Kazimierz Korniłowicz
Data i miejsce urodzenia

19 maja 1892
Warszawa

Data i miejsce śmierci

9 września 1939
Lublin

Zawód, zajęcie

pedagog (edukacja dorosłych – teoria i praktyka)

Narodowość

polska

Kazimierz Korniłowicz (ur. 19 maja 1892 w Warszawie, zm. 9 września 1939 w Lublinie) – polski działacz społeczny i oświatowy, żołnierz Legionów Polskich, po wojnie organizator systemu edukacji dorosłych i młodzieży pracującej w II RP, wykładowca Studium Pracy Społeczno-Oświatowej Wolnej Wszechnicy Polskiej (1925–1939), współzałożyciel Centralnego Biura Kursów dla Dorosłych, Instytutu Oświaty Dorosłych (1930; zob. Ludowy Instytut Oświaty i Kultury), współzałożyciel i dyrektor Instytutu Spraw Społecznych.

Życiorys

Dzieciństwo i młodość

Był synem Edwarda Korniłowicza, warszawskiego lekarza psychiatry, i Wiktorii z Pollów. Miał trzech braci: Rafała (1876–1916), Tadeusza (1881–1940) i Władysława (1884–1946). Ojciec i wszyscy bracia byli bardzo zaangażowani w działalność społeczną i oświatową.

Do 13. roku życia był uczniem III Gimnazjum Rządowego w Warszawie. Po wybuchu strajku szkolnego (1905) uczęszczał na tajne komplety, organizowane przez Koło Wychowawców (zob. szkolnictwo przed odzyskaniem niepodległości na przykładzie działalności Marii Gomólińskiej), a następnie w warszawskiej prywatnej szkole polskiej. W 1910 roku rozpoczął studia przyrodnicze na Uniwersytecie Jagiellońskim przed złożeniem egzaminu maturalnego, jako „słuchacz nadzwyczajny”. Maturę zdał w Korpusie Kadetów w Moskwie (1912), po czym wrócił na UJ (1913). Jako dobry student został zwolniony z opłat. Otrzymał stanowisko asystenta-demonstratora w zakładzie fizyki. Był sekretarzem studenckiego Koła Przyrodniczego. Brał udział w działalności akademickiego koła Uniwersytetu Ludowego im. A. Mickiewicza (zob. Uniwersytet powszechny, Uniwersytet ludowy, TUL), uczestnicząc w akcji oświatowej wśród krakowskich robotników (przedmieście Dębniki).

I wojna światowa

W czasie wojny służył w I Brygadzie Legionów Polskich początkowo jako żołnierz, a potem – sanitariusz w 5 Pułku LP.

W maju 1916 roku został skierowany do Centralnego Biura Szkolnego, zorganizowanego w Piotrkowie przez Naczelny Komitet Narodowy. W grudniu tegoż roku wszedł w skład komisji pedagogicznej Sekcji Kursów dla Dorosłych (zob. znaczenie i rozwój kursów w Polsce, edukacja dorosłych i andragogika). Zajmował się zaopatrywaniem bibliotek i szkół w pomoce naukowe.

Okres międzywojenny

W czasie trwających 123 lata rozbiorów zaborcy prowadzili proces wynarodowiawia Polaków, likwidując system polskiej edukacji i jednostki tego systemu. W „Kraju Nadwiślańskim” w ramach rusyfikacji wprowadzono zakaz używania w szkołach rządowych języka polskiego. W tych latach żywej pamięci o powstaniu znaczna część społeczeństwa uznała konieczność rezygnacji z dalszej walki zbrojnej z rosyjskim zaborcą i podjęła pracę organiczną. Duży wpływ na kształtujące się wówczas postawy społeczne i polityczne wywarł Edward Abramowski, bardzo zaangażowany m.in. w pracę kół samokształceniowych i tajnych kursów, na których szerzono – poza wiedzą – hasła odnowy moralnej. Tzw. „abramowszczycy” – m.in. Helena Radlińska, Maria Gomólińska, Stanisław Kalinowski, Rafał Korniłowicz, Teodora Męczkowska – założyła Koło Wychowawców, stanowiące przeciwwagę dla ugodowego nauczycielskiego Stowarzyszenia Przełożonych. Do tego Koła należały m.in. Jadwiga Kowalczykówna i Jadwiga Jawurkówna, założycielki Szkoły na Wiejskiej, absolwentki Uniwersytetu Latającego, na którym wykładowcami byli m.in. profesorowie Władysław Smoleński, Edward Grabowski, Adam Mahrburg, Bronisław Chlebowski, Ludwik Krzywicki, Piotr Chmielowski, Władysław Dawid. Odzyskanie niepodlegości Polski – powstanie Królestwa Polskiego (1917–1918), a następnie II Rzeczypospolitej (1918–1931) – dało tej grupie działaczy społeczno-oświatowych możliwość odbudowy systemu edukacji dzieci oraz tworzenia i doskonalenia systemu edukacji osób dorosłych. Szybko rozwijała się działalność uniwersytetów ludowych (zob. Ignacy Solarz i uniwersytety ludowe w Polsce międzywojennej)

Kazimierz Korniłowicz:

  • w 1920 roku prowadził akcję oświatową w wojsku
  • w latach 1917–1923 był kierownikiem warszawskiego ogniska kursów dla dorosłych, prowadzonych w środowisku robotniczym
  • założył – wraz z A. Konewką i Marianem Godeckim – Centralne Biuro Kursów dla Dorosłych; był do 1923 roku jego dyrektorem i kierownikiem działu wydawnictw; w Biurze do 1926 roku i w latach 1929–1932 był członkiem zarządu, z ramienia Biura opracował projekt ustawy o oświacie pozaszkolnej (1923), prowadził akcję wydawniczą, organizował kursy oświatowe i wygłaszał referaty, stworzył sieć placówek oświatowych w powiecie będzińskim, Dąbrowie Górniczej i Sosnowcu
  • czynnie uczestniczył w konferencjach i zjazdach oświatowych w Krakowie (1921), Lwowie (1921), Cieszynie (1922), Warszawie (1925, 1926), Szycach (1928), Zalesiu k. Warszawy (1928), Kazimierzu nad Wisłą (1929) i Krzemieńcu (1930; zob. Liceum Krzemienieckie)
  • w 1924 roku poznawał organizacją oświaty pozaszkolnej i metody wychowania społecznego młodzieży i dorosłych w Belgii i Anglii

W latach 1925–1939 był:

  • wykładowcą Wolnej Wszechnicy Polskiej (Studium Pracy Społeczno-Oświatowej)
  • współpracownikiem Instytutu Gospodarstwa Społecznego (1926–1932)
  • współorganizatorem Instytutu Oświaty Dorosłych (1930), utworzonego przez przekształcenie Centralnego Biura Kursów dla Dorosłych (statut IOD opracował z Antonim Konewką i Marianem Godeckim; był opublikowany w latach 1929, 1933 i 1938)
  • współorganizatorem i dyrektorem Instytutu Spraw Społecznych (1932–1939)

Wraz ze Stanisławem Kalinowskim, Heleną Radlińską i in. wspierał działania Marii Gomólińskiej (dawnej wychowanki Uniwersytetu Latającego) i organizatorki Towarzystwa Kursów Naukowych, zmierzające do ich rozwoju. Bywał z Radlińską i wieloma innymi działaczami oświatowymi w coraz liczniejszych Uniwersytetach Ludowych, m.in. w Szycach, gdzie działał uniwersytet Zofii i Ignacego Solarzów. Koncentrował się na problemach edukacji pozaszkolnej – głównie edukacji dorosłych (teoria, metodyka nauczania, organizacja), która była wówczas dyscypliną naukową in statu nascendi. Znalazło to wyraz w treści obszernej Encyklopedii wychowania (tom 1–3), drukowanej w latach 1933–1939, m.in. w tekstach Heleny Radlińskiej oraz Ireny Jurgielewiczowej, preferującej „metodę kreatywną”, opracowaną przez Kazimierza Korniłowicza. Wprowadził on do polskiej pedagogiki społecznej pojęcie „pomoc w tworzeniu”. Istotą tak określanej pracy kulturalno-oświatowej z młodzieżą jest przygotowywanie do twórczej pracy poprzez współdziałanie w twórczości wychowanków (zob. pedagogika twórczości).

Zajmował się różnymi problemami z pogranicza pracy oświatowej i ruchu spółdzielczego. Prowadził akcje organizacji wczasów dla młodzieży i dorosłych, upowszechniania kultury wśród bezrobotnych i in. W 1927 roku czynnie uczestniczył m.in. w Międzynarodowym Zjeździe Pracowników Społeczno-Oświatowych Przemysłu w Edynburgu (w 1929 opublikowa pracę Akcja społeczno-kulturalna w górnictwie angielskim). Zainicjował powstanie Związku Przysposobienia Społecznegoi współorganizował Federację Oświatową Organizacji Społecznych (przewodniczył Polskiemu Komitetowi Wszechświatowej Konferencji w Cambridge, kilku konferencjom krajowym i Komitetowi Wykonawczemu Grupy na Polskę Światowego Związku Kształcenia Dorosłych). Był współzałożycielem i aktywnym członkiem Towarzystwa Stypendialnego im. Janiszewskiego, zainicjował utworzenie Komisji Koordynacji Badań Społeczno-Gospodarczych (1934), która opracowała program badań rynku pracy w Polsce (1934–1939).

Z żoną, Haliną z d. Pawłowską, miał syna Jana.

Po wybuchu II wojny światowej wyjechał do Lublina. Zginął 9 września 1939 roku w czasie bombardowania miasta. Został pochowany na lubelskim cmentarzu wojskowym.

Publikacje

W bazie WorldCat Identities znajduje się 26 pozycji autorstwa K. Korniłowicza. Był on również redaktorem lub współredaktorem prac zbiorowych, np. „Rocznika Kursów dla Dorosłych” (1918) i książki „Młodzież sięga po pracę” (1930). W biografiach wymieniane są np.:

  • Znaczenie i zarys organizacji kształcenia dorosłych i młodzieży pracującej (Warszawa 1922)
  • Ogniska oświatowo-kulturalne ludności miejskiej (w: „W sprawie ognisk oświatowo-kulturalnych”, Warszawa 1922)
  • Wczasy młodzieży pracującej (Warszawa 1927)
  • Praca świetlicowa (w: „Dom ludowy”, Cz. 2., Warszawa 1928)
  • Drogi oświaty dorosłych (w: „Przewodnik oświaty dorosłych”, Warszawa 1929)
  • Pomoc w tworzeniu jako zadanie pracy kulturalnej (w: „Zagadnienia oświaty dorosłych”, W. 1930)
  • Organizacja wczasów – akcja świetlicowa (w: „Oświata pozaszkolna samorządu miasta stoł. Warszawy”, Warszawa 1930)

W 1976 wydano zbiór wybranych pism Kazimierza Korniłowicza pt. Pomoc społeczno-kulturalna dla młodzieży pracującej i dorosłych (tom 14 Źródeł do Dziejów Myśli Pedagogicznej).

Uwagi

  1. ↑ Struktura organizacyjna w III RP – zob. System oświaty w Polsce.
  2. ↑ Rafał Korniłowicz (1876–1916) – inżynier i pedagog, założyciel i dyrektor wzorcowego zakładu produkcji pomocy szkolnych „Urania” w Warszawie; Tadeusz Korniłowicz (1881–1940, zamordowany w Katyniu) – płk WP, promował oświatę i psychologię w wojsku (zięć Henryka Sienkiewicza), Władysław Korniłowicz (1884–1946) – ksiądz, kapelan Zakładu dla Ociemniałych w Laskach, założyciel i redaktor Verbum (trwa jego proces beatyfikacyjny).
  3. ↑ 14 stycznia 1917 roku odbyła się na Zamku Królewskim inauguracja Tymczasowej Rady Stanu. 30 września tegoż roku zarząd w dziedzinie szkolnictwa przejęła Komisja Przejściowa TRS.
  4. ↑ W roku 1928 Ignacy Solarz pisał:
    Najważniejszym […] zadaniem wiejskich uniwersytetów było dotąd i pozostanie na zawsze budzić człowieka, budzić do zrozumienia łączności między życiem jednostki i życiem ludzkiej gromady, do wywołania poczucia wspólności w treści życia człowieka dzisiejszego z zagadnieniami życia człowieka dawnego i człowieka przyszłego.
    Praktyczną regułą działania polskich UL był – zgodnie z tą myślą – prymat:
    • rozwoju duchowego nad kształceniem instrumentalnym
    • dobroci człowieka nad perfekcjonizmem zawodowym
    • tolerancji nad racjami walki i taktyki politycznej
    • wspólnoty i więzi międzyludzkich nad organizacją formalną
  5. ↑ Antoni Konewka – pedagog, organizator szkolnictwa dla dorosłych; w 1916 roku sekretarz sekcji Kursów dla Dorosłych, w latach 1918–1929 – jej kierownik. Prowadził działalność oświatową do śmierci we wrześniu 1944 roku (powstanie warszawskie).
  6. ↑ Marian Bronisław Godecki ((1888–1939) – działacz oświatowy, autor programów nauczania dzieci, młodzieży pracującej i dorosłych, m.in. współautor pracy Program trzystopniowych kursów dla dorosłych opracowany dla potrzeb wsi i miast prowincjonalnych (wyd. 3 w 1929).
  7. ↑ TKN było w latach 1905–1919 jedyną polską uczelnią wyższą w Królestwie Polskim).
  8. ↑ Przed odzyskaniem niepodległości Polski przebywała tam młodzież z trzech zaborów i słuchacze z zagranicy. Do 1939 roku odbyło się 14 kursów z 542 uczestnikami.
  9. ↑ Łac. in statu nascendi – w stanie rodzenia się, w chwili powstawania.
  10. ↑ Uczeń nie jest traktowany jak odbiorca, lecz potencjalny twórca, którego orientacja życiowa zmienia się wraz z nabywaniem doświadczeń, wiedzy, motywacji, umiejętności działania i in. oraz pod wpływem czynników środowiskowych.

Przypisy

  1. 1 2 Stanisław Ilnicki. Edward Korniłowicz (1847-1909). „Postępy Psychiatrii i Neurologii”. 17 (1), s. 3–6, 2008.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 Stanisław Konarski: Kazimierz Korniłowicz. [w:] iPSB (biogram został opublikowany w PSB) [on-line]. Narodowy Instytut Audiowizualny. [dostęp 2017-06-20].
  3. ↑ Korniłowicz Kazimierz. W: Wielka Encyklopedia Powszechna PWN. T. 6: Kont-Mam. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1965, s. 57.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 Iwona Pęczalska. Recenzja pracy pt. „Pomoc społeczno-kulturalna dla młodzieży pracującej i dorosłych: Wybór pism” Kazimierz Korniłowicz, 1976; Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1976, s. 157. „Źródła do Dziejów Myśli Pedagogicznej”. XIV (21), s. 266–269, 1978. Instytut Historii Nauki Polskiej Akademii Nauk. ISSN 0080-4754.
  5. 1 2 red. J. Baranowska: Instytut Oświaty Dorosłych. Z prac i doświadczeń; Zdjęcie: Założyciele Instytutu Oświaty Dorosłych; Od lewej: Antoni Konewka, Marian Bronisław Godecki, Kazimierz Korniłowicz. Warszawa: 1930, s. między 8 a 9.
  6. 1 2 Klapek: Myśl Edwarda Abramowskiego realizowana w praktyce i działalności organizacji społecznych. [w:] Fragment niepublikowanej pracy „Anarchizm Edwarda Abramowskiego”, Warszawa 2001 r. [on-line]. klasycy.republika.pl. [dostęp 2011-12-15]. (pol.).
  7. ↑ Tytuł „Szkoła na Wiejskiej” nosi książka, opracowana przez grono nauczycieli i wychowanek szkoły przy ul. Wiejskiej 5 w Warszawie – praca zbiorowa, red. Wanda Karpowicz i wsp.: Szkoła na Wiejskiej. Kraków: Znak, 1974.; Książka została wydana ponownie w 2007 (red. red. Katarzyna Kujawska, Maria Lipszyc-Nowicka, Maria Stabrowska-Lipska, Zofia Stefanowska-Treugutt, Bożena Tazbir-Tomaszewska, praca zbiorowa: Szkoła na Wiejskiej. Warszawa: Biblioteka Warszawska, 2007. ISBN 83-88477-85-4.).
  8. 1 2 3 O nas > Historia > Polskie uniwersytety ludowe działające w okresie międzywojennym (1921–1939). [w:] Strona Internetowa Towarzystwa Uniwersytetów Ludowych [on-line]. TUL. [dostęp 2017-06-22].
  9. ↑ Stanisław Konarski: Konewka Antoni (1885–1944). [w:] iPSB (Biogram opublikowano w latach 1967–1968 w XIII tomie PSB) [on-line]. Narodowy Instytut Audiowizualny. [dostęp 2017-06-22].
  10. ↑ Search results for ‘Antoni Konewka’. WorldCat, the world’s largest library catalog. [dostęp 2017-06-21]. (ang.).
  11. ↑ Marek Jerzy Minakowski: Godecki Marian Bronisław (1888-1939). [w:] Wielka genealogia Minakowskiego (Wielcy.pl) [on-line]. Dr Minakowski Publikacje Elektroniczne. [dostęp 2017-06-22].
  12. ↑ Helena Radlińska: Godecki Marian Bronisław (1888–1939). W: Polski Słownik Biograficzny. T. VIII: Girdwoyn Michał – Gross Adam. Instytut Historii PAN, 1959–1960, s. 169.
  13. ↑ Godecki, Marian Bronisław (1888-1939); Most widely held works by Marian Bronisław Godecki. [w:] WorldCat – library catalog [on-line]. WorldCat.org. [dostęp 2017-06-22].
  14. 1 2 3 4 Korniłowicz Kazimierz, [w:] Encyklopedia PWN [dostęp 2017-06-21].
  15. ↑ Most widely held works by Instytut Oświaty Dorosłych (Warszawa). [w:] WorldCat - library catalog [on-line]. WorldCat.org. [dostęp 2017-06-23].
  16. ↑ Statut Instytutu Oświaty Dorosłych (dawniej Centralne Biuro Kursów dla Dorosłych). [w:] Informacje bibliograficzne [on-line]. Instytut Oświaty Dorosłych, 1938. s. 11. [dostęp 2017-06-22].
  17. ↑ Search results for ‘su:Instytut Spraw Społecznych.’. [w:] WorldCat - library catalog [on-line]. WorldCat.org. [dostęp 2017-06-22].
  18. ↑ Julian Auleytner. Instytut Spraw Społecznych (1931–1939). „Polityka Społeczna”, s. 19–22, 2002.
  19. ↑ Julian Auleytner: Polskie Towarzystwo Polityki Społecznej w latach 1924–1948. [w:] Strona internetowa Towarzystwa [on-line]. PTPS. [dostęp 2017-06-23].
  20. ↑ Urszula Tabor. Życie zapomniane – praca i działalność oświatowe Marii Gomólińskiej w pierwszych instytucjach oświaty dorosłych w Polsce. „Edukacja Dorosłych. Pionierki i pionierzy andragogiki”, s. 132–147, 2010. Akademickie Towarzystwo Andragogiczne. ISSN 1230-929X. [dostęp 2018-03-08]. [zarchiwizowane z adresu]. (pol.).
  21. 1 2 Wioletta Kisała: Ocalić świetlaną przeszłość Uniwersytetu. [w:] Gazeta Jarosławska 18/2011 [on-line]. [dostęp 2017-06-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-09-08)].
  22. ↑ Agnieszka Majewska-Kafarowska. Zofia Solarzowa, ta, która czuła niezawodne siły do twórczego przekazywania…. „Edukacja Dorosłych”, s. 148–160, 2010. Akademickie Towarzystwo Andragogiczne. ISSN 1230-929X.
  23. ↑ Tadeusz Aleksander. Rozwój dydaktyki dorosłych jako dyscypliny naukowej. „Studia Dydaktyczne”, s. 73–87, 2014. ISSN 1230-1760.
  24. ↑ Agata Cudowska: Edukacja twórcza jako wspomaganie dziecka w rozwoju – mit czy rzeczywistość?. W: red. Elżbieta Jaszczyszyn i Jolanta Szada-Borzyszkowska: Edukacja dziecka – mity i fakty. Białystok: Trans Humana Wydawnictwo Uniwersyteckie, 2010, s. 30–37. ISBN 978-83-61209-39-3.
  25. ↑ Most widely held works by Kazimierz Korniłowicz. WorldCat, the world’s largest library catalog. [dostęp 2017-06-21]. (ang.).
  26. ↑ Kazimierz Korniłowicz (wstęp, wybór i opracowanie: Olga Czerniawska, red. Stefan Wołoszyn): Pomoc Społeczno-Kulturalna Dla Młodzieży Pracującej i Dorosłych – Wybór Pism. Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk: Ossolineum, 1976, s. 157 + 4, seria: Źródła do Dziejów Myśli Pedagogicznej.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.