Tondano
Obszar

Celebes Północny (Indonezja)

Liczba mówiących

10 tys.

Pismo/alfabet

łacińskie

Klasyfikacja genetyczna
Status oficjalny
Ethnologue 7 wypierany↗
Kody języka
ISO 639-3 tdn
IETF tdn
Glottolog tond1251
Ethnologue tdn
BPS 0497 4
WALS tno
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.

Język tondano (a. tondanou, toundano), także toulour (a. tolou, tolour) – język austronezyjski używany w prowincji Celebes Północny w Indonezji, na południe od języka tonsea. Należy do grupy języków filipińskich.

Dzieli się na trzy dialekty: tondano właściwy, kakas (ka’kas) i remboken (rembokan). Pierwszy z nich na największy zasięg geograficzny (miasto Tondano oraz tereny na północ i wschód od jeziora Tondano), a pozostałe dwa są skoncentrowane na wsiach Kakas (na południu) i Rembokan (na zachodzie). Różnice między nimi dotyczą przede wszystkim cech fonologii. Sporadycznie używana nazwa „toulour” (dosł. „ludność jeziora”) pochodzi z języka tombulu. Sama społeczność posługuje się nazwą „toundano”. Według innego ujęcia nazwa „tondano” odnosi się do dominującego dialektu, a „toulour” to określenie całego języka.

Na poziomie leksykalnym wykazuje znaczne wpływy malajskiego i języków europejskich (m.in. niderlandzkiego). Występują też zapożyczenia z języków tombulu i ternate.

Jest poważnie zagrożony wymarciem, znajduje się pod presją malajskiego miasta Manado. W latach 90. XX w. wszelkie dane wskazywały na postępującą ekspansję malajskiego i zanik rodzimych języków prowincji. Według szacunków z XXI w. językiem tondano posługuje się 10 tys. osób, w większości przedstawicieli starszego pokolenia. Jeszcze w drugiej połowie XX w. miał 60–90 tys. użytkowników. W użyciu jest także język indonezyjski.

Został udokumentowany w literaturze, przy czym publikacje anglojęzyczne nie są zbyt liczne. Sporządzono słowniki (Kamus Tondano-Indonesia, 1985; Kamus Malayu Manado-Indonesia-Toundano, 2005), a także opisy jego gramatyki (Tondano Phonology and Grammar, 1975; Struktur bahasa Tondano, 1992; Tondano (Toundano), 2023). Lokalny autor F.S. Watuseke napisał szereg artykułów nt. tego języka, zebrał również pewne materiały tekstowe. Jest zapisywany alfabetem łacińskim (przy użyciu zasad pisowni indonezyjskiej), aczkolwiek jedynie sporadycznie. Nie wypracowano konwencji ortografii.

Przypisy

  1. 1 2 3 M. Paul Lewis, Gary F. Simons, Charles D. Fennig (red.), Tondano, [w:] Ethnologue: Languages of the World, wyd. 18, Dallas: SIL International, 2015 [zarchiwizowane z adresu 2015-09-25] (ang.).
  2. ↑ Harald Hammarström, Robert Forkel, Martin Haspelmath, Sebastian Bank: Tondano. Glottolog 4.6. [dostęp 2022-09-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-09-17)]. (ang.).
  3. 1 2 Brickell 2023 ↓, s. 10.
  4. 1 2 F. S. Watuseke. Tondano and not Toulour. „Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde”. 143 (4), s. 552–554, 1987. DOI: 10.1163/22134379-90003323. ISSN 0006-2294. OCLC 5672474322. JSTOR: 27863875. (ang.).
  5. 1 2 3 Hertz i Lee 2017 ↓, s. 1.
  6. ↑ Christopher J. Moseley, Ronald E. Asher: Atlas of the world’s languages. Wyd. 2. London: Routledge, 2007, s. 149. ISBN 978-0-415-31074-1. [dostęp 2022-08-16]. (ang.).
  7. ↑ Wil Lundström-Burghoorn: Minahasa Civilization: A Tradition of Change. Göteborg: Acta Universitatis Gothoburgensis, 1981, s. 19, seria: Gothenburg studies in social anthropology 2. ISBN 91-7346-095-8. OCLC 8165475. [dostęp 2022-12-29]. (ang.).
  8. 1 2 Brickell 2023 ↓, s. 11.
  9. ↑ Watupongoh i in. 1992 ↓, s. 1–2.
  10. ↑ James N. Sneddon: Proto-Minahasan: phonology, morphology, and wordlist. Canberra: Department of Linguistics, Research School of Pacific Studies, Australian National University, 1978, s. 4, seria: Pacific Linguistics B-54. DOI: 10.15144/PL-B54. ISBN 0-85883-169-4. OCLC 8494385. (ang.).
  11. ↑ Sneddon 1975 ↓, s. 32.
  12. ↑ F. S. Watuseke. Tjatatan pada „Kamus Djolong (Sederhana) Bahasa Tondano-Indonesia”. „Bahasa dan budaja”. 6 (4), s. 19–24, 1958. (indonez.).
  13. ↑ F. S. Watuseke: Sketsa tatabahasa Tondano. Jakarta: 1985, s. 3. OCLC 20443239. [dostęp 2023-05-26]. (indonez.).
  14. ↑ F. S. Watuseke. Kata-kata Ternate dalam bahasa Melaju-Manado dan bahasa-bahasa Minahasa. „Pembina Bahasa Indonesia”. IX, s. 107–110, 1965. (indonez.).
  15. ↑ Gufran A. Ibrahim: Membunuh Bahasa Sendiri. Kompas.id, 2022-02-22. [dostęp 2022-12-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-12-29)]. (indonez.).
  16. ↑ Watupongoh i in. 1992 ↓, s. 2.
  17. 1 2 Brickell 2023 ↓, s. 12.
  18. 1 2 Brickell 2023 ↓, s. 15.
  19. ↑ Sri Timur Suratman, A. Wantalangi, G.J. Tendean, S. Wuntu, A. Kawengian, E. Kaligis: Kamus Tondano-Indonesia. Jakarta: Pusat Pembinaan dan Pengembangan Bahasa, Departemen Pendidikan dan Kebudayaan, 1985. OCLC 866328615. [dostęp 2023-01-09]. (indonez.).
  20. ↑ Boèng J.D.A.G. Dotulong: Kamus Malayu Manado-Indonesia-Toundano. Jakarta: Percetakan Gramedia, 2005. ISBN 978-602-97656-0-1. OCLC 758174316. (indonez.).
  21. ↑ Sneddon 1975 ↓.
  22. ↑ Watupongoh i in. 1992 ↓.
  23. ↑ Brickell 2023 ↓.
  24. ↑ F. S. Watuseke. Teks-teks bahasa Tondano II. „Bahasa dan budaja”. 7 (3), s. 88–113, 1959. (indonez.).
  25. ↑ Sneddon 1975 ↓, s. 1.

Bibliografia

  • Timothy C. Brickell: Tondano (Toundano): a grammar sketch of an endangered Minahasan language. Abingdon–New York: Routledge, 2023, seria: Routledge World Languages Series. DOI: 10.4324/9780429508165. ISBN 978-1-138-54997-5. OCLC 1286144534. (ang.).
  • Timothy C. Brickell: A Grammatical Description of the Tondano (Toundano) Language. La Trobe University, 2014. [dostęp 2023-01-09]. (ang.).
  • Regina Hertz, Sandra Lee: Assessment of the Vitality of the Tondano Language (Sulawesi, Indonesia). SIL International, 2017-07, seria: SIL Electronic Survey Reports 2017-006. [dostęp 2022-09-18]. (ang.).
  • James N. Sneddon: Tondano Phonology and Grammar. Canberra: Department of Linguistics, Research School of Pacific Studies, Australian National University, 1975, seria: Pacific Linguistics B-38. DOI: 10.15144/PL-B38. ISBN 0-85883-125-2. OCLC 28991909. (ang.).
  • Geraldine Y. J. Manoppo Watupongoh, J. A. Karisoh-Najoan, Fentje Kodong, Davidson Lotulung, S. Kalatiku Kaunang: Struktur bahasa Tondano. Jakarta: Pusat Pembinaan dan Pengembangan Bahasa, Departemen Pendidikan dan Kebudayaan, 1992. ISBN 978-979-459-184-0. OCLC 28097354. [dostęp 2022-12-30]. (indonez.).
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.