Jurij Matwiejewicz Felten, Georg Friedrich Veldten (ros. Юрий Матвеевич Фельтен; ur. 1730, zm. 2 czerwca 1801) – rosyjski architekt pochodzenia niemieckiego.

Życiorys

Jego ojciec Mathias Veldten przybył do Rosji z Niemiec i pracował od 1725 r. jako ekonomista przy Petersburskiej Akademii Nauk. Przyszły architekt urodził się w 1730 r. i otrzymał imiona Georg Friedrich. W wieku sześciu lat stracił ojca i odtąd pozostawał pod opieką starszej siostry i jej męża. Ukończył w Rosji starsze klasy gimnazjum przy Akademii Nauk, po czym wyjechał z rodziną do Tybingi i tam kształcił się na uniwersytecie. Równocześnie podróżował po państwach niemieckich, studiując architekturę. Brał udział w budowie Nowego Pałacu księcia wirtemberskiego w Stuttgarcie w latach 1747–1748.

W 1749 r. Felten przybył do Petersburga. W Rosji posługiwał się imieniem i otczestwem Jurij Matwiejewicz oraz nazwiskiem Felten. Był jednym z pierwszych studentów architektury w Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu. W 1755 r. został przyjęty na służbę do dworskiej kancelarii odpowiadającej za budowę nowych obiektów w Petersburgu i jako pomocnik architekta został jednym ze współpracowników Bartolomeo Rastrellego. Współpracował z nim przy budowie Pałacu Zimowego. W 1760 r. otrzymał stanowisko architekta i po odsunięciu Rastrellego stał się jednym z wiodących twórców w rozbudowującym się mieście. Finalizował niedokończone projekty Rastrellego, adaptował budynki Monasteru Smolnego na potrzeby Instytutu Szlachetnie Urodzonych Panien. Wzniósł również szkołę dla dziewcząt z rodzin mieszczańskich. W 1762 r. otrzymał stanowisko głównego architekta Biura Cesarskich Budowli i Ogrodów. Na tym stanowisku Felten kierował pracami nad ukończeniem ogrodzenia wokół Ogrodu Letniego oraz budową Ermitaża z łukiem nad Rowem Zimowym. W 1763 r. rozpoczął prace nad umocnieniem brzegów Newy, regularnie występującej z brzegów, granitem; prac tych jednak nie ukończył. Od 1765 r. zajmował się w znacznej mierze budownictwem sakralnym. Część jego projektów utrzymanych jest w rzadkim w Rosji stylu neogotyckim, cechuje je ogromne bogactwo ornamentów, niemal ich nadmiar. Z czasem Felten zaczął tworzyć w stylu klasycystycznym.

Od 1772 r. wykładał w Akademii Sztuk Pięknych. Stopniowo odchodził od działalności projektowej, zajmując się niemal wyłącznie wykładaniem. Jeszcze w 1773 r. wzniósł na Placu Pałacowym dom dla kapitana Głazjewa, po czym powierzono mu przebudowę całej południowej pierzei placu. Wzniesione według jego planów budowle w tym miejscu nie przetrwały – na ich miejscu wzniesiono gmach Sztabu generalnego. Za wieloletnią służbę otrzymał rangę radcy stanu. W 1789 r. został dyrektorem Akademii Sztuk Pięknych, zaś w 1794 r. został zwolniony z pracy w Akademii. Zmarł siedem lat później.

Był żonaty z Anną, córką chirurga gwardii Paulsona. Jego żona zmarła w 1774 r., także troje dzieci Feltenów zmarło w dzieciństwie.

Znaczące projekty

• Stary Ermitaż (1771-1787)
• kościół ormiański św. Katarzyny przy Newskim Prospekcie (1771-1775)
• Pałac Kamiennoostrowski (1776-1782)
• luterański kościół św. Katarzyny na Wyspie Wasylewskiej
• luterański kościół św. Anny w Petersburgu
• cerkiew Narodzenia św. Jana Chrzciciela na Wyspie Kamiennej
• Cerkiew Czesmeńska oraz Pałac Czesmeński
• katedra Świętych Piotra i Pawła w Wyborgu
• wnętrza Wielkiego Pałacu w Peterhofie
• skrzydło Zubowa w Pałacu Jekateryńskim w Carskim Siole
• rezydencja miejska Feltenów na nabrzeżu Mojki 20

Przypisy

Bibliografia

• J. Miles, Petersburg, Wydawnictwo MAGNUM, Warszawa 2020, ISBN 978-83-11-15862-7.
• red. B. Piotrowski, O. Czekanowa i in., Sankt-Pietierburg. Pietrograd. Leningrad. Encikłopiediczeskij sprawocznik, Naucznoje Izdatiel’stwo Bol’szaja Rossijskaja Encikłopiedija, ISBN 5-85270-037-1.