Jakow Ilicz Frenkel
Data i miejsce urodzenia

10 lutego 1894
Rostów nad Donem,
Obwód Wojska Dońskiego,
Cesarstwo Rosyjskie

Data i miejsce śmierci

23 stycznia 1952
Leningrad, RFSRR, ZSRR

Zawód, zajęcie

fizyk

Narodowość

żydowska

Tytuł naukowy

Członek korespondent Akademii Nauk ZSRR

Alma Mater

Cesarski Uniwersytet Petersburski

Uczelnia

Leningradzki Instytut Fizyko-Techniczny Akademii Nauk ZSRR
Leningradzki Instytut Politechniczny
Leningradzki Instytut Mechaniki Precyzyjnej i Optyki
Uniwersytet Tawryjski

Stanowisko

profesor, kierownik katedry

Małżeństwo

Sara Gordina (1920-1952)

Dzieci

Siergiej Frenkel (1923-1998)
Wiktor Frenkel (1930-1997)

Odznaczenia
Order Czerwonego Sztandaru Pracy (1945)
Nagroda Stalinowska I stopnia (1947)

Jakow Ilicz Frenkel, ros. Яков Ильич Френкель (10 lutego 1894, Rostów nad Donem, Obwód Wojska Dońskiego, Cesarstwo Rosyjskie - 23 stycznia 1952, Leningrad, RFSRR, ZSRR) – rosyjsko-radziecki fizyk teoretyk, wniósł wkład do fizyki materii skondensowanej.

Życiorys

Urodził się w rodzinie żydowskiej, wcześnie przejawiał zdolności naukowe i artystyczne. Jako uczeń gimnazjum w Petersburgu napisał 100-stronicowe opracowanie rachunku różniczkowego, które matematyk Jakow Uspienski (ros. Яков Викторович Успенский), wówczas student Andrieja Markowa, ocenił jako znacznie wykraczające poza program szkolny. Jego 300-stronicowe szkolne opracowanie o pochodzeniu ziemskiego magnetyzmu i zjawisk elektrycznych w atmosferze uzyskało aprobatę Abrama Ioffego, wówczas profesora Petersburskiego Instytutu Politechnicznego Cesarza Piotra Wielkiego, który zechciał spotkać się z nim na rozmowę.

W 1913 roku ukończył szkołę ze Złotym Medalem, został przyjęty na studia na Cesarski Uniwersytet Petersburski. W 1916 roku Ioffe zorganizował seminarium, na którym zarówno Frenkel jak i Piotr Kapica, Lew Landau i Nikołaj Siemionow prezentowali swoje pierwsze wyniki badań. W 1925 roku, dzięki rekomendacji Paula Ehrenfesta, Fundacja Rockefellera przyznała mu stypendium na roczny pobyt w Europie Zachodniej, gdzie pracowali z nim m.in. Max Born na Uniwersytecie w Getyndze i Albert Einstein na Uniwersytecie Humboldtów w Berlinie. W latach 1930–1931 był profesorem gościnnym na Uniwersytecie Minnesoty. Arnold Sommerfeld polecał swoim studentom jego monografie naukowe jako lekturę. Na Uniwersytecie Tawryjskim w Symferopolu pracował jako wykładowca w latach 1917–1920, w Leningradzkim Instytucie Fizyko-Technicznym Akademii Nauk ZSRR pracował w latach 1921-1952, w tym jako kierownik oddziału teoretycznego od 1930 roku, w Leningradzkim Instytucie Politechnicznym pracował w latach 1921-1952, w tym wykładał na wydziale fizyko-mechanicznym od 1921 roku i kierował katedrą fizyki teoretycznej od 1931 roku, a w Leningradzkim Instytucie Mechaniki Precyzyjnej i Optyki był profesorem katedry fizyki w latach 1947-1950 i jednym z twórców wydziału inżyniersko-fizycznego.

Po ataku Niemiec na ZSRR ewakuowany z oblężonego Leningradu do Kazania wraz z częścią laboratoriów pod kierownictwem Ioffego. W 1945 roku powrócił do Leningradu, gdzie podczas uroczystości z okazji 220-tej rocznicy powstania Rosyjskiej Akademii Nauk spotkał swych europejskich znajomych Frédérica Joliot-Curie, Irvinga Langmuira, Maxa Borna. Wkrótce potem radzieckie służby bezpieczeństwa zaczęły postrzegać go jako osobę przychylną zachodnim obcokrajowcom, wskutek tego nie został włączony do radzieckiego programu nuklearnego, którym kierował jego były student Igor Kurczatow. Przekazał mu obszerny memoriał, w którym proponował zastosowanie wybuchu do rozpoczęcia reakcji termojądrowej w deuterze.

W 1920 roku poślubił biologa Sarę Gordinę, miał z nią dwóch synów Siergieja i Wiktora, którzy obaj byli fizykami.

Ważniejsze wyniki pracy naukowej

Zaprezentował wiele wyników pracy naukowo-badawczej, w szczególności

  • 1917 - podstawy kwantowej teorii metali opartej na teorii Nielsa Bohra, wykazując kolektywizację elektronów walencyjnych
  • 1926 - opis ruchu elektronów swobodnych w sieciach krystalicznych metali za pomocą pojęcie fal materii de Broglie’a, w tym zależności przewodnictwa elektrycznego od temperatury, domieszek i innych własności, np. struktury metalu, oraz defekt Frenkla
  • 1928 - teorię spontanicznego namagnesowania ferromagnetyków oraz przedstawił teorię białych karłów, za pomocą zastosowania zakazu Pauliego do gazu Fermiego
  • 1930 - powstawanie domen magnetycznych, razem z Jakowem Dorfmanem
  • 1930 - teorię diamagnetyzmu gazu elektronów swobodnych, razem z Matwiejem Bronsztejnem
  • 1930 - teorię siły chemicznej przyciągania cząsteczkowego, razem z Nikołajem Siemionowem
  • 1931 - teorię absorpcji światła przez dielektryki za pomocą pojęcia ekscytonu
  • 1932 - elektryczne i fotoelektryczne własności kontaktu między metalem i półprzewodnikiem, razem z Abramem Ioffe
  • 1934 - metodę wielokonfiguracyjnego pola samouzgodnionego, ponownie odkrytą i rozwiniętą przez Douglasa Hartree'go
  • 1935 - teorię galwanomagnetycznych zjawisk w kryształach, znaną jako model Frenkela-Kontorowej, razem z Tatianą Kontorową
  • 1936–1937 - statystyczną teorię ciężkich jąder
  • 1938 - opis ruchu defektów oraz powstawania defektu podwójnego
  • 1938 - zjawisko przewodzenia prądu elektrycznego w izolatorze, jest to tzw. zjawisko Frenkla-Poole'a
  • 1938-1939 - teorię zniekształcenia plastycznego, razem z Tatianą Kontorową
  • 1939 - rozwinął elektrokapilarną teorię jądra i przewidział spontaniczny podział, jest to tzw. model Bohra–Frenkla
  • 1941-1943 - statystyczną teorię kruchej wytrzymałości kryształów rzeczywistych, razem z Tatianą Kontorową
  • 1945 - w książce Kinetyczna teoria cieczy wprowadził linię Frenkla
  • 1946 - wyjaśnił zagadnienia związane ze spiekaniem proszków metali, w tym teoretyczną podstawę metalurgii proszków

Wybrane publikacje

Frenkel był znanym dydaktykiem fizyki i samodzielnym autorem wielu monografii naukowych, m.in.

Pośmiertnie ukazały się:

Odznaczenia i wyróżnienia

Upamiętnienie

Linki zewnętrzne

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 Sergey L. Lopatnikov, Alexander H.-D. Cheng. If You Ask a Physicist from Any Country – A Tribute to Yacov Il’ich Frenkel. „Journal of Engineering Mechanics, ASCE, [preprint 2005]”. 131 (9), s. 875–878, 2012. DOI: 10.1061/(ASCE)0733-9399(2005)131:9(875). (ang.).
  2. ↑ Yakov Il’ich Frenkel (1894 1952). www.ioffe.rssi.ru. [dostęp 2012-07-20]. (ang.).
  3. ↑ Prof. Dr. Helmut Föll. Yakov Ilich Frenkel. „www.tf.uni-kiel.de”, 2012-02-27. www University of Kiel; Faculty of Engineering. ISSN 0733-9399. [dostęp 2012-07-20]. (ang.).
  4. 1 2 3 В. Я. Френкель: Френкель Яков Ильич. [w:] Яндекс словари [on-line]. [dostęp 2012-07-20]. (ros.).
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.