Johann Jacob Eybelwieser

Św Łukasz - fragment obrazu z Tyńca nad Ślęzą
Kryptoportret Johanna Eybelwiesera
Data i miejsce urodzenia

1666
Wiedeń

Data i miejsce śmierci

1 stycznia 1744
Wrocław

Narodowość

austriacka

Dziedzina sztuki

malarstwo

Epoka

barok

Johann Jacob Eybelwieser (ur. 1666 w Wiedniu lub we Wrocławiu, zm. 1 stycznia 1744 we Wrocławiu) – austriacki malarz barokowy czynny na Śląsku, uczeń i naśladowca stylu Michaela Leopolda Willmanna, najważniejszy wrocławski malarz cechowy pierwszej połowy XVIII wieku.

Życie i edukacja

Prawdopodobnie urodził się w Wiedniu; był synem Hansa Jacoba Eybelwiesera, malarza aktywnego w środowisku wiedeńskim, który w 1679 został członkiem wrocławskiego cechu malarzy. W 1679 roku, wraz z rodziną zamieszkał we Wrocławiu. 4 lutego 1698 roku, w Kłodzku, poślubił wdowę po malarzu-miniturzyście Bernhardzie Josephie Lehmannie z Pragi, Annę Elisabeth Lehman. 7 marca 1699 uzyskał prawa miejskie Wrocławia.

Pierwsze nauki malarstwa pobierał w warsztacie swojego ojca. W 1698 roku, po namalowaniu obrazu Ukrzyżowanie Chrystusa uzyskał tytuł mistrza cechowego. Przez krótki okres był związany z wiedeńskimi artystami z kręgu Johanna Michaela Rottmayra. Po 1698 roku, już po otworzeniu własnej pracowni rozpoczął współpracę z malarzem Michaelem Willmannem. Współpracował z wieloma rytownikami, m.in. z Johannem Oertem, Johannem Tscherningiem, Gabrielem Spitzlem, Bartłomiejem Strachowskim, dla których wykonywał wzory stron tytułowych książek, ilustracje i druki okolicznościowe. W latach 1739–1744 Eybelwieser miał swojej pracowni ucznia, Franza Stantzela.

Współpraca z Michaelem Willmannem

Eybelwieser współpracę z Willmannem rozpoczął zaraz po otrzymaniu tytułu mistrzowskiego. Prawdopodobnie był pomocnikiem w pracach jakie realizował lubiąska pracownia mistrza na początku XVIII wieku. Eybelwieser wykonał wówczas m.in. obraz Święta Maria Magdalena (1711, niezachowany) dla kościoła Cystersów w Kamieńcu Ząbkowickim. Od Willmanna prawdopodobnie nauczył się techniki fresku; w swoich pracach naśladował jego styl, wzory kompozycyjne i organizacje pracy. Po 1724 roku, stał się głównym artystą tworzący tzw. "willmannizujące obrazy" oraz zdominował ówczesne wrocławskie malarstwo portretowe. Jest autorem ponad sześćdziesięciu rysunków przypisywanych wcześniej Willmannowi.

Twórczość

Pierwszą prace artysty powstawały pod koniec lat 90. XVII wieku. Ich śladem jest grafika J.C. Oberdorffera, wykonana według rysunku Eybelwiesera, znajdująca się w księdze Chirurgia Curiosa wydanej w 1699 roku, przedstawiająca kobietę z monstrualnie rozmiarów opuchlizną w okolicach ucha.

Johann Eybelwieser był wszechstronnym artystą malarzem. W swojej pracowni znajdującej się na terenie parafii św. Macieja wykonywał, w początkowej fazie działalności głównie portrety na zamówienie wrocławskiego patrycjatu i śląskiej szlachty a później również obrazy olejne o tematyce religijnej, przeważnie obrazy ołtarzowe oraz dekoracje wnętrz kościołów m.in. w Świdnicy, Krzelkowie, Gorzanowie, Javorníku, Lwówku Śląskim). Pracował dla różnych klasztorów: Joannitów, Augustianów (wykonał dla nich Wniebowstąpienie Chrystusa), Norbertanów, Bonifratrów, Dominikanów (obraz Apostołowie) oraz Krzyżowców z Czerwona Gwiazdą. Dla tych ostatnich wykonał swoje najliczniejsze i najważniejsze prace: częściowo zniszczoną dekorację freskową sali letniej prałatury wrocławskiego klasztoru w sali Pod Kopułą w 1715 roku (obecnie Zakład Narodowy im. Ossolińskich), cykl portretów wrocławskich mistrzów (Gajków, Wrocław, konwent Bonifratrów) oraz obrazy ołtarzowe do kościołów patronackich i innych śląskich komend (Krzelków, Dobrzykowice, Owczary, Oleśnica Mała). Malował również portrety duchownych katolickich, m.in. portret mistrza wrocławskich krzyżowców z czerwoną gwiazdą Ignatiusa magneta (ok. 1720) oraz portrety duchownych ewangelickich, szlachty i przedstawicieli prohababurskiej arystokracji, np. hrabiego Konrada von Sternberga, czy hrabiego Johanna Friedricha von Herbersteina oraz patrycjuszy.

Ilość realizowanych zleceń powodowała obniżenie poziomu prac wychodzących z warsztatu Eybelweisera, głównie przy większościowym udziale uczniów mistrza.

Przypisywane prace

Pierwszymi znanymi pracami malarza jest pięć owalnych obrazów z kościoła katedralnego pw. św. Stanisława i św. Wacława w Świdnicy, ok. 1700, zamówione przez jezuitów ze Świdnicy:

    • Jezus Chrystus;
    • Matka Boska;
    • Św. Ignacy Loyola;
    • Św. Franciszek Ksawery; (Franciszek Borgiasz wg Kwaśnego)
    • Św. Franciszek Borgiasz;
  • Nawiedzenie Najświętszej Marii Panny – 1701, ołtarz główny w kościele parafialnym pw. Nawiedzenia NMP w Domaniowie, dzieło sygnowane: J.J.Eẏbelwisser f.1701;

W 1702 roku wykonał na zlecenie wrocławskich jezuitów, z okazji wydania przez Leonarda I bulli ustanawiającej Akademię Leopoldyńską we Wrocławiu, pracę której zachował się rysunek, przedstawiającą siedzącego na orle fundatora trzymającego atrybuty cesarskiej władzy w otoczeniu personifikacji Sławy i Czasu. Pod nim znajdował się tympanon ze sceną przekazania złotej bulli wrocławskim jezuitom przez cesarza.

W 1708 roku wykonał dwa obrazy ołtarzowe do, odbudowanego po pożarze, kościoła filialnego pw. św. Wawrzyńca w Oleśnicy Małej, wykonane na zlecenie Gundacar Poppo von Dietrichsteina, komtura wrocławskich krzyżowców z czerwoną gwiazdą oraz cztery obrazy do ołtarzy bocznych:

    • Wniebowzięcie NMP z widokiem Oleśnicy Małej (Trójcę Świętą z Marią jako Immaculatą i widokiem Oleśnicy Małej) –1708, ołtarz główny, obraz sygnowany "Joan. Jacob Eybelwisser Wrat. Pinxit";
    • Św. Wawrzyniec –1708, owal, ołtarz główny;
    • Pocałunek Marii ze sceną zaślubin św. Józefa z Bgiem Ojcem; ołtarz północny
    • Święty Jan Chrzciciel ołtarz północny;
    • Matka Boska Bolesna ołtarz południowy;
    • Święta Helena ołtarz południowy;

W latach 1717 - 1720 Eybelwieser wykonał szereg prac na zlecenie komtura zakonu joannitów Johanna Ferdinanda von Herberstein dla kościoła parafialnego pw. św. Michała Archanioła w Tyńcu: renowacje obrazu Matka Boska Passawska, polichromie stropu (niezachowane) i cztery wielkoformatowe obrazy przedstawiające apostołów:

    • Św. Marek,
    • Św. Łukasz, (1720)
    • Św. Jan Ewangelista
    • Św. Mateusz (niezachowany);

W 1721 roku Eybelwieser pracował dla kolejnego komtura joannitów w Lwówku Śląskim, Johanna Josepha von Götzena. Na jego zlecenie wykonał ogromny obraz:

  • Trójca Święta koronująca Marię z przedstawieniem fundatora oraz wyspy Malty - 1721, 700 x 300 cm, kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny; obraz sygnowany "Joan Jacob Eubelwisser pinxit Wratislawia 1721".
  • Dwunastu Apostołów–, 1726, dekoracja freskowa pendentywów sklepienia kaplica pw. bł. Czesława w kościele pw. św. Wojciecha we Wrocławiu;
  • Mistyczne zaślubiny św. Katarzyny –1728, ołtarz główny w kościele filialnym pw. św. Bartłomieja w Płuczkach Górnych;
  • Droga Krzyżowa –1730, cykl czternastu obrazów, kościół cmentarny pw. Trójcy Świętej w Javorníku, dwanaście z nich jest sygnowana
  • Znalezienie Świętego Krzyża przez św. Helenę z przedstawieniem Trójcy Świętej (Odnalezienie Krzyża Świętego przez cesarzową Helenę) - 1730, obraz ołtarzowy wykonany na zlecenie Jacoba Mathesa, mistrza wrocławskich szpitalników dla kościoła krzyżowców z czerwona gwiazdą pw. św.Piotra i św. Pawła w Ziębicach. obecnie w kościele parafialnym pw. św. Jadwigi w Krzelkowie
  • Trójca Święta – 1731, ołtarz boczny, kościół parafialny pw. św. Jana Chrzciciela, Jelenia Góra-Cieplice Zdrój
  • Św. Anna nauczająca Marię – 1731, ołtarz boczny, kościół parafialny pw. św. Jana Chrzciciela, Jelenia Góra-Cieplice Zdrój
  • Św. Wacław i Św. Jan Boży – 1732, dwa obrazy ołtarzowe, Konwent Bonifratrów pw. Trójcy Przenajświętszej we Wrocławiu;
  • Matka Boska Passawska –1735, kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NMP w Zachowicah;
  • Wniebowzięcie i Koronacja NMP –1741, dwa obrazy ołtarzowe z kościoła parafialnego pw. Wniebowzięcia NMP w Lwówku Śląskim;
  • Narodzenie Najświętszej Marii Panny – ołtarz główny w kościele filialnym pw. Narodzenia NMP w Dobrzykowicach Wrocławskich;
  • Wniebowzięcie NMP – ołtarz główny w kościele parafialnym pw. św. Marcina w Owczarach;
  • Św. Trójca – epitafium Martina Geiera, Muzeum Archidiecezjalne we Wrocławiu;
  • Epitafium Johanny Maximiliany Gabelentz - 1713, blacha miedziana, portret 57,5 x 41, herby 33 x 30, pierwotnie dla kościoła w Jaksonowie k. Wrocławia; obecnie w MNWr

Portrety

  • Portret Johanna Sigismunda Haunolda – 1709, portret rajcy miejskiego, zaginiony;
  • Portret Davida Gräbnera - 1715, 81 x 64,5 owal, MNWr (nr inw. VIII-1498).
  • Portret Ignaza Magneta – 1719, Gajków; portret mistrza wrocławskich krzyżowców;
  • Portret chłopca z Aniołem stróżem -1720, 90 x 71, MNWr (nr inw. VIII-2072).
  • Portret hrabiego Schaffgotscha -1720, 121 x 103, MNWr (nr inw. VIII-1515).
  • Portret Christiana Stieffa -1720, 80 x 67 (owal), MNWr (nr inw. VIII-1500).
  • Portret Joachima Wilhelma Maltzana -1720, 70 x 55, MNWr (nr inw. VIII-2145).
  • Portret Anny Wihard -1720, 89 x 67, MNWr (nr inw. VIII-2146).
  • Portret Adama Wiharda -1720, 90 x 70, MNWr (nr inw. VIII-2145).
  • Portret Hana Antona Schaffgotsha -1723, 230 x 140, MNWr (nr inw. VIII-2932).
  • Portret księcia Henryka Pobożnego –1723, obraz wykonany dla kościoła Bożego Ciała we Wrocławiu, na zlecenie Jacoba Mathesa, mistrza wrocławskich szpitalników Muzeum Miejskie Wrocławia (ratusz)
  • Portret księżnej Anny Czeskiej –1723, obraz wykonany dla kościoła Bożego Ciała we Wrocławiu, na zlecenie Jacoba Mathesa, mistrza wrocławskich szpitalników Muzeum Miejskie Wrocławia (ratusz)
  • Portret Jerzego Karśnickiego 1731
  • Portrety mistrzów wrocławskich krzyżowców – kilkanaście obrazów z cyklu, Konwent Bonifratrów pw. Trójcy Przenajświętszej we Wrocławiu
    • Portret Michaela Fibigera – 1712;
    • Portret Daniela Schlechta – 1739;

Freski

W 1715 roku Eybelwieser otrzymał zlecenie na wykonanie dekoracji freskowej w Sali Kopułowej letniej prałatury w klasztorze św. Macieja. Jego prace miały propagować zakon szpitalników i pomóc w uzyskaniu statusu zakonu rycerskiego. Tematyką fresków była gloryfikacja Krzyża Świętego i rycerskiego zakonu krzyżowców z czerwoną gwiazdą jako obrońców krzyża.

  • Freski wykonane w 1720, na zlecenie strarosty kłodzkiego i namiestnika księstwa wrocławskiego Konrada Freiherr von Sternberga w kaplicy pw. św. Jerzego Lądek-Zdrój
    • Pokonanie smoka;
    • Wizja św. Jerzego w więzieniu;
    • Św. Jerzy przed namiestnikiem Dacjanem;
    • Męczeństwo i śmierć św. Jerzego;
    • Święta Trójca;

W 1726 roku Eybelwieser, na w spół z nadwornym malarzem biskupa Franza Ludwiga von der Pfalz-Neuburg, Jphannem Franzem de Backer, wykonał freski na pendentywach kopuły w kaplicy błogosławionego Czesława przy kościele dominikanów pw. św. Wojciecha we Wrocławiu. Freski przedstawiały dwunastu apostołów.

Grafiki

Obrazy zaginione

  • Portrety członków rodu Herberstein - 1705, przeznaczone do Sali Antenatów w pałacu w Gorzanowie;
  • Św. Maria Magdalena –1711, obraz do jednego z ołtarzy bocznych w kościele klasztornym w Kamieńcu Ząbkowickim.
  • Ostatnia Wieczerza - 1738, oraz wykonany dla szpitala bonifratrów we Wrocławiu168

Uwagi

  1. ↑ Marek Kwaśny podaje wydaje się błędną datę przyjęcia Eybelwiesera do cechu malarzy - 1699 myląc ją z datą uzyskania obywatelstwa Wrocławia. Również miejsce urodzenia artysty podane przez niego jest błędne

Przypisy

  1. 1 2 Kwaśny 2016 ↓, s. 166.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 Houszko 2009 ↓, s. 302.
  3. 1 2 3 4 5 Kwaśny 2016 ↓, s. 163.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Kamila Sienkowska: Johann Jacob Eybelwieser (Eybelwisser, Eibelwieser). Modułowy Przewodnik Po Szlakach Kulturowych Baza Otwartych Zasobów. [dostęp 2015-13-09]. (pol.).
  5. 1 2 Kwaśny 2016 ↓, s. 162.
  6. ↑ Bernhard Patzak, Die Jesuitenbauten in Breslau undihre Architekten, Strassburg 1918, s. 9-10; za:Malarstwo Śląskie s. 302
  7. ↑ Encyklopedia 2006 ↓, s. 187.
  8. 1 2 3 Kwaśny 2016 ↓, s. 164.
  9. 1 2 3 4 5 6 7 Kwaśny 2016 ↓, s. 167.
  10. 1 2 3 4 Kwaśny 2016 ↓, s. 165.
  11. 1 2 3 4 Kwaśny 2016 ↓, s. 168.
  12. ↑ Houszko 2009 ↓, s. 303.
  13. ↑ Houszko 2009 ↓, s. 303-305.
  14. 1 2 3 4 5 6 7 Houszko 2009 ↓, s. 303-307.
  15. ↑ Freski w Sali Pod Kopułą
  16. ↑ Freski w Sali Pod Kopułą
  17. ↑ Grafika w Metropolitam Museum of Art
  18. ↑ Grafika w Metropolitam Museum of Art
  19. ↑ Grafika w Muzeum Narodowym w Warszawie

Bibliografia

  • Praca zbiorowa pod red. Ewy Houszki: Malarstwo Śląskie 1520 -1800. Wrocław: Muzeum Narodowe we Wrocławiu, 2009. ISBN 978-83-86766-74-1. OCLC 644107311.
  • Praca zbiorowa pod red. Jana Harasimowicza: Encyklopedia Wrocławia. Wyd. III poprawione i uzupełnione. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2006. ISBN 978-83-7384-561-9. ISBN 83-7384-561-5.
  • Marek Kwaśny: Johann Jacob Eybelwieser -najsłynniejszy malarz barokowego Wrocławia? w:Centrum Staromiejskie we Wrocławiu. Muzeum Miejskie Wrocławia, Wydawnictwo GAJT, 2016. ISBN 978-83-62584-81-9.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.