II wojna syryjska – konflikt zbrojny toczący się od ok. 260 p.n.e. do ok. 253 p.n.e. pomiędzy ptolemejskim Egiptem a państwem Seleukidów.

Prolog

Około 262 p.n.e. Ptolemeusz II obsadził członka swojego rodu, tzw. Ptolemeusza Syna (najczęściej identyfikowany jako Ptolemeusz Nios) na pozycji wicekróla w Efezie. Było to najpewniej wynikiem chęci dążenia Ptolemeusza do wzmocnienia swojej władzy w basenie Morza Egejskiego i efektem wzrostu egipskiego zaangażowania w regionie po wydarzeniach wojny chremonidejskiej. Około 261 p.n.e. zmarł król seleukidzki Antioch I, a jego następcą został Antioch II. Ok. 260 Ptolemeusz Syn zbuntował się przeciwko zwierzchnictwu Ptolemeusza II. Wystąpienie Efezu przeciw Ptolemeuszom poparł dowódca wojskowy z Miletu Timarchos, który wykorzystał sytuację i zajął wyspę Samos. Wkrótce Ptolemeusz II zdołał odzyskać kontrolę nad wyspą Samos i Efezem, ale Antioch II w międzyczasie zajął Milet dotychczas znajdujący się w strefie wpływów egipskich. Wzrost napięć w regionie wybrzeża Azji Mniejszej doprowadził do wybuchu otwartego konfliktu między Ptolemeuszem a nowym władcą Seleukidów.

Przebieg

Wojna miała kilka frontów; toczyła się na terenie Syrii, Cylicji, w basenie Morza Egejskiego i zachodniej Azji Mniejszej. Zdaniem J. Graingera trwała sześć lub siedem lat, a więc około dwukrotnie dłużej niż pierwsza wojna syryjska. Po stronie seleukidzkiej stanęło polis Rodos, do tej pory sprzymierzone z Ptolemeuszami. Rodos obok Egiptu było wówczas jedną z najpotężniejszych sił morskich w rejonie. Ok. 258 p.n.e. flota Ptolemeusza, dowodzona przez Ateńczyka Chremonidesa, poniosła klęskę z rąk Rodyjczyków, dowodzonych przez Agatastratosa, w pobliżu Efezu. Wówczas prawdopodobnie Ptolemeusz utracił Efez na rzecz Antiocha. Tuż przed wojną lub w jej trakcie (261 p.n.e. lub 255 p.n.e.) flota egipska, dowodzona przez nauarchę Patroklosa, poniosła ponadto porażkę w bitwie morskiej z Antygonem Gonatasem nieopodal wyspy Kos. Gdyby ta druga data okazała się celna, znaczyłoby to, że Macedonia przyłączyła się do wojny po stronie Seleukidów. Z kolei dowody numizmatyczne pozwalają przypuszczać, że w początkowej fazie wojny Ptolemeusz poczynił znaczne postępy w Syrii i Cylicji, prawdopodobnie korzystając z przewagi na morzu. Egipcjanie mogli wykorzystać obecność swojej floty na Morzu Egejskim, wynikającą z niedawnego zaangażowania w wojnie chremonidejskiej. Sytuacja na froncie syryjskim prawdopodobnie około 257 p.n.e. uległa zmianie na korzyść Antiocha I, który wyparł też siły wroga z Cylicji. Po 257 p.n.e. najprawdopodobniej wojna straciła impet. Zdaniem J. Graingera i T. Grabowskiego do zawarcia pokoju doszło w 253 p.n.e.

Skutki

W wyniku wojny państwo Ptolemeuszy na pewien czas utraciło kontrolę nad niektórymi terenami wybrzeża Azji Mniejszej. Prawdopodobnie w wyniku tej wojny Ptolemeusz II utracił Jonię, Pamfilię, część Cylicji i wyspę Samos. Utracił też zwierzchnictwo nad cykladzkim Związkiem Wyspiarzy. Bez wątpienia Antioch II przejął Milet i Efez. Dokładne przemiany terytorialne nie są możliwe do odtworzenia z uwagi na ubóstwo źródeł. Na mocy porozumienia kończącego wojnę Ptolemeusz II wydał swoją córkę Berenikę za Antiocha II. Tomasz Grabowski wysunął przypuszczenie, że olbrzymie wiano, jakie Ptolemeusz przekazał Antiochowi wraz z Bereniką, stanowiło zakamuflowaną reparację wojenną. Ponadto Ptolemeusz poczynił pewne cesje terytorialne na rzecz Antiocha w Syrii. Ptolemeidzi mimo niepowodzeń militarnych utrzymali Celesyrię. Granicą między państwami pozostawała rzeka Eleutheros. Działania wojenne pociągnęły za sobą zwiększone obciążenia podatkowe na terenie Egiptu. Antioch uzyskał militarne zwycięstwo nad Ptolemeuszem, ale w wyniku zaangażowania w wojnę utracił częściowo panowanie nad innymi terenami swojego imperium, zwłaszcza nad Baktrią i Partią, które uzyskały niezależność. Małżeństwo Bereniki i Antiocha otwarło pole dla późniejszych wzajemnych roszczeń dynastycznych i było jedną z przyczyn wybuchu III wojny syryjskiej.

Przypisy

Bibliografia

  • Benedetto Bravo, Ewa Wipszycka, Historia starożytnych Greków. Okres hellenistyczny, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1992, ISBN 83-01-10609-3.
  • John D. Grainger, The Syrian Wars, Brill, 2010, ISBN 978-90-04-18050-5.
  • Tomasz Grabowski, Ostatni triumf Ptolemeuszy: czwarta wojna syryjska (221-217 pne), Kraków 2010, ISBN 978-83-62261-17-8.
  • Tomasz Grabowski, Działania floty Ptolemeusza II na Morzu Egejskim, [w:] Sławomir Sprawski (red.), Wojna i wojskowość w świecie starożytnym, Kraków 2015, s. 71-93, ISBN 978-83-65080-20-2.
  • Céline Marquaille, The Foreign Policy of Ptolemy II, [w:] Paul McKechnie, Philippe Guillaume (red.), Ptolemy II Philadelphus and his World, Brill, 2008, s. 39-64, ISBN 978-90-04-17089-6.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.