Język dołgański (Дулҕан) – język z rodziny tureckiej, którym posługują się Dołganie. Jego użytkownicy zamieszkują południową część półwyspu Tajmyr w Rosji. Według danych z 2010 r. posługuje się nim 1050 osób.

Bywa opisywany jako dialekt języka jakuckiego. Sama społeczność ma odrębną tożsamość etniczną. Nazwa „Dolgan” prawdopodobnie oznacza tyle, co „ludzie żyjący przy środkowym biegu rzeki”.

Wyróżnia się silnymi wpływami języka ewenkijskiego. W użyciu jest także język rosyjski.

Jest zdecydowanie zagrożony wymarciem, do czego przyczynia się dominacja rosyjskiego; dodatkowo posługuje się nim niewielka społeczność. Niemniej z danych Ethnologue (wyd. 22, 2019) wynika, że pozostaje w użyciu w sferze kontaktów rodzinnych i między znajomymi (choć nie jest w jednakowym stopniu znany wszystkim grupom wiekowym). Wciąż bywa używany przez dzieci, przy czym odnotowano, że zaczął być nauczany dopiero jako drugi język (w procesie edukacji szkolnej). Wśród Nganasan również bywa znany jako drugi język; obie grupy utrzymują ze sobą bliskie kontakty (częste są małżeństwa mieszane), a w II poł. XX w. nganasański był częściowo wypierany przez dołgański.

Historia

Język dołgański zaczął być zapisywany alfabetem łacińskim w początkach XX wieku. Z czasem alfabet łaciński zastąpiono alfabetem cyrylickim używanym także do zapisu języka jakuckiego. Wpływ języka ewenkijskiego na dołgański stanowi powód rozgraniczenia języka dołgańskiego od jakuckiego. Teksty w języku dołgańskim publikowano w gazetach, takich jak Tajmyr, natomiast w szkołach zaczęto używać języka dołgańskiego w latach 60. XX wieku.

Alfabet

W 1933 r. wydano słownik w języku jakuckim, przystosowany do wykorzystania w dołgańskich szkołach. W 1961 r. nieliczne dołgańskie teksty publikowano w gazecie „Sowietskij Tajmyr”. W 1973 r. wydano pierwszą książkę w języku dołgańskim – kolekcję poezji Ogdy Aksjonowej. W tej kolekcji wykorzystani alfabet rosyjski z dodatkowymi grafemami Дь дь, Һ һ, Ҥ ҥ, Нь нь, Ө ө, Ү ү. W 1984 r. opublikowano pierwszy słownik języka dołgańskiego.

Alfabet pierwszych dołgańskich słowników przedstawiał się następująco: А а, Б б, В в, Г г, Д д, Дь дь, Е е, Ё ё, Ж ж, З з, И и, Иэ иэ, Й й, К к, Л л, М м, Н н, Ӈ ӈ, Нь нь, О о, Ө ө, П п, Р р, С с, Т т, У у, Уо уо, Ү ү, Үө үө, Ф ф, Х х, Һ һ, Ц ц, Ч ч, Ш ш, Щ щ, Ъ ъ, Ы ы, Ыа ыа, Ь ь, Э э, Ю ю, Я я.

Współczesny alfabet dołgański

Fonologia

Źródło:

Przypisy

Bibliografia

• TapaniT. Salminen TapaniT., Europe and North Asia, [w:] ChristopherCh. Moseley (red.), Encyclopedia of the World’s Endangered Languages, Abingdon–New York: Routledge, 2007, s. 211–282, DOI: 10.4324/9780203645659, ISBN 978-0-7007-1197-0, ISBN 978-0-203-64565-9, OCLC 47983733  (ang.).
• John P.J.P. Ziker John P.J.P., Sharing, Subsistence, and Social Norms in Northern Siberia, [w:] JeanJ. Ensminger, JosephJ. Henrich (red.), Experimenting with Social Norms: Fairness and Punishment in Cross-Cultural Perspective, New York: Russell Sage Foundation, 2014, s. 337–356, ISBN 978-1-61044-840-6, ISBN 978-0-87154-500-8, OCLC 1162168465, JSTOR: 10.7758/9781610448406.17  (ang.).
• BeátaB. Wagner-Nagy BeátaB., Nganasan, [w:] DanielD. Abondolo, Riitta-LiisaR.L. Valijärvi (red.), The Uralic Languages, wyd. 2, Abingdon–New York: Routledge, 2023 (Routledge language family series), s. 753–792, DOI: 10.4324/9781315625096-17, ISBN 978-1-315-62509-6, ISBN 978-1-317-23097-7, ISBN 978-1-138-65084-8, ISBN 978-1-032-43656-2, OCLC 1343009189 [dostęp 2023-09-22]  (ang.).