Jaskrzyn

Jaskrzyn
	; Felicia amelloides
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	astrowce
Rodzina	astrowate
Podrodzina	Asteroideae
Rodzaj	jaskrzyn
	Nazwa systematyczna
	Felicia Cassini; Bull. Sci. Soc. Philom. Paris 1818: 165. Nov 1818
	Typ nomenklatoryczny
	F. tenella (Linnaeus) C. G. D. Nees
Synonimy
	Agathaea Cass.; Asterosperma Less.; Caelestina Hill; Charieis Cass.; Detridium Nees; Detris Adans.; Fresenia DC.; Kaulfussia Nees; Munychia Cass.;
	Agathaea Cass.; Asterosperma Less.; Caelestina Hill; Charieis Cass.; Detridium Nees; Detris Adans.; Fresenia DC.; Kaulfussia Nees; Munychia Cass.;

Jaskrzyn, szczęstka (Felicia Cass.) – rodzaj roślin z rodziny astrowatych. Obejmuje ok. 85–87 gatunków. Większość występuje w południowej Afryce (zwłaszcza w Kraju Przylądkowym), nieliczne sięgają na północ do środkowej Afryki, a jeden rośnie także na Półwyspie Arabskim.

Liczne gatunki uprawiane są jako rośliny ozdobne. Do najbardziej popularnych należą: jaskrzyn nadrzeczny Felicia amelloides i Felicia bergeriana. Walorami tych roślin jest bardzo obfite i długotrwałe kwitnienie – w łagodnym ciepłym klimacie potrafią kwitnąć niemal cały rok.

Nazwa naukowa rodzaju (nadana w 1818) pochodzić ma od niemieckiego urzędnika z Ratyzbony o nazwisku Felix (zmarłego w 1846), ale też jego geneza tłumaczona jest jako odmienione łacińskie słowo felix (felicis) oznaczające „szczęśliwy, wesoły”.

Morfologia

Pokrój: Zielne rośliny jednoroczne i byliny oraz niewielkie krzewy. Pędy często wrzosopodobne, nagie lub owłosione, miękko lub szczeciniasto, często z przewodami żywicznymi. Łodygi czasem zygzakowato powyginane.
Liście: Zazwyczaj skrętoległe, rzadziej częściowo naprzeciwległe lub skupione w rozecie przyziemnej, zwykle siedzące lub z oskrzydlonym ogonkiem. Blaszka cienka lub skórzasta, równowąska do eliptycznej, zwykle całobrzega.
Kwiaty: Zebrane w pojedyncze, szczytowe, rozwijające się zwykle na długich szypułach koszyczki. Okrywy są półkuliste do walcowatych, z 3–4 rzędami listków (według niektórych źródeł zwykle z dwoma). Listki okrywy podobnej wielkości lub zmniejszające się, równowąskolancetowate, ciemnozielone wzdłuż osi, łuskowato obłonione na brzegu. Brzeżne kwiaty języczkowe są żeńskie, rosną w jednym rzędzie, rzadko ich brak, zwykle są liczne. Mają zwykle barwę niebieską lub fioletową, rzadziej białą lub żółtą. We wnętrzu koszyczka występują zawsze żółte kwiaty rurkowe, męskie lub obupłciowe, o rurce wąskiej, w górze lejkowatej, z 5 łatkami trójkątnymi lub lancetowatymi, rozpostartymi lub podwijającymi się.
Owoce: Niełupki eliptyczno-jajowate, spłaszczone, z bocznymi żebrami, często owłosione. Puch kielichowy w postaci jednego rzędu licznych włosków lub ości, trwałych lub odpadających.

Systematyka

Pozycja systematyczna

Rodzaj z rodziny astrowatych (Asteraceae), podrodziny Asteroideae i plemienia Astereae. Do najbliższych krewnych tego rodzaju należą endemiczne dla Wyspy Świętej Heleny rodzaje Commidendrum i Melanodendron.

Wykaz gatunków

Felicia abyssinica Sch.Bip. ex A.Rich.
Felicia aculeata Grau
Felicia aethiopica (Burm.f.) Grau
Felicia alba Grau
Felicia amelloides (L.) Voss – jaskrzyn nadrzeczny
Felicia amoena (Sch.Bip.) Levyns
Felicia annectens (Harv.) Grau
Felicia anthemidodes (Hiern) Mendonça
Felicia australis (Alston) E.Phillips
Felicia bampsiana Lisowski
Felicia bechuanica Mattf.
Felicia bellidioides Schltr.
Felicia bergeriana (Spreng.) O.Hoffm. ex Zahlbr.
Felicia boehmii O.Hoffm.
Felicia brevifolia (DC.) Grau
Felicia burkei L.Bolus
Felicia caespitosa Grau
Felicia cana DC.
Felicia canaliculata Grau
Felicia clavipilosa Grau
Felicia comptonii Grau
Felicia cymbalariae (Aiton) Bolus & Wolley-Dod ex Levyns
Felicia cymbalarioides (DC.) Grau
Felicia dentata (A.Rich.) Dandy
Felicia denticulata Grau
Felicia deserti Schltr. ex Grau
Felicia diffusa (DC.) Grau
Felicia douglasii J.C.Manning & Magee
Felicia drakensbergensis J.M.Wood & M.S.Evans
Felicia dregei DC.
Felicia dubia Cass.
Felicia ebracteata Grau
Felicia echinata (Thunb.) Nees
Felicia elongata O.Hoffm. ex Zahlbr.
Felicia ericifolia (Forssk.) Mendonça
Felicia erigeroides DC.
Felicia esterhuysenii Grau
Felicia fascicularis DC.
Felicia ferulacea Compton
Felicia filifolia (Vent.) Burtt Davy
Felicia flava Beentje
Felicia fruticosa (L.) G.Nicholson
Felicia grantii (Oliv. & Hiern) Grau
Felicia gunillae B.Nord.
Felicia heterophylla (Cass.) Grau
Felicia hirsuta DC.
Felicia hirta (Thunb.) Grau
Felicia hispida (DC.) Grau
Felicia hyssopifolia Nees
Felicia josephinae J.C.Manning & Goldblatt
Felicia joubertinae Grau
Felicia linearis N.E.Br.
Felicia linifolia (Harv.) Grau
Felicia macrorrhiza DC.
Felicia martinsiana S.Ortiz
Felicia merxmuelleri Grau
Felicia microcephala Grau
Felicia microsperma DC.
Felicia minima (Hutch.) Grau
Felicia monocephala Grau
Felicia mossamedensis (Hiern) Mendonça
Felicia muricata (Thunb.) Nees
Felicia namaquana (Harv.) Merxm.
Felicia nigrescens Grau
Felicia nordenstamii Grau
Felicia odorata Compton
Felicia oleosa Grau
Felicia ovata (Thunb.) Compton
Felicia petiolata N.E.Br.
Felicia puberula Grau
Felicia quinquenervia (Klatt) Grau
Felicia rogersii S.Moore
Felicia rosulata Yeo
Felicia scabrida (DC.) Range
Felicia serrata (Thunb.) Grau
Felicia smaragdina (S.Moore) Merxm.
Felicia stenophylla Grau
Felicia tenella (L.) Nees
Felicia tenera (DC.) Grau
Felicia tsitsikamae Grau
Felicia uliginosa (J.M.Wood & M.S.Evans) Grau – jaskrzyn bagienny, szczęstka bagienna
Felicia venusta S.Moore
Felicia welwitschii (Hiern) Grau
Felicia westiae (Fourc.) Grau
Felicia whitehillensis Compton
Felicia wrightii Hilliard & B.L.Burtt
Felicia zeyheri Nees

Uprawa

Rośliny wymagają ochrony przed przymrozkami, do gruntu sadzone są gdy minie ryzyko ich wystąpienia (nieliczne gatunki mogą zimować w gruncie w klimacie umiarkowanym). Wymagają stanowisk słonecznych, nadają się do uprawy pojemnikowej. Podłoże powinno być mineralne i przepuszczalne. Rozmnażane są za pomocą nasion (sianych wiosną), przez podział kęp i przez sadzonki zielne (późnym latem i jesienią). Usuwanie przekwitających kwiatostanów sprzyja przedłużaniu kwitnienia.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2022-07-31] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2022-07-31] (ang.).
1 2 Felicia. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2022-07-31].
1 2 3 Felicia Cass.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-07-31].
1 2 3 Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 82. ISBN 978-83-925110-5-2.
1 2 3 4 5 6 7 Beata Grabowska, Tomasz Kubala: Encyklopedia bylin tom I, A-J. Poznań: Zysk i S-ka, 2011, s. 371. ISBN 978-83-7506-845-0.
1 2 3 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 360, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
1 2 Felicia. [w:] African Plant Database [on-line]. Conservatoire et Jardin botaniques & South African National Biodiversity Institute. [dostęp 2022-07-31].
1 2 3 4 5 6 7 8 Felicia Cass.. [w:] Flora of Somalia [on-line]. JSTOR. [dostęp 2022-07-31].
1 2 3 4 Geoff Burnie i in.: Botanica. Konemann, 2005, s. 371. ISBN 3-8331-1916-0.
1 2 D. Gledhill: The Names of Plants. Cambridge University Press, 2008, s. 164. ISBN 978-0-521-86645-3.
↑ S.J. Smithies: Felicia amelloides. [w:] PlantZAfrica [on-line]. SA National Biodiversity Institute. [dostęp 2022-07-31].
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 K. Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. Vol. VIII. Flowering Plants. Eudicots: Asterales. Berlin, Heidelberg, New York: Springer-Verlag, 2007, s. 292. ISBN 978-3-540-31050-1.
↑ Genus Felicia Cass.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2022-07-31].
↑ A. EASTWOOD, M. GIBBY, Q. C. B. CRONK. Evolution of St Helena arborescent Astereae (Asteraceae): relationships of the genera Commidendrum and Melanodendron. „Botanical Journal of the Linnean Society”. 144, 1, s. 69–83, 2004. DOI: 10.1111/j.0024-4074.2004.00238.x.

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2022-07-31] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2022-07-31] (ang.).

[ing-3] 1 2 Felicia. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2022-07-31].

[powo-4] 1 2 3 Felicia Cass.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-07-31].

[gawrys-5] 1 2 3 Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 82. ISBN 978-83-925110-5-2.

[grabowska-6] 1 2 3 4 5 6 7 Beata Grabowska, Tomasz Kubala: Encyklopedia bylin tom I, A-J. Poznań: Zysk i S-ka, 2011, s. 371. ISBN 978-83-7506-845-0.

[mabb-7] 1 2 3 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 360, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[jardin-8] 1 2 Felicia. [w:] African Plant Database [on-line]. Conservatoire et Jardin botaniques & South African National Biodiversity Institute. [dostęp 2022-07-31].

[jstor-9] 1 2 3 4 5 6 7 8 Felicia Cass.. [w:] Flora of Somalia [on-line]. JSTOR. [dostęp 2022-07-31].

[burnie-10] 1 2 3 4 Geoff Burnie i in.: Botanica. Konemann, 2005, s. 371. ISBN 3-8331-1916-0.

[gledhill-11] 1 2 D. Gledhill: The Names of Plants. Cambridge University Press, 2008, s. 164. ISBN 978-0-521-86645-3.

[12] S.J. Smithies: Felicia amelloides. [w:] PlantZAfrica [on-line]. SA National Biodiversity Institute. [dostęp 2022-07-31].

[kubitzki-13] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 K. Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. Vol. VIII. Flowering Plants. Eudicots: Asterales. Berlin, Heidelberg, New York: Springer-Verlag, 2007, s. 292. ISBN 978-3-540-31050-1.

[grin-14] Genus Felicia Cass.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2022-07-31].

[15] A. EASTWOOD, M. GIBBY, Q. C. B. CRONK. Evolution of St Helena arborescent Astereae (Asteraceae): relationships of the genera Commidendrum and Melanodendron. „Botanical Journal of the Linnean Society”. 144, 1, s. 69–83, 2004. DOI: 10.1111/j.0024-4074.2004.00238.x.