Karel Zeman
Data i miejsce urodzenia

3 listopada 1910
Ostroměř

Data i miejsce śmierci

5 kwietnia 1989
Gottwaldov

Zawód, zajęcie

reżyser, scenarzysta

Karel Zeman (ur. 3 listopada 1910 w Ostroměřu, zm. 5 kwietnia 1989 w Gottwaldovie) – czeski reżyser i scenarzysta filmowy, artysta, scenograf i animator, najbardziej znany z reżyserii filmów fantasy łączących żywą akcję z animacją. Ze względu na kreatywne wykorzystanie efektów specjalnych i animacji w swoich filmach często nazywany był „czeskim Mélièsem”.

Życiorys

Zeman urodził się 3 listopada 1910 w Ostroměřu (koło Nowej Paki) w ówczesnych Austro-Węgrzech. Pod naciskiem rodziców studiował biznes w szkole średniej w Kolinie. W latach dwudziestych studiował we francuskiej szkole reklamowej i pracował w studiu reklamowym w Marsylii do 1936 roku. To we Francji po raz pierwszy pracował z animacją, kręcąc reklamę mydła. Po powrocie z Egiptu, Jugosławii i Grecji powrócił do ojczystej Czechosłowacji. Tam Zeman reklamował się w czeskich firmach takich jak Baťa i Tatra. W 1939 r. próbował przedłużyć pobyt w Casablance, ale został zablokowany przez utworzony przez nazistowskie Niemcy Protektorat Czech i Moraw; nie mogąc uzyskać niezbędnych dokumentów na czas, Zeman musiał pozostać w swoim kraju podczas niemieckiej okupacji.

Podczas wojny pracował jako szef reklamy w Dům služeb w Brnie. Reżyser filmowy Elmar Klos przyjechał do Brna, aby nakręcić kronikę filmową o konkursie dekoracji okien, którą wygrał Zeman. Klos zaproponował Zemanowi pracę w studiu animacji w Zlínie, który przyjął pracę w 1943 roku. W studiu Zeman pracował jako asystent pionierskiej animatorki Hermíny Týrlová, a w 1945 r. został dyrektorem grupy produkującej animacje poklatkowe. W tym samym roku, we współpracy z Bořivojem Zemanem nakręcił swój pierwszy film krótkometrażowy Vánoční sen. Krótkometrażowe połączenie animowanych lalek z materiałem filmowym na żywo było początkiem eksperymentów Zemana z nowymi technikami i gatunkami.

Następnie Zeman zajął się pracą solową, w tym serią satyrycznych krótkometrażowych kreskówek z komicznym jegomościem o imieniu Pan Prokouk, zmagającym się z codziennym życiem. Seria była dużym sukcesem, a postać stała się ulubieńcem Czechów. Zakład, który Zeman zaakceptował, rzucając mu wyzwanie, aby odkrył metodę pracy ze szkłem w animacji doprowadził do niezwykłego krótkiego Inspirace (1948), który opowiada pozbawioną słów, poetycką historię miłosną za pomocą animowanych szklanych figurek. Zeman przeszedł następnie do półgodzinnego filmu Král Lávra (1950), opartego na satyrycznym poemacie Karla Havlíčka Borovskiego; film zdobył nagrodę krajową. W 1952 roku Zeman ukończył swój pierwszy film fabularny Skarb ptasiek wyspy oparty na perskiej bajce i inspirowany się malarstwem perskim łącząc wiele technik animacji w przestrzeni dwu- i trójwymiarowej.

Jednak w 1955 roku Zeman rozpoczął pracę, z której jest najbardziej znany: sześć filmów fabularnych zaprojektowanych artystycznie w celu połączenia technik akcji na żywo i animacji. Były to:

Był członkiem jury 2. Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Moskwie w 1961 roku oraz 7. Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Moskwie w 1971 roku.

Czechosłowacki rząd przyznał mu tytuł Artysty Narodowego w 1970 roku.

Po filmach fabularnych na żywo Zeman eksperymentował z bardziej klasycznymi formami animacji, poczynając od siedmiu krótkich opowiadań o Sindbadzie Żeglarzu, które następnie zostały rozszerzone do filmu fabularnego Baśnie tysiąca i jednej nocy (1974). Jego ostatnie filmy to Krabat – Uczeń czarnoksiężnika (1978) na podst. Krabata Otfrieda Preußlera i Janek i Marzenka (1980) odwołujący się plastycznie do ilustracji ze średniowiecznych ksiąg. 3 listopada 1980 roku, z okazji siedemdziesiątych urodzin Zemana, prezydent Czechosłowacji Gustáv Husák nadał mu Order Republiki.

Zeman zmarł w Gottwaldovie (dzisiejszy Zlín) 5 kwietnia 1989 roku na kilka miesięcy przed aksamitną rewolucją.

Dziedzictwo

Prace Zemana miały wpływ na czeskiego animatora Jana Švankmajera, a także na amerykańskiego twórcę filmowego Terry’ego Gilliama, który powiedział o Zemanie: „Zrobił to, co wciąż próbuję zrobić, to znaczy spróbować połączyć akcję na żywo z animacją. Jego doroczne eskalacje były wspaniałe”. Tim Burton opisał proces twórczy Zemana jako „niezwykle inspirujący” dla jego własnej twórczości i zidentyfikował Zemana i amerykańskiego animatora Raya Harryhausena jako jego wpływy pod względem „zatrzymania ruchu” i „bardziej ręcznej jakości”. Sam Harryhausen mówił również w wywiadach o swoim podziwie dla Zemana, a filmy amerykańskiego reżysera Wesa Andersona zawierają hołd dla dzieł Zemana.

Historyk filmu Georges Sadoul zidentyfikował Zemana jako „poszerzającego horyzonty ósmej sztuki, animacji”, dodając, że jest sukcesorem Mélièsa.

Z okazji wystawy animacji w 2010 r. Kuratorzy Barbican Center powiedzieli o Zemanie: „chociaż jego wpływy przewyższają jego światową sławę, jest on bez wątpienia jednym z największych animatorów wszech czasów”.

W 2012 roku muzeum poświęcone Zemanowi i jego pracom, Muzeum Karla Zemana, zostało otwarte w pobliżu Mostu Karola w Pradze.

Przypisy

  1. 1 2 3 4 Peter Hames: Czech and Slovak Cinema: Theme and Tradition. Edynburg: Edinburgh University Press, 2009, s. 188, 196. ISBN 978-0-7486-2082-1.
  2. ↑ Český Méliès vyráží napříč Evropou. Česká centra. [dostęp 2015-02-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-02-26)]. (cz.).
  3. ↑ Journée des enfants | Projection du film SINDBAD de Karel Zeman. Cinéma Tout Ecran. [dostęp 2020-05-26]. (fr.).
  4. 1 2 Václav Richter: Karel Zeman: le centenaire du magicien du cinéma tchèque. Radio Prague, 2010-05-20. [dostęp 2020-05-26]. (fr.).
  5. 1 2 3 4 5 Andreas Fehrmann: The Faboulos World of Karel Zeman. Andreas Fehrmann’s Collection Jules Verne. [dostęp 2020-05-26]. (ang.).
  6. 1 2 3 4 Biography: Karel Zeman. Muzeum Karela Zemana. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-05)]. (ang.).
  7. 1 2 Georges Sadoul: Dictionary of Film Makers. Berkeley: University of California Press, 1972, s. 286. ISBN 0-520-01864-8.
  8. 1 2 3 4 Adrian Szczypiński: filmografia Karela Zemana. Klub Miłośników Filmu, 2006-10-20. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-05-13)]. (pol.).
  9. 1 2 3 Karel Zeman: Animated fantasy in the Czech cinema. „The Times”, s. 16, 1989-04-10. News Corporation.
  10. ↑ Cesta do pravěku. ZDENĚK BURIAN. [dostęp 2020-05-26]. (cz.).
  11. ↑ Andrew Osmond: 100 Animated Feature Films. Londyn: Palgrave Macmillan, 2010, s. 61-63. ISBN 978-1-84457-563-3.
  12. ↑ César Santos Fontenla: De Cyrano a Gagarin. Europeana. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-02-13)]. (hiszp.).
  13. ↑ Harriet Polt, (Spring 1964). The Czechoslovak Animated Film. „Film Quarterly”. 3 (17), s. 38, 1964. DOI: 10.1525/fq.1964.17.3.04a00120. JSTOR: 1210908.
  14. ↑ The Stolen Airship /Ukradená vzducholod/. Karel Zeman Museum. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-07-02)]. (ang.).
  15. ↑ 1961 :: 34-й Московский Международный кинофестиваль. Московский Международный кинофестиваль. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-01-19)]. (ros.).
  16. ↑ 1971 :: Московский Международный кинофестиваль. Московский Международный кинофестиваль. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-01-09)]. (ros.).
  17. ↑ Graeme Harper, Rob Stone: The unsilvered screen: surrealism on film. Londyn: Wallflower Press, 2007, s. 61. ISBN 978-1-904764-86-1.
  18. ↑ Jack Zipes: The Enchanted Screen: The Unknown History of Fairy-Tale Films. Nowy Jork: Routledge, 2011, s. 43. ISBN 978-0-203-92749-6.
  19. ↑ Terry Gilliam: Terry Gilliam: Interviews. Mississippi: Jackson University Press, 2004, s. 132-133.
  20. ↑ Ian Willoughby: Karel Zeman’s work inspirational, says director Tim Burton on eve of Prague art show. Radio Prague, 2014-03-27. [dostęp 2014-04-06]. (ang.).
  21. ↑ Phelim O’Neill: Ray Harryhausen: the father of fantasy film-making. The Guardian, 2012-11-01. [dostęp 2013-09-02].
  22. 1 2 Animate the World. Barbican Centre. [dostęp 2020-05-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-04)]. (ang.).
  23. ↑ Jan Velinger: Visionary filmmaker Karel Zeman. Radio Prague, 2012-12-26. [dostęp 2020-27-05]. (ang.).

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.