Karol Ziarno
Sikora
Data i miejsce urodzenia

21 września 1900
Pysznica

Data i miejsce śmierci

21 czerwca 1944
Jasło

Zawód, zajęcie

pedagog

Narodowość

polska

Małżeństwo

Zofia

Dzieci

Danuta

Karol Ziarno ps. „Sikora” (ur. 21 września 1900 w Pysznicy, zm. 21 czerwca 1944 w Jaśle) – polski nauczyciel, pedagog, podporucznik rezerwy piechoty Wojsko Polskiego, organizator i wizytator tajnego nauczania podczas II wojny światowej.

Życiorys

Pochodził z rodziny chłopskiej, był synem Stefana i Marianny z domu Sikora, miał brata bliźniaka o imieniu Józef. Urodził się 21 września 1900 w Pysznicy. Tam uczęszczał do szkoły, gdzie jego nauczycielką była Maria Bourdon. Był uczniem założonego w 1912 Prywatnego Gimnazjum Realnego w Nisku do 1914, ponownie od 1915, gdzie ukończył V klasę, po czym kontynuował edukację w Przemyślu, gdzie w 1920 zdał egzamin dojrzałości. Został przyjęty do Wojska Polskiego i podczas wojny polsko-bolszewickiej w 1920 służył ułanach. Po wojnie studiował historię i nauki społeczne na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, które ukończył na przemianowanym w międzyczasie Wydziale Humanistycznym UJK. Podczas studiów udzielał się w ruchu młodzieży ludowej.

Podjął pracę nauczyciela gimnazjalnego, prawdopodobnie w Chełmży. Pracując jako nauczyciel publicznej szkoły powszechnej w Wejherowie, został mianowany prowizorycznym zastępcą inspektora szkolnego na powiat morski z dniem 1 października 1932. W okresie II Rzeczypospolitej pełnił funkcję inspektora szkolnego w Brodnicy, w Wejherowie. Został także dyrektorem gimnazjum na Pomorzu. W Wojsku Polskim został awansowany do stopnia podporucznika rezerwy piechoty ze starszeństwem z 1 września 1931. W 1934 jako rezerwy był przydzielony do 66 Pułku Piechoty w garnizonie Chełmno i pozostawał wówczas w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Gdynia.

Po wybuchu II wojny światowej i kampanii wrześniowej pracował jako nauczyciel w Horohoryniu. Przebywał na obszarze Wołynia. Po ataku Niemiec na ZSRR w połowie 1941 został aresztowany, po czym zbiegł z transportu. W okresie okupacji niemieckiej początkowo działał w konspiracji w Warszawie, gdzie od 1941 był referentem opieki nad dzieckiem w delegaturze warszawskiej Rady Głównej Opiekuńczej, a od wiosny 1942 pracował w Departamencie Oświaty i Kultury Delegatury Rządu na Kraj. Czasowo przebywał także w rodzinnej Pysznica podejmując tam działalność konspiracyjną. Z uwagi na możliwość zidentyfikowania (radcą szkolnym, Schulratem, został skonfliktowany z nim przed 1939 niemiecki nauczyciel) zmienił tożsamość na nazwisko „Sikora”. Zagrożony aresztowaniem przybył do Krakowa. Od 1942 był referentem organizacyjnym w Kuratorium Oświaty i Kultury w Okręgowym Kierownictwie Oświaty i Kultury, od czerwca 1942 był zastępcą kierownika i pierwszym referentem w Krakowskim Okręgowym Biurze Szkolnym (OBS, także jako Biuro Oświatowe w Krakowie) (w konspiracji pod kryptonim „Szkolnica”, którego szefem był Józef Smoleń) wypełniając funkcję wizytatora na wszystkie powiaty dystryktu krakowskiego (w tym czasie podróżował w charakterze handlarza, zaś podczas wizytacji dokonywał gromadzenia danych liczbowych, organizacyjnych i statystycznych). Współorganizował tajne władze oświatowe we wschodniej części konspiracyjnego Okręgu Szkolnego Krakowskiego utrzymując kontakty z Powiatowymi Komisjami Oświaty i Kultury (PKOiK). Był czołowym twórcą tzw. „akcji gminnej” w 1942.

Podczas wykonywania swoich obowiązków za pośrednictwem działacza SL Henryka Stankiewicza latem 1942 odwiedził ziemię sanocką, gdzie mianował Powiatową Tajną Komisję Oświaty i Kultury, do składu której weszli dr Zofia Skołozdro ps. „Orlińska” (przewodnicząca), Józef Stachowicz ps. „Halban” (zastępca przewodniczącej) i Tadeusz Chmielewski ps. „Dzik”, oraz udzielając im pełnomocnictw, instrukcji, wytycznych a także książki i środki finansowe (np. odnośnie do powołania Komisji Egzaminacyjnej). W późniejszym czasie przybywał w te rejony regularnie dokonując wizytacji (ponadto wizytował też np. Przemyśl, Jarosław, powiaty krakowskie, powiat niżański).

W pierwszej połowie 1944 został zatrzymany przez Niemców podczas przewożenia gotówki, pobity przez nich i zwolniony (sprawa nie została przekazana do gestapo). Miał żonę Zofię z domu Czosnykowską (1902–1991) i córkę Danutę (ur. 1934), które podczas jego działalności przebywały w Brzostku. Podczas odwiedzin ich tamże, został postrzelony w trakcie pacyfikacji wsi ok. 21-22 czerwca 1944 i według różnych źródeł zmarł w transporcie do szpitala w Jaśle lub w samym szpitalu po kilkunastu godzinach (zginął wówczas jego teść).

Został pochowany w mogile zbiorowej ofiar terroru z 1944 położonej na cmentarzu w Brzostku.

Przypisy

  1. 1 2 Zbigniew Wawszczak. „Tajne nauczanie – trudna historia mego pokolenia”. „Nowiny”, s. 5, Nr 83 z 9-10 kwietnia 1983.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Stanisław Bąk. Wspomnienie o profesorze Karolu Ziarnie (1901–1944). „Profile. Rzeszowski Miesięcznik Społeczno-Kulturalny”. Nr 8 (41), s. 42-43, 1972.
  3. ↑ Informacja z portalu fotolubgens.pl, akt nr 89-90 [dostęp: 13 VIII 2017 r.]
  4. ↑ Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 69, 530.
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 Jacek Chrobaczyński: Nauczyciele w okupowanym Krakowie 1939–1945. Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP, 1989, s. 249.
  6. 1 2 Karol Ziarno. [dostęp 2015-03-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2 kwietnia 2015)].
  7. ↑ Według Stanisława Bąka Karol Bąk urodził się w 1901. Tenże autor, urodzony w 1900, podał, że Ziarno był od niego o rok młodszy. Stanisław Bąk. Wspomnienie o profesorze Karolu Ziarnie (1901–1944). „Profile. Rzeszowski Miesięcznik Społeczno-Kulturalny”. Nr 8 (41), s. 42, 1972.
  8. 1 2 Tajne nauczanie w powiecie niżańskim w czasie okupacji hitlerowskiej. s. 14. [dostęp 2015-03-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-04-02)].
  9. 1 2 3 4 5 6 Miniony czas 1994 ↓, s. 175.
  10. ↑ Ruch służbowy. „Dziennik Urzędowy Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego Rzeczypospolitej Polskiej”, s. 104, nr 6 z 31 grudnia 1932.
  11. 1 2 3 Józef Stachowicz: Tajne nauczanie. W: Księga pamiątkowa Gimnazjum Męskiego w Sanoku 1888–1958. Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1958, s. 83.
  12. ↑ Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 69.
  13. ↑ Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 530.
  14. ↑ Jacek Chrobaczyński: Szkolnictwo krakowskie w latach drugiej wojny światowej (1939-1945). Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP, 1993, s. 140.
  15. ↑ Miniony czas 1994 ↓, s. 177.
  16. ↑ Jacek Chrobaczyński: Szkolnictwo krakowskie w latach drugiej wojny światowej (1939-1945). Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP, 1993, s. 144.
  17. ↑ Jacek Chrobaczyński: Praca oświatowa w Krakowie 1939-1945. Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP, 1986, s. 224.
  18. ↑ Józef Stachowicz: Tajne nauczanie. W: Księga pamiątkowa Gimnazjum Męskiego w Sanoku 1888–1958. Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1958, s. 83–84.
  19. ↑ Józef Stachowicz: Tajne nauczanie. W: Księga pamiątkowa Gimnazjum Męskiego w Sanoku 1888–1958. Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1958, s. 86.
  20. 1 2 3 Miniony czas 1994 ↓, s. 198.
  21. ↑ Tajne nauczanie w powiecie niżańskim w czasie okupacji hitlerowskiej. s. 6. [dostęp 2015-03-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-04-02)].
  22. ↑ Zofia Czosnykowska. [dostęp 2015-03-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2 kwietnia 2015)].
  23. ↑ Danuta. [dostęp 2015-03-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2 kwietnia 2015)].
  24. ↑ Mogiła zbiorowa ofiar terroru z 1944 r.. radaopwim.gov.pl. [dostęp 2015-03-01].

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.