| Imię i nazwisko |
Julian Józef Antoniszczak |
|---|---|
| Data i miejsce urodzenia | |
| Data i miejsce śmierci | |
| Narodowość | |
| Dziedzina sztuki | |
| Ważne dzieła | |
|
Jak działa jamniczek (1971) | |
| Strona internetowa | |
Julian Antonisz, właśc. Julian Józef Antoniszczak (ur. 8 listopada 1941 w Nowym Sączu, zm. 31 stycznia 1987 w Lubniu) – polski artysta plastyk, scenarzysta i twórca eksperymentalnych filmów animowanych, kompozytor i wynalazca.
Życiorys
Wykształcenie
Ukończył średnią szkołę muzyczną, a następnie – w 1965 roku – studia wyższe na Wydziale Malarstwa i Grafiki Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, pod kierunkiem Kazimierza Urbańskiego; przez dwa lata też studiował fizykę na Uniwersytecie Jagiellońskim. W 1968 roku został współzałożycielem krakowskiej filii Studia Miniatur Filmowych, która przekształciła się w 1974 roku w osobne Studio Filmów Animowanych. Współzałożyciel kabaretu „Zdrój Jana” działającego w Klubie pod Ręką. Później pod tą samą nazwą powstał zespół Zdrój Jana.
Twórczość filmowa
Zadebiutował w 1967 kombinowanym filmem animowanym Fobia, groteskową opowieścią o malarzu pozbawionym weny twórczej. Kolejny jego film, W szponach sexu (1969), traktował o mężczyznach odpowiadających na anons kobiety, która poszukuje partnera. Jak nauka wyszła z lasu (1970) oraz Jak to się dzieje… (1971) były filmami dla widowni dziecięcej.
Wielki rozgłos Antonisz zyskał filmem Jak działa jamniczek (1971), surrealistycznym wykładem na temat budowy jamnika, parodiującym wykład naukowy; Jamniczka rozpatrywano z czasem jako manifest myśli ekologicznej. Tysiąc jeden drobiazgów (1972) powtarzało tematykę poruszaną jeszcze w Fobii, natomiast Strachy na lachy (1973) były żartobliwym przedstawieniem początków słowiańskiej państwowości. Te wspaniałe bąbelki w tych pulsujących limfocytach (1973) oraz Kilka praktycznych sposobów na przedłużenie sobie życia (1974) były już satyrą na palenie tytoniu oraz na proces starzenia się człowieka, a Film o sztuce... (biurowej) (1975) – na biurokrację. Bajeczka międzyplanetarna (1975), przeznaczona dla dzieci, opowiadała o przygodach małej dziewczynki w kosmosie. Film grozy (1976) z kolei parodiował konwencje horroru filmowego.
Od 1977 Antonisz realizował filmy w całości techniką noncamerową – poprzez malowanie poszczególnych kadrów na taśmie filmowej bez użycia kamery. Tą metodą nakręcił między innymi filmy: Słońce (1977), Katastrofa (1977), Co widzimy po zamknięciu oczu i zatkaniu sobie uszu (1978), Dziadowski blues non camera, czyli nogami do przodu (1978), Ludzie więdną jak liście (1978). Rozgłos zdobył przede wszystkim Ostry film zaangażowany (1979), w którym artysta zaprotestował przeciwko likwidacji krakowskich kiosków, oklejanych plakatami reklamującymi imprezy kulturalne. Od 1981 roku Antonisz tworzył Polską Kronikę non-camerową, groteskową parodię Polskiej Kroniki Filmowej. Zdołał ukończyć 12 odcinków Kroniki; podczas prac nad trzynastym odcinkiem doznał zawału serca i zmarł dnia 31 stycznia 1987 roku w wieku 45 lat.
Twórczość pozafilmowa
Fascynowały go urządzenia mechaniczne. Podczas studiów zbudował z dwóch rowerów „samochód”. Konstruował różne „maszyny filmowe”, wykorzystywane przy pracy nad filmami noncamerowymi. Jedną z nich był antoniszograf fazujący – urządzenie wydrapujące na taśmie filmowej serie klatek z płynnym przejściem między dwiema skrajnymi klatkami. Skonstruował też prototyp chropografu, przenoszący obrazy na kawałki celuloidu w postaci bardziej lub mniej szorstkich powierzchni – miał służyć niewidomym.
Życie prywatne
Bratem Juliana Antonisza był Ryszard Antoniszczak, reżyser i scenarzysta. Żona Antonisza, Danuta Zadrzyńska, uczestniczyła w jego pracy, kolorując kadry noncamerowych filmów. Mieli dwie córki, Sabinę i Malwinę.
Styl filmowy
Antonisz był artystą łączącym wiele specjalności – pisał scenariusze do swoich filmów i sam je realizował. Komponował też do nich muzykę. W 1977 w manifeście artystycznym sformułował wizję filmu tworzonego bezpośrednio na taśmie filmowej i odtąd konsekwentnie realizował filmy tą techniką. Polegała ona na rezygnacji z użycia kamery – poszczególne klatki były rysowane, malowane, bądź wydrapywane na taśmie.
Filmografia
| Rok | Tytuł |
|---|---|
| 1967 | Fobia |
| 1969 | W szponach sexu |
| 1970 | Jak to się dzieje... |
| 1970 | Jak nauka wyszła z lasu |
| 1971 | Jak działa jamniczek |
| 1971 | Tysiąc i jeden drobiazgów |
| 1973 | Strachy na lachy |
| 1973 | Te wspaniałe bąbelki w tych pulsujących limfocytach |
| 1974 | Kilka praktycznych sposobów na przedłużenie sobie życia |
| 1975 | Film o sztuce biurowej |
| 1975 | Bajeczka międzyplanetarna |
| 1976 | Film grozy |
| 1977 | Katastrofa |
| 1978 | Słońce – film bez kamery |
| 1978 | Ludzie więdną jak liście |
| 1978 | Dziadowski blues non-camera, czyli nogami do przodu |
| 1978 | Co widzimy po zamknięciu oczu i zatkaniu sobie uszu |
| 1979 | Ostry film zaangażowany |
| 1980 | Pan Tadeusz. Księga I. Gospodarstwo |
| 1980 | Dokument animowany non-camera, czyli reżyser Krzysztof Gradowski o sobie |
| 1981–1986 | Polska Kronika Non-camerowa, nr 1–12 |
| 1983 | Dodatkowe wole trawienne magistra Kiziołła |
| 1984 | Oberhausen, Duisburg, Düsseldorf, Dortmund, Hanower, Hamburg, czyli non-camerowy reportaż z podróży po Republice Federalnej Niemiec |
| 1985 | Czyżby wolny rynek w organizmie biologicznym? |
| 1986 | Światło w tunelu |
Nagrody i wyróżnienia
Był wielokrotnie nagradzany na polskich i międzynarodowych festiwalach filmowych.
| Rok | Film | Festiwal | Wyróżnienie |
|---|---|---|---|
| 1971 | Jak nauka wyszła z lasu | Międzynarodowy Festiwal Filmów Młodego Widza "Ale Kino!" | Złote Koziołki |
| 1972 | Jak działa jamniczek | Ogólnopolski Festiwal Filmowy „Człowiek i jego środowisko” | Srebrny Feniks |
| Krakowski Festiwal Filmowy | Brązowy Lajkonik | ||
| Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Mannheim | Wyróżnienie Międzynarodowego Ekumenicznego Centrum Filmowego | ||
| Międzynarodowa Nagroda Ewangelicka | |||
| 1978 | W szponach sexu | Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Tours | Nagroda Jury |
| 1980 | Ostry film zaangażowany | Krakowski Festiwal Filmowy | Grand Prix Złoty Lajkonik |
| Brązowy Smok | |||
| Dziadowski blues non-camera, czyli nogami do przodu | Przegląd Filmów o Sztuce w Zakopanem | Srebrny Pegaz | |
| 1981 | Pan Tadeusz. Księga I. Gospodarstwo | Ministerstwo Kultury i Sztuki | Nagroda Ministra Kultury i Sztuki |
| 1982 | Polska Kronika Non-camerowa (nr 1) | Krakowski Festiwal Filmowy | Brązowy Lajkonik |
| 1984 | Polska Kronika Non-camerowa (nr 6) | Międzynarodowy Festiwal Filmów Krótkometrażowych w Oberhausen | Nagroda Główna |
| Nagroda FIPRESCI | |||
| 1986 | Światło w tunelu | Nagroda Szefa Kinematografii w dziedzinie filmu animowanego za zdjęcia | |
| Międzynarodowy Festiwal Filmów Krótkometrażowych w Oberhausen | Nagroda Klubów Filmowych FICC | ||
| Polska Kronika Non-camerowa (nr 12) | Nagroda Szefa Kinematografii w dziedzinie filmu animowanego za zdjęcia (pośmiertnie) | ||
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Jan Strękowski, Julian Józef Antonisz (Antoniszczak) [online], Culture.pl, wrzesień 2007 [dostęp 2022-05-04] (pol.).
- ↑ Jan Kawecki, Janusz Sadłowski, Marek Ćwikła, Wojciech Zając: Encyklopedia polskiej muzyki rockowej: rock ‘n’ roll 1959-1973. Kraków: Wydawnictwo „Rock-Serwis”, 1995, s. 256. ISBN 83-85335-25-0.
- ↑ Mateusz Palka, Nieludzka sztuka. „Jak działa jamniczek” Juliana Antonisza, czyli non-eko-camera, „Kultura i Wartości”, nr 2, 2012, s. 64-68.
- ↑ Julian Antonisz. Filmowiec, który bawił się konwencjami - Historia - polskieradio.pl [online], polskieradio24.pl [dostęp 2024-04-23] (pol.).
- ↑ Ostry film zaangażowany [online], Dwutygodnik [dostęp 2022-05-04] (pol.).
- ↑ Julian Antonisz - filmowiec, który bawił się konwencjami [online], PolskieRadio.pl, 31 stycznia 2022 [dostęp 2022-05-04].
- 1 2 3 Julian Antonisz w bazie Repozytorium Cyfrowego Filmoteki Narodowej.
- ↑ „Jak działa jamniczek” Juliana Antonisza na An Ordinary Day Film Festival! [online], Instytut Polski w Sztokholmie, 14 kwietnia 2021 [dostęp 2022-05-04] (pol.).
- ↑ Agnieszka Sural, Antonisz w Zachęcie [online], Culture.pl, 22 stycznia 2013 [dostęp 2022-05-04] (pol.).
- ↑ Agnieszka Kozłowska, W pracowni Julka [online], Witryna, 12 listopada 2004 [dostęp 2022-05-04].
- ↑ Andrzej Kołodyński, Tysiąc i jeden drobiazgów Juliana Antonisza, „Ty i Ja”, wrzesień 1972 [zarchiwizowane z adresu 2007-02-27].
- ↑ Emilia Orzechowska, Z życia non-camerzysty, „Na Horyzoncie”, 1 sierpnia 2004, s. 2 [zarchiwizowane z adresu 2009-06-12].
- 1 2 Julian Antonisz w bazie filmpolski.pl
- ↑ Biogram i filmografia Juliana Antoniszczaka w serwisie Kino Charlie
Linki zewnętrzne
- Strona oficjalna (pol. • ang.)
- Julian Antonisz w bazie filmpolski.pl
- Zdjęcia z filmów w reżyserii Juliana Antoniszczaka w bazie Filmoteki Narodowej „Fototeka”
- Julian Antonisz na zdjęciach w bazie Filmoteki Narodowej „Fototeka”
- Filmy Juliana Antonisza w bazie Repozytorium Cyfrowego Filmoteki Narodowej.
- Artysta niekonwencjonalny w bazie Repozytorium Cyfrowego Filmoteki Narodowej – kronika PKF 27/84.