Karol Pietschka
Karl Pietschka
Data i miejsce urodzenia

1818
Wędrynia

Data i miejsce śmierci

17 lub 19 lutego 1891
Żywiec

Praca
Styl

historyzm, neogotyk

Budynki

Browar Arcyksiążęcy w Żywcu, Nowy Zamek w Żywcu

Projekty

przebudowa Starego Zamku w Żywcu

Karol Pietschka (ur. 1818 w Wędryni, zm. 17 lub 19 lutego 1891 w Żywcu) – architekt, arcyksiążęcy zarządca budowlany, projektant wielu obiektów budowlanych na Żywiecczyźnie.

Życiorys

Jego rodzicami byli Michał i Małgorzata z domu Knop. Ukończył cztery klasy Cieszyńskiego Gimnazjum Powiatowego oraz kurs pedagogiczny. W wieku 18 lat praktykował przez pół roku przy katastralnych pomiarach lasu. Pracował trzy lata jako murarz. Pracował w Arcyksiążęcej Cieszyńskiej Komorze w ekonomiach Górki, Pierściec i Drogomyśl w latach 1837–1844. W roku 1845 objął stanowisko adiunkta budowlanego w Cieszynie.

Przyjechał do Żywca w 1849 roku, po utworzeniu tamże Arcyksiążęcej Dyrekcji Dóbr, awansował na starszego adiunkta budowlanego I klasy i rozpoczął pracę od 1 stycznia tegoż roku. Mieszkał i pracował w Żywcu dla Albrechta Fryderyka Habsburga. Poślubił Józefinę Gaber, córkę Karoliny Romano i zarządcy dóbr żywieckich Józefa w 1851 roku, miał z nią syna Emeryka Antoniego Karola (ur. 1852) oraz córkę Izabelę Alojzę Marię Annę (ur. 1859). Mieszkał z rodziną w samodzielnie zaprojektowanym budynku arcyksiążęcej propinacji w Żywcu przy dzisiejszej ul. Tadeusza Kościuszki 41. W 1852 roku został mianowany zarządcą ekonomicznym III klasy, w 1857 roku nadano mu II klasę tegoż stanowiska, a w 1869 I klasę. 1 stycznia 1891 roku (lub w 1890 roku) został nadinżynierem, co gwarantowało pensję w wysokości 300 florenów. Był aktywny twórczo przez 42 lata, mieszkał w Żywcu do końca życia; prawdopodobnie nie znał języka polskiego lub znał go słabo. Zmarł 17 lub 19 lutego 1891 roku na zawał serca na Ispie w Żywcu.

Twórczość

Był przedstawicielem historyzmu, nawiązywał w swoich pracach do stylu arkadowego, neogotyku czy architektury alpejskiej, np. tyrolskiej czy szwajcarskiej. Chętnie wykorzystywał żeliwo w swoich projektach. Zostawił po sobie ponad 250 projektów; w Muzeum Miejskim w Żywcu znajdują się 52 projekty, a Archiwum Państwowe w Katowicach Oddział w Bielsku-Białej przechowuje około 200 jego projektów. Projektował głównie gajówki i leśniczówki, ale także kościoły i kapliczki przydrożne, budynki gospodarcze, zajazdy, karczmy, mosty, obiekty przemysłowe (tartaki, browary, kuźnie), domy robotników leśnych, drwali i kolonistów, kamienice, rezydencje, a także małą architekturę ogrodową. Zachowało się około 80% jego zrealizowanych projektów.

Wybrane projekty

  • przebudowa Starego Zamku w Żywcu, w tym projekt elewacji w stylu arkadowym, masztu na wieży zamkowej, sklepień krużganków, żeliwnych kolumienek na krużgankach (projekt od 1850, przebudowa w latach 50. XIX wieku oraz projekty z lat 1870–1975 po pożarze zamku w 1870 roku)
  • murowany budynek nadleśnictwa w Przyborowie (wzniesiony w 1852, w latach 90. XX wieku posterunek policji, obecnie przedszkole)
  • leśniczówka w Złatnej (1853) w formie szwajcarskiej willi
  • rozbudowa kościoła w Cięcinie (projekt 1853, rozbudowa 1857–1893)
  • brama wjazdowa z ogrodzeniem parkowym w Żywcu (projekt 1863)
  • budynek fabryki kleju, mączki kostnej i kwasu siarkowego w Żywcu (tzw. Kościarnia, projekt 1868)
  • neogotycka kaplica św. Wita w Starym Żywcu (projekt 1869, zburzona w 1964
  • studnia św. Floriana na Rynku w Żywcu na rzucie krzyża greckiego (wzniesiona w 1863)
  • Nowy Zamek w Żywcu (pałac arcyksięcia Albrechta, projekt w latach 1883–1885, wznoszony od 1885, obecnie siedziba Zespołu Szkół Drzewnych i Leśnych)
  • Browar Arcyksiążęcy w Żywcu, w tym: słodownia ze spichlerzami jęczmienia i słodu, suszarnia, budynek laboratoryjny, Budynek Główny, hala maszyn, chłodnia i warzelnia (1857), kotłownia z kominem, leżakownia z lodownią, bednarnia (1865) oraz budynki administracyjne i gospodarcze (projekty od 1854)
  • zabudowania huty w Węgierskiej Górce
  • budynek arcyksiążęcej propinacji w Żywcu
  • altana brzozowa, zapewne przy pałacu w Żywcu (1874)
  • budynek mieszkalny z kancelarią przy tartaku w Soli (1876)
  • kościół św. Wawrzyńca i św. Kazimierza Królewicza w Rajczy (projekt 1885, budowa 1886–1890)
  • kościół św. Klemensa w Zawoi (projekt 1886, zakończenie budowy 1888)
  • śluza na kanale w parku w Żywcu (1890)
  • gajówki: m.in. w Rycerce (1871), w Soli (1876), w Glince (1877), na hali Bystra w Kamesznicy (1884)
  • dom nadgajowego na polanie Błazikówka w lesie Kocierz (1877)
  • budynki nadleśnictwa: w Ujsołach (1854) i Zawoi (1878)
  • karczmy: w gminie Koszarawa (1873), w Międzybrodziu (1888) oraz drewniany zajazd w Ujsołach (1874)

Galeria

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 Jakub Marcjasz: Karol Pietschka. Nasz archiducalis major geometra. [w:] naszemiasto.pl Żywiec [on-line]. Polska Press, 2016-03-29. [dostęp 2021-01-26].
  2. 1 2 3 4 5 6 7 Husar 2004 ↓, s. 13.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 Dorota Firlej: Arcyksiążęcy Browar w Żywcu - część 2. [w:] ŻywiecInfo.pl [on-line]. 2015-12-06. [dostęp 2021-01-26].
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 J. W. R.. Karol Pietschka –Architekt Arcyksięcia Albrechta Habsburga. „Gazeta Żywiecka”. 9 (19), s. 3, 1990-09. ISSN 1231-6725.
  5. 1 2 Husar 2004 ↓, s. 14.
  6. ↑ Husar 2004 ↓, s. 18.
  7. ↑ Zamki i Pałace przywrócone do dawnej świetności. 2011, s. 9.
  8. 1 2 Firlej 2004 ↓, s. 71.
  9. ↑ J. W. R.. Prace Karola Pietschki w starym zamku w Żywcu. „Gazeta Żywiecka”. 20 (10), s. 7, 1990-10. ISSN 1231-6725.
  10. ↑ Budynek nadleśnictwa w Przyborowie. [w:] infoserwis-etnokultura.pl [on-line]. [dostęp 2021-01-27].
  11. 1 2 Husar 2004 ↓, s. 16.
  12. ↑ Tomasz Wolff: Architekt Habsburgów. 2001-10-05. [dostęp 2021-03-29].
  13. 1 2 3 4 5 6 Husar 2004 ↓, s. 21.
  14. 1 2 3 4 5 6 Firlej 2004 ↓, s. 74.
  15. ↑ Przewodnik. [w:] zywiec.pl [on-line]. [dostęp 2021-01-27].
  16. ↑ J. W. R.. Zabytki i nie tylko. Święty Florianie broń nas. „Gazeta Żywiecka”. 14 (4), s. 3, 1990-04. ISSN 1231-6725.
  17. 1 2 Firlej 2004 ↓, s. 73.
  18. 1 2 Czesław Gamrot: Fascynująca historia księżny Alicji. W: Kalendarz Śląski 2016. Izabela Kraus-Żur (red.). Czeski Cieszyn: Polski Związek Kulturalno-Oświatowy w Republice Czeskiej, 2015, s. 52. ISBN 978-80-87281-21-5.
  19. ↑ J. W. R.. Karol Pietschka –Architekt Arcyksięcia Albrechta Habsburga. „Gazeta Żywiecka”. 9 (19), s. 4, 1990-09. ISSN 1231-6725.
  20. ↑ Wacław Kolak, Robert Ślusarek, Zbigniew Guszkiewicz: Sanktuarium Matki Boskiej Kazimierzowskiej w Rajczy. Zofia Rączka (red.). Rajcza: Parafia Rzymskokatolicka w Rajczy, 1993, s. 19.
  21. 1 2 Husar 2004 ↓, s. 20.
  22. ↑ Zawoja. [w:] Szlak Architektury Drewnianej w Małopolsce [on-line]. [dostęp 2021-01-26].
  23. 1 2 Husar 2004 ↓, s. 15.
  24. ↑ Husar 2004 ↓, s. 17.
  25. 1 2 Husar 2004 ↓, s. 19.

Bibliografia

  • Dorota Firlej: Plany przebudowy zamku żywieckiego oraz projekty innych obiektów. W: Żywieckie projekty Karola Pietschki – architekta arcyksięcia Albrechta Fryderyka Habsburga (wybór). Gabriela Bożek (red.). Katowice: Śląskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego w Katowicach, 2004. ISBN 83-85871-39-X.
  • Bożena Husar: Budownictwo drewniane w dobrach żywieckich według projektów Karola Pietschki. W: Żywieckie projekty Karola Pietschki – architekta arcyksięcia Albrechta Fryderyka Habsburga (wybór). Gabriela Bożek (red.). Katowice: Śląskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego w Katowicach, 2004. ISBN 83-85871-39-X.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.