Kaźmierz – wieś (dawniej miasto) w zachodniej Polsce, położona w województwie wielkopolskim, w powiecie szamotulskim, w gminie Kaźmierz, 20 km na północny zachód od Poznania, nad rzeką Samą. Miejscowość jest siedzibą gminy Kaźmierz. Składa się z dwóch części: Kaźmierza oraz Nowej Wsi.

Wieś leży na Pojezierzu Poznańskim.

W miejscowości znajdują się m.in.: fabryka serów topionych firmy „Hochland”, kościół parafialny pw. Narodzenia NMP, placówka pocztowa.

Według danych na dzień 31 grudnia 2017 roku miejscowość ma 4047 mieszkańców.

Kaźmierz uzyskał lokację miejską przed 1458 rokiem, zdegradowany przed 1825 rokiem.

Historia

Prowadzone badania archeologiczne wykazały trwającą około 10 tysięcy lat aktywność osadniczą w dolinie rzeki Samy i okolicach Jeziora Bytyńskiego. Przez teren gminy przechodził szlak wymiany handlowej, tzw. szlak bursztynowy.

Z Kaźmierzem łączy się również historia Pięciu Braci Męczenników datowana na XI wiek.

Pierwsza wzmianka historyczna o miejscowości Kaźmierz pochodzi z 1298 r., kiedy to biskup poznański Andrzej Zaremba zaliczył kościół w Kaźmierzu do archidiakonatu poznańskiego większego. Jako miasto Kaźmierz pojawia się po raz pierwszy w 1384 r. Wówczas to Domarad z Pierzchna, kasztelan poznański napadł na miasta Kaźmierz i Szamotuły. Prowadzone badania wskazują na jeszcze wcześniejszą około 200-letnią metrykę miasta jako ośrodka wczesnośredniowiecznego. Kaźmierz był miastem prywatnym należącym do rodu Swidwów herbu Nałęcz z Szamotuł. W 2. połowie XVI wieku miasto przechodziło w ręce rodu Górków, Niegodewskich, a jeszcze w 1793 r. Kaźmierz był miastem i należał do rodzin Moszczenickich i Niegolewskich. Prawa miejskie stracił na początku XIX wieku.

W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Kaźmierz. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego.

Kościół

Z planu dawnego miasta zachował się podłużny rynek przy trakcie z Poznania do Szamotuł, z kościołem parafialnym pw. Narodzenia NMP z 1494 r. wzniesionym na miejscu drewnianego kościoła powstałego przed 1298 r. W 1515 r. dobudowano do kościoła kaplicę w formie nawy, a w 1934 – kaplicę grobową Skrzydlewskich.

W nawie głównej i kaplicy oraz prezbiterium kościoła do dziś zachowały się gotyckie gwieździste sklepienia. W pochodzącym z początku XVI w. późnorenesansowym ołtarzu głównym znajduje się późnogotycka rzeźba Matki Bożej z Dzieciątkiem wykonana około 1510 r. Dwa boczne ołtarze są w stylu renesansowym. W kościele znajduje się również zabytkowy obraz, namalowany na lipowej desce przedstawiający św. Annę Samotrzeć.

Zabytki

• kościół późnogotycki z XV wieku
• zespół dworsko-parkowy z XIX-wiecznym pałacem w stylu neogotyku romantycznego
• budynki byłego dworca kolejowego z początku XX wieku
• zabytkowe kamienice przy rynku
• ratusz
• dworzec kolejowy
• XIX-wieczna „Stara szkoła”

Zobacz też

• Zbiornik Radzyny – bezpośrednio na północ od miejscowości
• Edmund Oses – tyflopedagog urodzony w Kaźmierzu

Przypisy

Linki zewnętrzne

• Strona oficjalna gminy Kaźmierz
• Mapa wsi. kazmierz.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-10-15)].
• Kazimierz 2 (1), [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. III: Haag – Kępy, Warszawa 1882, s. 930 .