Józef Mańczak

Józef Mańczak, kpt. pilot
kapitan pilot
Data i miejsce urodzenia

19 marca 1896
Poznań, Cesarstwo Niemieckie

Data i miejsce śmierci

wiosna 1940
Katyń, ZSRR

Przebieg służby
Lata służby

1914–1940

Siły zbrojne

Armia Cesarstwa Niemieckiego
Wojsko Polskie

Formacja

Luftstreitkräfte
Armia Wielkopolska
Lotnictwo Wojska Polskiego

Główne wojny i bitwy

I wojna światowa
powstanie wielkopolskie
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa

Odznaczenia

Józef Mańczak (ur. 19 marca 1896 w Poznaniu, zm. 1940 w Katyniu) – polski lotnik wojskowy, kapitan pilot Wojska Polskiego, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej i kampanii wrześniowej 1939 roku, ofiara zbrodni katyńskiej.

Życiorys

Urodził się 19 marca 1896 roku w Poznaniu, w rodzinie Stanisława. Jako mieszkaniec Poznania i poddany cesarza Wilhelma II krótko przed wybuchem I wojny światowej został powołany do niemieckiego wojska. Najpierw trafił do wojsk balonowych, a później do szkoły lotniczej w Darmstadt. Walczył jako pilot myśliwski na froncie wschodnim i zachodnim. Jego kolegą w jednostce lotniczej był znany niemiecki as myśliwski – Ernst Udet. Józef Mańczak mimo zdanych egzaminów oficerskich nie został awansowany na pierwszy stopień oficerski, a powodem były z pewnością polskie pochodzenie i patriotyczne poglądy. Po abdykacji cesarza Wilhelma II zbiegł z armii niemieckiej i wrócił do Poznania.

Wstąpił do Rady Żołnierskiej i Robotniczej i wraz z innymi Polakami opracowywał plany zdobycia niemieckich koszar i innych obiektów wojskowych. Brał czynny udział w powstaniu wielkopolskim m.in. przy rozbrajaniu niemieckich oddziałów na poznańskim dworcu kolejowym i w zdobywaniu koszar. Po zdobyciu przez powstańców lotniska niemieckiego na Ławicy, sformowano na bazie przejętych tam samolotów polską kompanię lotniczą, a Józef Mańczak został jej dowódcą.

Awansowany na stopień podporucznika, brał udział jako dowódca 14 Eskadry Wywiadowczej w wojnie polsko-bolszewickiej, aż do zawarcia rozejmu. Zdał dowództwo w marcu 1921 roku po reorganizacji eskadry i służył dalej w 3 Pułku Lotniczym w Poznaniu. W lutym 1921 mianowano go na stopień porucznika, a w 1922 – kapitana. Był dowódcą 13 Eskadry Myśliwskiej (1924), 32 Eskadry Lotniczej (1925), pełnił kilkakrotnie obowiązki dowódcy dywizjonu.

Po powrocie z wojny do Poznania, 15 stycznia 1923 roku ożenił się z Ewą Greiser, śpiewaczką operową (bliską krewną pochodzącego ze Środy Wielkopolskiej późniejszego namiestnika Kraju Warty Arthura Greisera) . Jak wspominał syn Ewy i Józefa Mańczaków – Andrzej, jego matka uważała się za Polkę i odrzuciła oferowane jej osobiście przez Arthura Greisera w czasie okupacji niemieckie obywatelstwo. W 1929 roku urodził im się syn Andrzej, prawdopodobnie jeszcze mieli córkę.

Józef Mańczak został przeniesiony w nieustalonym czasie między 1930 a 1933 rokiem jako kapitan pilot do rezerwy z powodu choroby serca. Przez kilka lat prowadził następnie w Poznaniu kino „Stylowe”. W sierpniu 1939 roku ponownie zmobilizowany, otrzymał przydział do Bazy Lotniczej nr 3. Podczas wojny, 10 września objął dowództwo kompanii lotniskowej Bazy Lotniczej nr 3. Ewakuowany na południowy wschód, po inwazji ZSRR na Polskę, 17 września został wraz z oddziałem rozbrojony i internowany w rejonie Tarnopola. Został przewieziony do obozu w Ostaszkowie, a ostatecznie do Kozielska. Wiosną 1940 został zamordowany przez funkcjonariuszy NKWD w Katyniu.

Ordery i odznaczenia

Upamiętnienie

5 października 2007 został mianowany pośmiertnie przez Ministra Obrony Narodowej Aleksandra Szczygłę na stopień majora. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.

W ramach akcji „Katyń... pamiętamy” / „Katyń... Ocalić od zapomnienia”, w 2012 w Parku im. Ignacego Paderewskiego w Toronto–Etobicoke został zasadzony Dąb Pamięci honorujący Józefa Mańczaka.

Przypisy

  1. ↑ Księgi Cmentarne – wpis 2241.
  2. ↑ Kulczyński 2016 ↓, s. 34.
  3. ↑ Józef Mańczak [online], wbh.wp.mil.pl [dostęp 2023-01-18].
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Kulczyński 2016 ↓, s. 33.
  5. 1 2 Kulczyński 2016 ↓, s. 33, 36.
  6. ↑ Kulczyński 2016 ↓, s. 36.
  7. ↑ M.P. z 1933 r. nr 63, poz. 81 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”.
  8. ↑ M.P. z 1928 r. nr 297, poz. 732 „za wybitne zasługi, położone w powstaniu Wielkopolskiem”.
  9. ↑ Decyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2007 roku w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON.
  10. ↑ Lista osób zamordowanych w Katyniu, Charkowie, Twerze i Miednoje mianowanych pośmiertnie na kolejne stopnie. policja.pl. [dostęp 2019-04-17].
  11. ↑ Krystyna Sroczyńska: Dęby Pamięci w Parku im. I.Paderewskiego. kpk-toronto.org. [dostęp 2019-04-18].

Bibliografia

  • Leszek Adamczewski, Sławomir Kmiecik: Zwycięzcy. Bohaterowie Powstania Wielkopolskiego 1918–1919 we wspomnieniach swoich bliskich, Polskapresse sp. z o.o. Oddział Prasa Poznańska, Poznań 2008, ISBN 978-83-88965-77-7, s. 66–67.
  • Robert Kulczyński. Niepokorny dowódca cz. 2. „Aeroplan”. 4/2016 (121), s. 30–36, 2016. Warszawa: Agencja Lotnicza Altair. ISSN 1232-8839. 
  • Ogrody Wspomnień - Józef Mańczak
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.