Jan Jelínek

Ppłk. Jan Jelínek w 2007
podpułkownik
Data i miejsce urodzenia

19 maja 1912
Zelów

Data i miejsce śmierci

3 grudnia 2009
Praga

Przebieg służby
Lata służby

1944–1945

Siły zbrojne

Czechosłowacka Armia Ludowa

Jednostki

I Czechosłowacki Korpus Armijny

Główne wojny i bitwy

II wojna światowa

Odznaczenia

Jan Jelínek
Data i miejsce urodzenia

19 maja 1912
Zelów

Data i miejsce śmierci

3 grudnia 2009
Praga

Wyznanie

protestantyzm

Kościół

Ewangelicki Kościół Czeskobraterski

Jan Jelínek (ur. 19 maja 1912 w Zelowie, zm. 3 grudnia 2009 w Pradze) – czeski ksiądz ewangelicki i żołnierz, który występował w obronie prześladowanych bez względu na przynależność narodową, polityczną, religijną czy wyznaniową.

Życiorys

Urodził się i wychowywał w społeczności czeskiej w Zelowie w Polsce, syn Pavla Jelínka i Karoliny Jersákovej, jako potomek czeskich ewangelickich banitów.

W latach 1931–1935 studiował w Szkole Misyjnej w Ołomuńcu w Czechosłowacji i został ewangelickim pastorem. Później pracował jako dyrektor fabryki włókienniczej w Zelowie. W 1937 przyjął kaznodziejską funkcję w parafii ewangelicko-reformowanej w Kupiczowie na Wołyniu, gdzie oprócz Polaków (Kupiczów w tym okresie znajdował się na terenie Polski) i Ukraińców mieszkali także Czesi.

Gdy po wybuchu II wojny światowej w 1939 miejscowość zajęła Armia Czerwona, pomagał Polakom uciekającym do Rumunii, udzielając im noclegu w budynku parafii. Po przejęciu w 1941 Kupiczowa przez Niemców, z narażeniem życia regularnie przygotowywał i przewoził żywność dla Żydów do getta w Kowlu, ukrywał ich, a także pomagał w ucieczce. Wspierał Polaków, a także Rosjan i Ukraińców, prześladowanych przez sowieckie wojsko i banderowców, a także Rosjanom i Ukraińcom, m.in. żonie banderowca, którą chcieli zabić Polacy. Według różnych źródeł wspólnie z żoną Anną Jelínkovą pomógł od czterdziestu do dwustu ludziom, a uratował życie minimum dziesięciu. Wśród uratowanych były żydowskie rodziny Fischerów i Fronków, polska rodzina Siekierskich, Feliks Zubkiewicz, a także ukraińska rodzina Łuciuków.

W 1942 ożenił się z Anną, z którą w 1944 dobrowolnie wstąpił do armii Ludvíka Svobody, dowódcy 1 Korpusu Czechosłowackiego. Jan pracował w służbie medycznej a Anna była łączniczką. Brali udział w operacji dukielsko-preszowskiej oraz w wyzwoleniu Czechosłowacji.

Jan Jelínek w trakcie wojny ukończył szkołę oficerską i w momencie demobilizacji odchodził z wojska w stopniu podporucznika. Został odznaczony Czechosłowackim Walecznym Krzyżem, Medalem Zasługi Republiki Czeskiej II stopnia, Czechosłowackim Wojskowym Medalem Pamiątkowym z nadrukiem ZSRR, Medalem za Zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945 oraz Dukielskim Medalem Pamiątkowym. W 1948 został awansowany na porucznika rezerwy.

Podczas trwania rzezi wołyńskiej wspólnie z żoną Anną udzielał schronienia Polakom uciekającym z wsi dotkniętych agresją ze strony UPA. Po 1944 r., gdy Niemcy zostali wyparci z regionu przez ofensywę radziecką, Jelínek wystawiał fałszywe dokumenty osobom prześladowanym przez NKWD.

W kwietniu 1945 Jelínkowie wraz z wojskiem dostali się do Pragi, po wyzwoleniu osiedlili się w wiosce Oráčov w powiecie Rakovník. Jan Jelínek objął posługę księdza w parafii w Podbořanach. Z ramienia Ministerstwa Spraw Zagranicznych Republiki Czechosłowackiej pomagał Czechom w powrocie z Polski i Ukrainy do ojczyzny. Za pomocą fałszywych aktów urodzenia (z pieczątką Rady Kościelnej Parafii Ewangelicko-Reformowanej w Kupiczowie) uchronił rosyjskich emigrantów przed zesłaniem do sowieckich gułagów.

Ponieważ nie zgadzał się z komunistycznym reżimem, nie wspierał zakładania Zjednoczonych Spółdzielni Rolniczych (JZD) i w 1952 odmówił współpracy z Státní bezpečnost (aparatem bezpieczeństwa Czechosłowackiej Republiki Socjalistycznej), został aresztowany 10 stycznia 1958 na trzy miesiące, a 6 kwietnia 1958 skazany na dwa lata więzienia za działania wywrotowe. Karę odbył w obozie pracy w Rtyně v Podkrkonoší, gdzie pracował jako górnik wraz z innymi duchownymi ewangelickimi, rzymskokatolickimi i Świadkami Jehowy. Podczas pracy w kopalni doznał poważnego urazu kręgosłupa.

Po wyjściu na wolność nie mógł przebywać w kraju karlowarskim, w związku z czym nie powrócił do Oráčova. Dzięki pomocy przyjaciół zatrudniono go w fabryce farb i lakierów w Pradze. Pozostał tam aż do emerytury w 1972, po czym mógł ostatecznie wrócić do Oráčova. Po długich staraniach uzyskał pozwolenie władz państwowych na pracę jako pastor pomocniczy w pobliskich Podbořanach, jednak bez prawa do wynagrodzenia. Kazania wygłaszał do 2005, czyli do 93. roku życia. W większości z własnych oszczędności wyremontował kościół ewangelicki w Oráčovie.

Jan Jelínek spisał swoje wspomnienia w wydanej własnym nakładem książce pt. Pouštěj chléb svůj po vodě, co jest cytatem z księgi Kaznodziei Salomona: "Rozdawaj swój chleb w obfitości" (Kazn. 11;1).

Wołyńscy Czesi, a za nimi także czeskie i polskie media jeszcze za życia nazwały go mianem czeskiego Schindlera.

Jan Jelínek zmarł 3 grudnia 2009 w Pradze, dziewięć miesięcy po śmierci żony, por. Anny (marzec 2009).

Odznaczenia

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Eva Palivodová: „Židy já neznám. Ale já znám lidi!“. 23 czerwca 2009. [dostęp 2009-12-09]. (cz.).
  2. 1 2 3 4 Podplukovník v. v. Jan Jelínek (1912 – 2009) – Životopis. [dostęp 2009-12-09]. (cz.).
  3. 1 2 Jan Hřídel: Farář Jan Jelínek za války zachránil desítky životů. 22 lipca 2008. [dostęp 2009-12-09]. (cz.).
  4. 1 2 3 4 5 Ewa Drzazga. Czeski Schindler z Zelowa. „Dziennik Łódzki, Tygodnik 7 Dni”, s. 11, 17 kwietnia 2009.
  5. 1 2 3 4 Odznaczeni - Instytut Pileckiego [online], instytutpileckiego.pl [dostęp 2021-07-04] (pol.).
  6. 1 2 3 4 ČT24: Zemřel český Oskar Schindler – farář Jan Jelínek. [dostęp 2009-12-06]. (cz.).
  7. ↑ Jan Jelínek: Ukrývání pronásledovaných v Kupičově. [dostęp 2009-12-06]. (cz.).
  8. 1 2 3 4 Mira Třebická: Jan Jelínek – český Oscar Schindler – zemřel. 4 grudnia 2009. [dostęp 2009-12-09]. (cz.).
  9. ↑ Jan Jelínek: Pouštěj chléb svůj po vodě. Mé vzpomínky. 2003, s. 159.
  10. ↑ Jan Jelínek: Pouštěj chléb svůj po vodě. Mé vzpomínky. 2003, s. 184-185.
  11. ↑ Jan Jelínek: Pád komunismu 1989. [dostęp 2009-12-09]. (cz.).
  12. ↑ Księga Mądrości Salomona. W: Biblia warszawska. Warszawa: Towarzystwo Biblijne w Polsce.
  13. 1 2 ČTK: Zemřel kazatel Jan Jelínek, 'český Schindler'. [dostęp 2009-12-09]. (cz.).
  14. ↑ Pavel Smetana. Jan Jelínek – svědectví křesťanského života. „Kalendarz Ewangelicko-Reformowany na rok 2009. Kalendarz Zelowski”, 2008. Zelów: Parafia Ewangelicko-Reformowana w Zelowie. ISSN 1730-9417. (cz.).
  15. ↑ Fotografia – Kombatant Jan Jelinek (RP), MON, maj 1996. [dostęp 2009-12-09]. (pol.).
  16. ↑ Fotografia – Tytuł Weterana Walk o Wolność i Niepodległość Ojczyzny (RP). [dostęp 2009-12-09]. (pol.).
  17. ↑ Fotografia – Tytuł Laudi Memorabilis (CZ). [dostęp 2009-12-09]. (cz.).
  18. ↑ Prezident ocenil 42 osobností, lva dostal exprezident Klaus či obuvník Baťa [online], iDNES.cz, 28 października 2019 [dostęp 2021-06-03].
  19. ↑ M.P. z 2021 r. poz. 658
  20. ↑ Oficjalna strona Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej / Aktualności / Ordery i odznaczenia / Medale Virtus et Fraternitas wręczone [online], www.prezydent.pl [dostęp 2021-06-03].

Bibliografia

  • Jan Jelínek: Pouštěj chléb svůj po vodě. Mé vzpomínky. Książka wydana nakładem autora, 2003.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.