Józef Keller (ur. 7 czerwca 1911 w Pabianicach, zm. 5 listopada 2002 w Warszawie) – polski etyk, religioznawca, badacz historii Kościoła katolickiego i jego doktryny społeczno-politycznej.

Życiorys

Był synem Krystiana Kellera i Władysławy z d. Madey. Jego rodzice mieli gospodarstwo rolne (6 ha).

W 1929 ukończył gimnazjum w Pabianicach, następnie rozpoczął studia na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej, jednak przerwał je ze względów finansowych. W 1930 wstąpił do Wyższego Seminarium Duchownego w Łodzi. Święcenia kapłańskie przyjął 28 lipca 1935 w diecezji lubelskiej. Następnie studiował na Wydziale Teologii Katolickiej Uniwersytetu Warszawskiego. Tam w 1937 obronił pracę magisterską, a w 1938 pracę doktorską Afekty w nauce św. Tomasza z Akwinu napisaną pod kierunkiem Zygmunta Kozubskiego. Od 1938 mieszkał i pracował w Tomaszowie Mazowieckim, w kościele św. Wacława. W okresie II wojny światowej przebywał w Warszawie, po wojnie zamieszkał w Łodzi, pracował w parafii katedralnej.

W roku akademickim 1946/1947 rozpoczął pracę na Wydziale Teologii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, wykładał etykę i teologię moralną ogólną. W 1950 uzyskał na Wydziale Teologii Katolickiej UW stopień doktora habilitowanego na podstawie pracy Czyn jako wyraz postawy moralnej Augusta Cieszkowskiego. W 1954 wydał pracę Etyka. Tom I. Zagadnienia etyki ogólnej, w 1957 Etyka katolicka. Część I. W maszynopisie pozostał drugi tom Etyki katolickiej poświęcony teologii moralnej szczegółowej. W 1954 członkiem Komisji Intelektualistów i Działaczy Katolickich, należał do tzw. księży patriotów. Publikował w prasie związanej ze Stowarzyszeniem „Pax”, popierał w nich ustrój socjalistyczny i władze komunistyczne. Był już wówczas w związku nieformalnym z kobietą. Wiosną 1956 odbył podróż do Socjalistycznej Republiki Wietnamu, gdzie zachęcał miejscowych katolików do pozostania w tym kraju i zaniechania ucieczek do Wietnamu Południowego. Na żądanie Stolicy Apostolskiej został przez władze KUL-u wezwany do złożenia wyjaśnień. Zamiast tego 31 lipca 1957 zrezygnował z pracy i następnie porzucił stan kapłański.

Od 1958 pracował w Instytucie Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk, był współorganizatorem Zakładu Religioznawstwa (po 1969 Zakład Teorii i Historii Religii). Od 1965 do 1981 był kierownikiem Zakładu Historii Chrześcijaństwa i Myśli Chrześcijańskiej. W swoich pracach w tym okresie był krytykiem moralności i etyki katolickiej. Zajmował się także badaniami religioznawczymi w ujęciu marksistowskim, negował historyczność postaci Jezusa Chrystusa. Należał do autorów opublikowanego w 1972 tomu Wybrane problemy marksistowskiego religioznawstwa.

Od 1965 do 1973 był prezesem Polskiego Towarzystwa Religioznawczego.

W 1960 wszedł w skład rady wydawniczej pisma Euhemer. W latach 1969–1973 był redaktorem naczelnym półrocznika „Studia Religioznawcze”.

Prace naukowe

Jest autorem ponad 200 prac naukowych, w tym:

• Czyn jako wyraz postawy moralnej A. Cieszkowskiego (1948)
• Etyka (1954–1957, 2 tomy)
• Etyka katolicka (1957)
• Pojęcie, geneza i struktura religii (1967)
• Szkice o moralności katolickiej (1967)
• Zarys dziejów religii (1968, wyd. 2 1975, wyd. 6 1988)
• (red. wspólnie z Zygmuntem Poniatowskim) Studia o modernistach katolickich (1968)
• Katolicyzm jako religia i ideologia (1969)
• Od Mojżesza do Mahometa (1969)
• Zwyczaje, obrzędy i symbole religijne (1974)
• Kultura a religia (1977)
• Zarys religioznawstwa marksistowskiego (cz. 1–2 1981–1982)
• Prawosławie (1982)

Zobacz też

• Księża patrioci

Przypisy

Linki zewnętrzne

• Prof. zw. dr Józef Keller, [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2011-12-04] .