Błonkoskrzydłe
Hymenoptera
Linnaeus, 1758

Trzmiel ziemny
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

stawonogi

Gromada

owady

(bez rangi) Dicondylia
Podgromada

owady uskrzydlone

Infragromada

nowoskrzydłe

(bez rangi) Holometabola
Rząd

błonkoskrzydłe

Błonkoskrzydłe, błonkówki (Hymenoptera) – rząd owadów obejmujący ponad 153 tys. opisanych gatunków występujących na całym świecie, z wyjątkiem rejonów polarnych. Najwięcej gatunków spotyka się w krajach tropikalnych. Do błonkówek należą m.in. pszczoły, osy, mrówki, pilarzowate, gąsieniczniki, bleskotki i trzpiennikowate.

Błonkówki pojawiły się prawdopodobnie w karbonie, a większość obecnie żyjących dużych grup, jak również wiele wymarłych, powstało w jurze. Rząd błonkówek dzieli się na dwa podrzędy: rośliniarek (Symphyta) oraz stylikowców (Apocrita). Stanowią grupę siostrzaną dla wszystkich rzędów skrytoskrzydłych.

Wygląd

Wielkość ciała błonkówek jest bardzo zróżnicowana. Trzy gatunki uznawane za najmniejsze owady świata - Dicopomorpha echmepterygis, Megaphragma caribea i Megaphragma mymaripenne - należą właśnie do tego rzędu. Do bardzo dużych gatunków należy np. Pelecinus polyturator który może osiągać 6 cm długości. Dorosłe owady większości gatunków mają 2 pary błoniastych, przezroczystych skrzydeł nierównej wielkości (przednia para większa od tylnej), połączonych podczas lotu specjalnymi haczykami oraz narządy gębowe typu gryząco-liżącego. Na końcu odwłoka samic znajduje się pokładełko, u żądłówek przekształcone w żądło. Czułki mają 9 lub więcej członów, czasami ostatnie są mniej lub bardziej zlane ze sobą.

Systematyka

Do rzędu błonkówek należy ponad 125 tysięcy opisanych gatunków, a ich całkowita liczba szacowana jest na milion lub więcej. Dzieli się je na 2 podrzędy i 22 nadrodziny:

  • podrząd: rośliniarki (Symphyta)
    • nadrodzina: okrzeszowce (Xyeloidea)
    • nadrodzina: osnujowce (Pamphilioidea, syn. Megalodontidea)
    • nadrodzina: pilarzowe (Tenthredinoidea)
    • nadrodzina: trzpiennikowce (Siricoidea)
    • nadrodzina: Xiphydroidea
    • nadrodzina: ździeblarzowce (Cephoidea)
    • nadrodzina: wnikowce (Orussoidea)
  • podrząd: trzonkówki, stylikówki, stylikowce lub stylikoodwłokowe (Apocrita)
    • grupa: owadziarki (Terebrantia, Terebrantes lub Parasitica)
      • nadrodzina: dwojarki (Ceraphronoidea)
      • nadrodzina: bleskotki (Chalcidoidea)
      • nadrodzina: galasówki (Cynipoidea)
      • nadrodzina: skrócienie (Evanioidea)
      • nadrodzina: gąsieniczniki (Ichneumonoidea)
      • nadrodzina: Megalyroidea
      • nadrodzina: Mymarommatoidea
      • nadrodzina: Platygastroidea
      • nadrodzina: tybelaki (Proctotrupoidea)
      • nadrodzina: Serphitoidea
      • nadrodzina: Stephanoidea
      • nadrodzina: przydanki (Trigonaloidea)
    • grupa: żądłówki (Aculeata)

Przypisy

  1. 1 2 Hymenoptera, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. ↑ Ralph S. Peters i inni. Evolutionary History of the Hymenoptera. „Current Biology”. 27 (7), s. 1013, 2017-04-03. Elsevier. DOI: 10.1016/j.cub.2017.01.027. ISSN 1879-0445. (ang.).
  3. 1 2 3 4 D Michez i inni, Hymenoptera of Europe 1. Bees of Europe, 2019, ISBN 978-2-913688-34-6, OCLC 1140139911.
  4. ↑ Ralph S. Peters i inni. The evolutionary history of holometabolous insects inferred from transcriptome-based phylogeny and comprehensive morphological data. „BMC Evolutionary Biology”. 14 (52), 2014-03-20. DOI: 10.1186/1471-2148-14-52. (ang.).
  5. ↑ How tiny wasps cope with being smaller than amoebas [online], Discover Magazine [dostęp 2022-04-03] (ang.).
  6. ↑ Chapter 38: Smallest Adult | The University of Florida Book of Insect Records | Department of Entomology & Nematology | UF/IFAS [online], entnemdept.ufl.edu [dostęp 2022-04-03].
  7. ↑ American Pelecinid Wasp (Pelecinus polyturator) [online], www.insectidentification.org [dostęp 2022-04-03].
  8. 1 2 Józef Banaszak: Rząd: błonkówki — Hymenoptera. W: Zoologia t. 2 Stawonogi cz. 2 Tchawkodyszne. Czesław Błaszak (red.). Wydawnictwo Naukowe PWN, 2012, s. 324-325.
  9. ↑ Hymenoptera of the world: An identification guide to famihes. Henri Goulet, John T. Huber (red.). Ottawa: Minister of Supply and Services Canada, 1993, s. 358-359. ISBN 0-660-14933-8.

Zobacz też

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.