII w. zrzeszeni w krakowskim cechu malarzy. Drukowali i wyciskali reliefowe wzory z drewnianych form, wyciętych z drewna liściastego na brytach tkanin lub na wyrabianych i barwionych przez kurdybanników skórach, później także na papierze. Te drukowane, wyciskane obicia; kołtryny, szpalery, kurdybany, ręcznie malowali i złocili.

Szpalerami płóciennymi, skórzanymi w modzie włoskiej wybijali mieszczanie krakowscy pod koniec XVI w. swoje mieszkania, meble, kołtryny służyły jako zasłony, powłoki. Moda na kolorowe obicia ścian upowszechniła się w XVII-wiecznej Polsce.

W XVIII w. szpalery wyrabiano w Łańcucie i Biezdziatce koło Dukli, w Niemirowie w fabryce Potockich, w Warszawie w Dworku Pijarskim. W XIX w. papierowe kołtryny i obrazy drukowali obraźnicy we wsi Bobrek koło Krakowa, działały duże wytwórnie tapet i obić Rahna w Warszawie, sukcesorów Rahna i Vettra w Zgierzu i Warszawie, braci Moes, wytwarzano szpalery w Częstochowie. Obicia skórzane, kurdybany wytwarzano także w Gdańsku i w Kutach – wyciskane złotem. Wyciskano i złocono reliefy na skórach w XIX w. w fabryce ram i mebli złoconych Heinzego w Warszawie.

Pierwsi szpalernicy i kołtryniarze notowani w krakowskim cechu malarzy

  • Szpalernik Jan Cieśla zwany Papuga, mistrz cechu malarzy krakowskich w 1590, przymianek Papuga dostał być może za sprawą wykonywanych w zielonym kolorze kołtryn.
  • Franciszek Bisalti, aulearum confector, cordubanarius w 1594, starszy cechu malarzy, szacował formy klepaczy złota.
  • Jakub Litwinek vel Litkowicz szpalernik, kołtryniarz, auleorum inauratorum confector, starszy cechu malarzy w 1600 przyjął prawo miejskie, .
  • Wincenty Zygante szpalernik, pozłotnik kołtryn, auleorum deauratorum confector, deaurator cortinarum opifex, w 1602 starszy cechu malarzy wykonywał roboty złocone.

Przypisy

  1. ↑ Kołaczkowski ↓, s. 374,389.
  2. ↑ Tomkowicz ↓, s. 239.
  3. ↑ Tomkowicz ↓, s. 237-257.
  4. ↑ Tomkowicz ↓, s. 238.
  5. 1 2 3 Kołaczkowski ↓, s. 590.
  6. ↑ Seweryn ↓, s. 11-12.
  7. 1 2 Kołaczkowski ↓, s. 374.
  8. ↑ Kołaczkowski ↓, s. 375.
  9. ↑ Kołaczkowski ↓, s. 589-590.
  10. ↑ Tomkowicz ↓, s. 242-243.
  11. ↑ Tomkowicz ↓, s. 249-250.
  12. ↑ Tomkowicz ↓, s. 257.

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.