Huta Krzeszowska (do 11 stycznia 1963 Huta Plebańska) – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie niżańskim, w gminie Harasiuki.

W latach 1921–1954 miejscowość była siedzibą gminy Huta Krzeszowska. W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Huta Plebańska. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa tarnobrzeskiego.

Wieś jest sołectwem w gminie Harasiuki.

Wieś jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii parafii pw. Podwyższenia Krzyża Świętego

Nazwa

Nazwa Huta Krzeszowska jest historycznie niejednoznaczna i może dotyczyć różnych jednostek w zależności od okresu czasowego. Do 1948 roku mianem Huta Krzeszowska oznaczana skupisko czterech wsi: Huta Plebańska, Huta Podgórna, Huta Nowa i Huta Stara. Tak też nazywała się gmina, istniejąca w latach 1867–1954. W 1933 roku utworzono gromadę Huta w gminie Huta Krzeszowska, składającą się z czterech powyższych wsi. 30 października 1948 gromadę Huta podzielono na cztery gromady: Huta Plebańska, Huta Podgórna, Huta Nowa i Huta Stara. W związku ze zniesieniem gmin jesienią 1954 wszystkie cztery dotychczasowe gromady weszły w skład nowo utworzonej gromady Huta Plebańska z siedzibą w Hucie Plebańskiej. 11 stycznia 1963 wieś Huta Plebańska przemianowano na Huta Krzeszowska, a więc jedna z czterech wsi przejęła miano, którym wcześniej określano wszystkie cztery wsie skupiska Huty (po zmianie nazwy siedziby, także gromada Huta Plebańska zmieniła nazwę na Huta Krzeszowska).

Podsumowując, do 1948 roku nazwa Huta Krzeszowska odnosiła się do skupiska czterech wsi: Huta Plebańska, Huta Podgórna, Huta Nowa i Huta Stara (ponadto do 1954 do gminy, biorącej nazwę od tego skupiska) a od 1963 już tylko do jednej miejscowości – Huty Plebańskiej (ponadto w latach 1963-1972 do gromady biorącej od niej nazwę). W latach 1954–1963 nazwa Huta Krzeszowska nie miała formalnego zastosowania.

Części wsi

Historia

W czasie powstania styczniowego w sobotę 21 marca 1863 r. powstańcy oddziału płka Leona Czechowskiego, wyruszyli w kierunku Huty Krzeszowskiej. Około południa podczas przemarszu przez Las Ciosmański ponownie zostali zaatakowani przez Rosjan. Walka trwała do godzin wieczornych, poległo ponad 20 powstańców, i wielu innych zmarło wkrótce od ran odniesionych w bitwie. W wyniku przegranego starcia nastąpił odwrót oddziału, przekroczenie granicy austriackiej i rozbrojenie.

Na cmentarzu parafialnym w Hucie Krzeszowskiej znajduje się mogiła Powstańców Styczniowych z 1863 r. oraz trzy tablice upamiętniające:

• „Powstańcy oddziału płka Leona Czechowskiego, polegli w walce 20 marca 1863 roku pod Potokiem Górnym i 21 marca 1863 roku w Lesie Ciosmańskim. – Nazwiska poległych”
• „Umarłych wieczność dotąd trwa / Dokąd pamięcią im się płaci” – Wisława Szymborska – „Mogiła 17 powstańców z oddziału płka. Leona Czechowskiego poległych 21 III 1863 r. w bitwie w Lesie Ciosmańskim i 4 powstańców z oddziału płk. Karola Krysińskiego poległych 30 XI 1863r potyczce pod Momotami.”
• „Śmiertelnie ranni powstańcy z oddziału płka. Leona Czechowskiego – Nazwiska śmiertelnie rannych powstańców.”

W 1943 roku oddział Gwardii Ludowej im. Jarosława Dąbrowskiego dowodzony przez Antoniego Palenia zlikwidował posterunek policji niemieckiej (zginęło czterech policjantów) i zniszczył urząd gminy paląc rejestry i dokumenty kontyngentowe.

Zobacz też

• Cmentarz wojenny z II wojny światowej w Hucie Krzeszowskiej

Przypisy

Linki zewnętrzne

• Huta (59) ''H. Krzeszowska'', [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. III: Haag – Kępy, Warszawa 1882, s. 321 .