Język buru (li fuk Buru) – język austronezyjski używany w prowincji Moluki w Indonezji, przez grupę etniczną Buru zamieszkującą wyspę o tej samej nazwie. Według danych z 1989 roku ma ponad 30 tys. użytkowników w Indonezji.

Z danych Ethnologue (wyd. 18) wynika, że jest w użyciu w 70 wsiach na wyspie Buru. Posługuje się nim rdzenna ludność wyspy (określająca się jako orang Buru asli). Pewni jego użytkownicy zamieszkują także Ambon, Dżakartę i Holandię (2 tys. osób).

Dzieli się na kilka dialektów: buru centralny (rana, wae geren, wae kabo), fogi (li emteban, tomahu), masarete (buru południowy), wae sama (waesama). Lisela (li enyorot) również bywa rozpatrywany jako jego dialekt, przy czym wzajemna zrozumiałość między lisela a pozostałymi dialektami buru przybiera ograniczony charakter. Sami mieszkańcy wyspy wyróżniają jednak jeden język buru. W użyciu są także języki indonezyjski i malajski amboński. W buru występują zapożyczenia z malajskiego oraz ternate, portugalskiego i niderlandzkiego.

Istnieje rejestr tabu zwany „li garan”, używany na pewnym obszarze dżungli w północno-zachodniej części wyspy (Garan). Polega na zamianie słownictwa (rzeczowników, czasowników i przymiotników), przy zachowaniu gramatyki (składni i morfologii) buru. Służy również jako tajny język wśród użytkowników dialektu rana.

W latach 80. i 90. XX w. wciąż był szeroko znany, choć stopień jego użycia różnił się w zależności od miejscowości. Odnotowano, że w społecznościach muzułmańskich przeważa lokalny malajski, również w sferze domowej. Dialekty lisela i fogi zostały w znacznej mierze wyparte przez malajski, do czego przyczyniły się kontakty z ludnością napływową; przestały być wykorzystywane w interakcjach z młodszym pokoleniem. W społecznościach chrześcijańskich, a także tych, które zachowują tradycyjne wierzenia, buru pozostał powszechnie używanym środkiem komunikacji. Na wybrzeżu północnym występują użytkownicy języka sula, a wybrzeża zachodnie i południowe zamieszkują migranci z wysp Celebesu Południowo-Wschodniego.

Szeroko zakrojone badania nad językiem buru prowadzili w latach 80. XX wieku australijscy misjonarze i etnografowie: Charles E. Grimes i Barbara Dix Grimes.

Jest zapisywany alfabetem łacińskim.

System dźwiękowy

W języku buru występuje pięć samogłosek oraz siedemnaście rodzimych spółgłosek. W taki oto sposób przedstawia się jego system dźwiękowy:

Zobacz też

• język kei

Przypisy

Bibliografia

• Charles E. Grimes: The Buru language of Eastern Indonesia. Australian National University, 1991. DOI: 10.25911/5d763986bcd89. OCLC 222997797. (ang.).
• Charles E. Grimes, Wesly Lesnussa: Buru (Masarete). W: Darrell T. Tryon (red.): Comparative Austronesian Dictionary: An Introduction to Austronesian Studies. Berlin–New York: Walter de Gruyter, 1995, s. 623–636, seria: Trends in Linguistics. Documentation 10. DOI: 10.1515/9783110884012.1.623. ISBN 978-3-11-088401-2. OCLC 868970232. [dostęp 2022-08-20]. (ang.).
• Charles E. Grimes: Defining speech communities on Buru Island: a look at both linguistic and non-linguistic factors. W: Charles E. Grimes (red.): Spices from the East: Papers in Languages of Eastern Indonesia. Canberra: Pacific Linguistics. Research School of Pacific and Asian Studies. The Australian National University, 2000, s. 73–103, seria: Pacific Linguistics 503. DOI: 10.15144/PL-503.73. ISBN 978-0-85883-460-6. OCLC 46827844. (ang.).
• Barbara Dix Grimes: Cloves and nutmeg, traders and wars: Language contact in the Spice Islands. W: Tom Dutton, Darrell T. Tryon (red.): Language Contact and Change in the Austronesian World. Berlin–New York: Walter de Gruyter, 1994, s. 251–274, seria: Trends in Linguistics. Studies and Monographs 77. DOI: 10.1515/9783110883091.251. ISBN 978-3-11-088309-1. OCLC 853258768. (ang.).
• Barbara Dix Grimes, Knowing Your Place: Representing relations of precedence and origin on the Buru landscape, [w:] James J. Fox (red.), The Poetic Power of Place: Comparative Perspectives on Austronesian Ideas of Locality, Canberra: ANU Press, 2006, s. 115–130, DOI: 10.22459/PPP.09.2006, ISBN 978-1-920942-86-1, OCLC 909878996, JSTOR: j.ctt2jbjrm.10  (ang.).
• Charles E. Grimes: Digging for the Roots of Language Death in Eastern Indonesia: The Cases of Kayeli and Hukumina. W: Margaret Florey (red.): Endangered Languages of Austronesia. Oxford: Oxford University Press, 2010, s. 73–89. DOI: 10.1093/acprof:oso/9780199544547.003.0004. ISBN 978-0-19-954454-7, ISBN 978-0-19-157121-3. ISBN 978-0-19-172026-0. OCLC 507435850.