Julia Hartwig-Międzyrzecka

Julia Hartwig (2009)
Data i miejsce urodzenia

14 sierpnia 1921
Lublin

Data i miejsce śmierci

13 lipca 2017
Gouldsboro

Narodowość

polska

Dziedzina sztuki

literatura piękna

Epoka

literatura współczesna

Ważne dzieła
  • Pożegnania
  • Czuwanie
  • Czułość
  • Jasne, niejasne
  • Apollinaire
  • Dziennik amerykański
  • Podziękowanie za gościnę
Odznaczenia
Nagrody

Nagroda Polskiego PEN Clubu za przekład z literatury obcej na język polski

Julia Hartwig-Międzyrzecka (Julia Hartwiżanka; ur. 14 sierpnia 1921 w Lublinie, zm. 13 lipca 2017 w Gouldsboro) – polska poetka i eseistka, tłumaczka literatury pięknej z języka francuskiego i angielskiego, od 1963 członkini Polskiego PEN Clubu.

Życiorys

Córka fotografa Ludwika Hartwiga i Marii Biriukow, siostra Edwarda, fotografika, i Walentego, lekarza. Uczyła się w Gimnazjum im. Unii Lubelskiej w Lublinie (matura w 1939). W 1936 w gazetce szkolnej „W słońce” opublikowała swój pierwszy wiersz. Podczas II wojny światowej była łączniczką Armii Krajowej, uczestniczką podziemnego życia kulturalnego. Studiowała polonistykę i romanistykę na Tajnym Uniwersytecie Warszawskim (1942–1944) i Uniwersytecie Warszawskim (1946) oraz Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. W latach 1947–1950 przebywała we Francji, gdzie była stypendystką rządu francuskiego i urzędniczką w dziale kulturalnym Ambasady Polskiej w Paryżu, w tym okresie związana była z Ksawerym Pruszyńskim i Zygmuntem Kałużyńskim. Mieszkała następnie w Warszawie. W latach 1952–1969 była autorką słuchowisk nadawanych w Polskim Radiu.

W 1954 poślubiła Artura Międzyrzeckiego. W latach 1970–1974 małżonkowie przebywali w Stanach Zjednoczonych, gdzie Hartwig była uczestniczką International Writing Program, a następnie wykładowcą na Uniwersytecie Drake’a. Prowadziła też wykłady na Uniwersytecie Ottawskim (1971) i Carleton University (1973) w Kanadzie. W 1976 podpisała „Memoriał 101”. W 1979 ponownie przebywała w Stanach Zjednoczonych na zaproszenie Departamentu Stanu. W 1989 była członkinią Komitetu Obywatelskiego przy Przewodniczącym NSZZ „Solidarność” Lechu Wałęsie.

Swoje wiersze i artykuły ogłaszała w pismach: „Odrodzenie”, „Nowa Kultura”, „Świat”, „Nowe Książki”, „Poezja”, „Tygodnik Powszechny”, „Twórczość”, „Kresy”, „NaGłos”, „Zeszyty Literackie”, „Odra”, „Więź”, „Kwartalnik Artystyczny”.

Tłumaczyła na język polski twórczość takich pisarzy jak: Guillaume Apollinaire, Allen Ginsberg, Max Jacob, Blaise Cendrars, Pierre Reverdy, Marianne Moore, William Carlos Williams.

Członek Związku Literatów Polskich (1945–1983, była w Zarządzie Głównym w latach 1980–1982), Polskiego PEN-Clubu (od 1956), NSZZ „Solidarność” (1986–1991), Stowarzyszenia Pisarzy Polskich (1989, wiceprezes w latach 1990–1999). Od 2008 była przewodniczącą jury Nagrody Mediów Publicznych Cogito w dziedzinie literatury pięknej. W 1995 roku powstał o poetce film dokumentalny pt. Julia Hartwig w reżyserii Adama Kulika i według jego scenariusza, a w roku 2003 następny pt. Ułamki codzienności. Julia Hartwig (scenariusz i realizacja: Elżbieta Rottermund). W 2009 otrzymała honorowe obywatelstwo Lublina oraz została laureatką Nagrody „Kamień”, przyznawanej podczas Lubelskiego Festiwalu „Miasto Poezji”. Mieszkała w Warszawie przy ul. Marszałkowskiej w bloku mieszkalnym zwanym później Domem Pisarzy.

W 2014 X Zjazd Stowarzyszenia Pisarzy Polskich wybrał ją na honorowego Prezesa Stowarzyszenia. 25 października 2014 otrzymała Nagrodę Poetycką im. Wisławy Szymborskiej za książkę Zapisane.

W 2015 Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu nadał jej tytuł doktora honoris causa. W tym samym roku została też członkiem czynnym Polskiej Akademii Umiejętności.

Zmarła 13 lipca 2017 w Gouldsboro we śnie podczas rocznego pobytu u swojej córki Danieli Lehtinen w Pensylwanii. 13 września 2017 urna z jej prochami spoczęła na cmentarzu Powązkowskim w grobie z mężem Arturem Międzyrzeckim (1922–1996) (kwatera 3-2-18).

Twórczość

  • Z niedalekich podróży (reportaże; LSW 1954)
  • Pożegnania (poezje; Czytelnik 1956)
  • Jaś i Małgosia (bajka dla dzieci; wespół z Arturem Międzyrzeckim; premiera w Teatrze Komedia 1961; Wydanie w publikacji pt. Bajki zza kurtyny, Centralny Ośrodek Metodyczny Upowszechniania Kultury 1972, wespół z tekstem Aleksandra Rymkiewicza)
  • Pierwsze przygody Poziomki (utwór dla dzieci; wespół z Arturem Międzyrzeckim; Nasza Księgarnia 1961; jako Przygody Poziomki: Nasza Księgarnia 1967)
  • Tomcio Paluch (bajka dla dzieci; wespół z Arturem Międzyrzeckim; premiera w Teatrze Komedia 1962)
  • Apollinaire (monografia; PIW 1962, 1964, 1972; tłum. czeskie: Odeon 1966, tłum. węgierskie: Gondolat 1968, tłum. rosyjskie: Progress 1971, tłum. francuskie: Mercure de France 1972)
  • Pan Nobo. Dalsze przygody Poziomki (utwór dla dzieci; wespół z Arturem Międzyrzeckim; Nasza Księgarnia 1964; jako Przygody Poziomki: Nasza Księgarnia 1967)
  • Wielki pościg (powieść dla młodzieży; wespół z Arturem Międzyrzeckim; Nasza Księgarnia 1969)
  • Wolne ręce (poezje; PIW 1969)
  • Zguba Michałka (bajka dla dzieci; Nasza Księgarnia 1969)
  • Dwoistość (poezje; Czytelnik 1971)
  • Gérard de Nerval (monografia; PIW 1972)
  • Czuwanie (poezje; Czytelnik 1978)
  • Chwila postoju (miniatury poetyckie; Wydawnictwo Literackie 1980, ISBN 83-08-00323-0)
  • Dziennik amerykański (szkice; Państwowy Instytut Wydawniczy 1980, ISBN 83-06-00407-8)
  • Wybór wierszy (Czytelnik 1981, ISBN 83-07-00241-9)
  • Poezje wybrane (seria: „Biblioteka Poetów”; LSW 1983, ISBN 83-205-3515-8)
  • Obcowanie (poezje; Czytelnik 1987, ISBN 83-07-01608-8)
  • Czułość (poezje; Znak 1992, ISBN 83-7006-031-5)
  • Żelazowa Wola (zdjęcia: Edward Hartwig, Ewa Hartwig-Fijałkowska, tekst: Julia Hartwig; Voyager 1993, ISBN 83-85496-19-X)
  • Nim opatrzy się zieleń (wybór poezji; Znak 1995, ISBN 83-7006-326-8)
  • Jak długo trwać będą dawne imiona (Przemyśl: Gdzie Indziej 1996)
  • Lżejszym głosem: wiersze z różnych lat (Bis 1998, ISBN 83-87082-43-0)
  • Zobaczone (poezje; a5 1999, ISBN 83-85568-40-9)
  • Przemija postać świata (wybór poezji; Prószyński i S-ka 1999, ISBN 83-7180-448-2)
  • Zawsze od nowa: 100 wierszy (wybór poezji; Twój Styl 1999, ISBN 83-7163-147-2)
  • Wybór wierszy (seria: „Złota kolekcja Poezji Polskiej”; Państwowy Instytut Wydawniczy 2000, ISBN 83-06-02758-2)
  • Zawsze powroty – dzienniki podróży (Sic! 2001, ISBN 83-86056-77-0; wyd. 2 poprawione jako Zawsze powroty. Z dzienników podróży, Sic! 2005, ISBN 83-88807-75-7)
  • Nie ma odpowiedzi (poezje; Sic! 2001, ISBN 83-86056-98-3)
  • Pięć wierszy (Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej 2002, ISBN 83-227-1898-5)
  • Wiersze amerykańskie (Sic! 2002, ISBN 83-88807-05-6)
  • Błyski (poezje; Sic! 2002, ISBN 83-88807-21-8)
  • Mówiąc nie tylko do siebie. Poematy prozą (razem z płytą CD, z głosem poetki; Sic! 2003, ISBN 83-88-80732-2)
  • Bez pożegnania (poezje; Sic! 2004, ISBN 83-88807-60-9; Nominacja do Śląskiego Wawrzynu Literackiego, luty 2005)
  • Pisane przy oknie (felietony; Biblioteka „Więzi” [t. 156] 2004, ISBN 83-88032-67-4)
  • W objęciach świata (wybór poezji; Anagram 2004, ISBN 83-86-08670-7)
  • Zwierzenia i błyski (poezje i proza poetycka; Sic! 2004, ISBN 83-88807-45-5)
  • Wybrańcy losu (eseje wspomnieniowe; Sic! 2006, ISBN 83-88807-99-4)
  • Podziękowanie za gościnę (słowo/obraz terytoria 2006, ISBN 978-83-7453-707-0)
  • To wróci (Sic! 2007, ISBN 978-83-60457-44-3)
  • Trzecie błyski (Sic! 2008, ISBN 978-83-60457-59-7)
  • Jasne niejasne (poezje; a5 2009, ISBN 978-83-61298-18-2)
  • Wiersze wybrane (wybór poezji; a5 2010, ISBN 978-83-61298-23-6)
  • Gorzkie żale (poezje; a5 2011, ISBN 978-83-61298-30-4)
  • Powroty (poezje; Ośrodek „Brama Grodzka-Teatr NN” 2011, ISBN 978-83-61064-24-4)
  • Zapisane (a5, 2013, ISBN 978-83-61298-54-0)
  • Spojrzenie (a5, 2016, ISBN 978-83-61298-94-6)

Tłumaczenia (wybór)

Opracowania i inne prace redakcyjne

  • Otto Axer (autorka wstępu; Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe 1978)
  • Edward Hartwig, Tematy fotograficzne (autorka wstępu; Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe 1978)
  • Romain Rolland, Colas Breugnon: żyje jeszcze człowiek poczciwy (autorka opracowania; przeł. z fr. Franciszek Mirandola; Państwowy Instytut Wydawniczy 1983, 1987, ISBN 83-06-00994-0; Wydawnictwo Dolnośląskie 1993, ISBN 83-7023-229-9)
  • Edward Hartwig, Wierzby (autorka wstępu; Sport i Turystyka 1989)
  • Edward Hartwig, Lublin i okolice: wspomnienie (autorka wstępu; Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej 1997, ISBN 83-227-0938-2)
  • Edward Hartwig, Mój Kazimierz (autorka wstępu; Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej 1998, ISBN 83-227-1193-X)
  • Arthur Rimbaud, Sezon w piekle; Iluminacje (przeł. Artur Międzyrzecki, wstęp Julia Hartwig; Prószyński i S-ka 1998, 1999, ISBN 83-7180-802-X)
  • Jan Sochoń, Zdania, przecinki, kropki... (autorka posłowia; W Drodze 1998, ISBN 83-7033-322-2)
  • Lenta Główczewska, Nowy Jork: kartki z metropolii 1983-2002 (autorka przedmowy; Fundacja Zeszytów Literackich 2004, ISBN 83-917979-6-1)

Hartwig w piosenkach

Ordery i odznaczenia

  • Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski (postanowieniem prezydenta Bronisława Komorowskiego z 20 kwietnia 2011 „w uznaniu zasług dla niepodległości oraz przemian demokratycznych w Polsce, za zasługi dla kultury polskiej oraz osiągnięcia w pracy twórczej”, udekorowana została 3 maja tego samego roku w czasie uroczystości na Zamku Królewskim z okazji Święta Narodowego 3 Maja)
  • Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1997)
  • Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2005)
  • Krzyż Oficerski Legii Honorowej (2016)
  • Krzyż Kawalerski Legii Honorowej (2007)

Inne nagrody i wyróżnienia

Upamiętnienie

  • Przy wejściu do kawiarni Nowa Prowincja w Krakowie od marca 2014 znajduje się Domofon poezji, na którym można odtworzyć nagranie poetki czytającej własny wiersz.
  • Tablica pamiątkowa na domu przy ul. Marszałkowskiej 68/70 (od strony ul. ks. I. Skorupki) w Warszawie, w którym mieszkała, odsłonięta w 2021.

Przypisy

  1. ↑ Julia Hartwig-Międzyrzecka, Warszawa, 07.09.2017 – nekrolog [online], nekrologi.wyborcza.pl [dostęp 2019-10-29].
  2. ↑ Komentarz Julii Hartwig na temat jej krótkotrwałego małżeństwa z Kałużyńskim: „Nie mam dobrych wspomnień. Po prostu: zły wybór”; [w:] Zygmunt Kałużyński: wolność na wariackich papierach, wyborcza.pl, 29.11.2012.
  3. ↑ Honorowi Obywatele Lublina. lublin.eu. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-06-24)]..
  4. ↑ Historia. Strona internetowa Wspólnoty Mieszkaniowej przy ul. Marszałkowskiej 68/70 w Warszawie. www.marszalkowska.eu. [dostęp 2018-10-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-03-02)].
  5. ↑ Julia Hartwig honorowym prezesem SPP [online], Wyborcza.pl, 8 czerwca 2014 [dostęp 2014-06-09] [zarchiwizowane z adresu 2014-06-09].
  6. ↑ kło//rzw: Julia Hartwig laureatką Nagrody im. Wisławy Szymborskiej. tvn24.pl, 2014-10-25. [dostęp 2014-10-25].
  7. ↑ Julia Hartwig doktorem honorowym UAM. poznan.pl. [dostęp 2015-02-05].
  8. ↑ Rocznik Polskiej Akademii Umiejętności. Rok 2015/2016.
  9. ↑ Nekrolog od rodziny. nekrologi.wyborcza.pl, 7 września 2017. [dostęp 2017-09-15].
  10. ↑ Nekrolog od rodziny. nekrologi.wyborcza.pl. [dostęp 2017-09-15].
  11. ↑ Cmentarz Stare Powązki: ARTUR MIĘDZYRZECKI, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2019-11-02].
  12. ↑ Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 20 kwietnia 2011 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2011 r. nr 71, poz. 697).
  13. ↑ Prezydent wręczył odznaczenia na Zamku Królewskim. prezydent.pl, 3 maja 2011. [dostęp 2012-05-12].
  14. ↑ Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 marca 1997 r. o zmianie postanowienia o nadaniu orderów (M.P. z 1997 r. nr 33, poz. 315).
  15. ↑ GLORIA ARTIS – Złoty Medal Zasłużony Kulturze. 11 września 2005.
  16. ↑ Julia Hartwig odznaczona orderem oficera Legii Honorowej [online], La France en Pologne – Ambassade de France en Pologne [dostęp 2016-06-14].
  17. ↑ Skarga, Hartwig i Stasińska odznaczone przez francuski rząd. ksiazki.wp.pl, 6 grudnia 2007.
  18. ↑ Związek Rzemiosła Polskiego: Laureaci Nagrody Literackiej im. Władysława Reymonta w latach 1994–2009. [dostęp 2014-09-12].
  19. ↑ Nagroda im. Jana Parandowskiego. Dotychczasowi laureaci. Penclub. [dostęp 2019-09-18].
  20. ↑ Nagroda Nike – nominacje Julii Hartwig. nike.org.pl. [dostęp 2015-07-19].
  21. ↑ Orfeusz – Nagroda Poetycka im. K. I. Gałczyńskiego – nominowani. www.orfeusz-nagroda.pl. [dostęp 2015-07-04].
  22. ↑ Orfeusz – Nagroda Poetycka im. K. I. Gałczyńskiego – nominowani. www.orfeusz-nagroda.pl. [dostęp 2015-07-04].
  23. ↑ Domofon poezji. miastoliteratury.pl. [dostęp 2021-05-17].
  24. ↑ Łukasz Gazur: Przywitaj się przez domofon z wierszem. Dziennik Polski, 18 marca 2014. [dostęp 2021-05-17].
  25. ↑ Sebastian Kudas: Bronisław Maj z Domofonem poezji. YouTube, 17 marca 2014. [dostęp 2019-02-05].
  26. ↑ Odsłonięcie tablicy upamiętniającej Julię Hartwig. [w:] Urząd m.st. Warszawy [on-line]. um.warszawa.pl, 15 września 2021. [dostęp 2021-09-22].

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.