Klekotnica

Klekotnica
	; Crotalaria novae-hollandiae
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	różopodobne
Rząd	bobowce
Rodzina	bobowate
Podrodzina	bobowate właściwe
Rodzaj	klekotnica
	Nazwa systematyczna
	Crotalaria L.; Sp. Pl. 714. 1 Mai 1753
	Typ nomenklatoryczny
	C. latifolia Linnaeus
Synonimy
	Goniogyna Candolle; Heylandia Candolle; Pentadynamis R. Br.; Priotropis Wight & Arnott; Quirosia Blanco;
	Goniogyna Candolle; Heylandia Candolle; Pentadynamis R. Br.; Priotropis Wight & Arnott; Quirosia Blanco;

Klekotnica, krotalaria, gruchatka (Crotalaria L.) – rodzaj roślin należący do rodziny bobowatych. Obejmuje około 700 gatunków (715 gatunków o nazwach zweryfikowanych i zaakceptowanych wymienia baza danych Plants of the World). Największa ich liczba rośnie we wschodniej i południowej Afryce (ok. 500, w tym 34 endemity Madagaskaru), ale przedstawiciele rodzaju występują w całej strefie międzyzwrotnikowej oraz w przyległych obszarach strefy umiarkowanej. Rosną w okresowo suchych lasach tropikalnych i subtropikalnych, w kserofitycznych zaroślach i formacjach trawiastych, często na terenach zaburzonych, na glebach piaszczystych i skalistych.

Liczne gatunki z tego rodzaju to rośliny użytkowe – włóknodajne, paszowe, ozdobne, uprawiane na zielony nawóz i wykorzystywane leczniczo. Niektóre gatunki zawierają alkaloidy pirolizydynowe powodujące chroniczne zatrucia u zwierząt roślinożernych, karmionych paszą z nimi w składzie.

Zwyczajowa nazwa rodzaju pochodzi od rozdętych i drewniejących strąków, zawierających wysychające i w efekcie „klekoczące” lub „grzechoczące” nasiona.

Morfologia

Pokrój: W większości byliny, krzewy i krzewinki, często względnie krótko żyjące, rzadziej niewielkie drzewa i rośliny jednoroczne. Pędy na przekroju okrągłe lub kanciaste.

Liście: Osadzone na pędzie spiralnie, ogonkowe, o blaszce pojedynczej lub trójlistkowej, wsparte przylistkami, które mogą być podobne do listków liścia lub zredukowane do formy nitkowatej lub całkiem zanikłe. Listki całobrzegie.

Kwiaty: Zebrane w szczytowe grona, rzadziej wyrastają w kątach liści, rzadko też kwiatostany są skrócone, tak że przypominają główki. Kwiaty zwykle osadzone są na szypułkach i wsparte dwiema przysadkami. Działek kielicha jest 5, zrośniętych ze sobą w różnym stopniu. U części gatunków kielich jest symetryczny, u innych grzbiecisty – z górną wargą z dwoma ząbkami i dolną z trzema. Płatki korony zwykle żółte, rzadziej białe, czerwonofioletowe lub ciemnofioletowoniebieskie. Płatek górny (żagielek) jest okrągły lub podługowaty, dwa boczne płatki (skrzydełka) są jajowate lub wąskoeliptyczne, a dwa dolne tworzą zaokrągloną lub ostrogrzbiecistą łódeczkę, zwykle wyciągniętą w ostry koniec. Pręcików jest 10, przy czym 5 jest dłuższych, a 5 krótszych. Zalążnia z dwoma lub większą liczbą zalążków zwieńczona zakrzywioną szyjką słupka, a ten drobnym znamieniem.
Owoce: Strąk, suchy, walcowaty, podługowaty lub kulistawy, zwykle wyraźnie dęty, rzadziej ścieśniony, z dwoma lub większą liczbą nasion, na szczycie z dzióbkiem z trwałego słupka lub bez niego.

Systematyka

Rodzaj reprezentuje (zresztą jako rodzaj typowy) plemię Crotalarieae w obrębie podrodziny Faboideae i rodziny bobowatych Fabaceae.

Zastosowania

Klekotnica sitowata C. juncea dostarcza białawych włókien o długości ok. 1 m i małej higroskopijności, które wykorzystywane są do wyrabiania sznurów i lin, dodawane do tkanin i służą do wyrobu bibułek papierosowych oraz sieci rybackich. Mocnych włókien dostarcza także C. spectabilis a C. cunninghamii daje włókna, z których Aborygeni w Australii wykonują sandały umożliwiające poruszanie się po rozgrzanych piaskach i skałach pustyni.

C. spectabilis wykorzystywana jest leczniczo jako źródło monokrotaliny.

Jako rośliny paszowe i zielony nawóz stosuje się: C. brevidens, C. lancoelata, C. pallida, C. micans i C. usaramoensis.

Do nasadzeń przeciwerozyjnych wykorzystuje się: C. brevidens, C. lancoelata, C. spectabilis. C. pallida sadzona jest jako uprawa okrywowa na plantacjach kokosów, herbaty i kauczukowców, w Chinach w podobnym celu uprawia się C. usaramoensis.

Jako rośliny ozdobne uprawiane są: C. spectabilis, klekotnica przylądkowa C. capensis, C. agatiflora, C. semperflorens.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Fabales, [w:] Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2020-01-09] (ang.).
1 2 Crotalaria Linnaeus. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2020-01-09].
1 2 Genus: Crotalaria L.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2020-01-09].
1 2 3 4 Alicja i Jerzy Szweykowscy (red.): Słownik botaniczny. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo "Wiedza Powszechna", 2003, s. 371. ISBN 83-214-1305-6.
1 2 3 4 5 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 249, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
1 2 3 4 5 6 Crotalaria L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2020-01-09].
1 2 3 4 5 6 7 8 Jianqiang Li, Hang Sun, Roger M. Polhill, Michael G. Gilbert: Crotalaria Linnaeus. [w:] Flora of China [on-line]. eFlora. Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA.. [dostęp 2020-01-09].
1 2 GeoffreyG. Burnie GeoffreyG. i inni, Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, s. 269, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .
1 2 3 4 5 6 James A. Duke: Handbook of LEGUMES of World Economic Importance. New York, London: Plenum Press, 1981, s. 61-70. ISBN 978-1-4684-8153-2.

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Fabales, [w:] Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2020-01-09] (ang.).

[ing-3] 1 2 Crotalaria Linnaeus. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2020-01-09].

[grin-4] 1 2 Genus: Crotalaria L.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2020-01-09].

[slownik-5] 1 2 3 4 Alicja i Jerzy Szweykowscy (red.): Słownik botaniczny. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo "Wiedza Powszechna", 2003, s. 371. ISBN 83-214-1305-6.

[mabb-6] 1 2 3 4 5 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 249, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[pow-7] 1 2 3 4 5 6 Crotalaria L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2020-01-09].

[china-8] 1 2 3 4 5 6 7 8 Jianqiang Li, Hang Sun, Roger M. Polhill, Michael G. Gilbert: Crotalaria Linnaeus. [w:] Flora of China [on-line]. eFlora. Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA.. [dostęp 2020-01-09].

[botanica-9] 1 2 GeoffreyG. Burnie GeoffreyG. i inni, Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, s. 269, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .

[duke-10] 1 2 3 4 5 6 James A. Duke: Handbook of LEGUMES of World Economic Importance. New York, London: Plenum Press, 1981, s. 61-70. ISBN 978-1-4684-8153-2.