Henryk Ciszewski (ur. 30 września 1920 w Kaczynach-Starej Wsi, gm. Rzekuń, zm. 18 czerwca 2013 w Ostrołęce) – twórca ludowy, regionalista, historyk z zamiłowania, dokumentalista, popularyzator dziejów Ostrołęki i Kurpiów, pasjonat kolekcjonerstwa.

Życiorys

Pochodził z niezamożnej rodziny szlacheckiej o patriotycznych tradycjach, syn Adama i Marianny z d. Truszkowskiej. Ukończył szkołę powszechną na Stacji. W latach 1938–1940 uczył się zawodu ślusarza u miejscowego rzemieślnika, Jana Grotkowskiego.

Do 1940 r. pracował w rodzinnym gospodarstwie rolnym. W czasie okupacji został wywieziony na roboty przymusowe do Prus Wschodnich. Pracował we dworach w okolicach Tylży, Kłajpedy i Królewca. Po II wojnie światowej pracował w Oddziale Drogowym, a następnie w Służbie Ruchu PKP w Ostrołęce (do 1950). W latach 1950–1961 był robotnikiem w Zakładach Jajczarskich w Ostrołęce, następnie w PSS „Społem” – w piekarni „Gigant”. W okresie 1961–1978 pracował jako magazynier w Ostrołęckich Zakładach Celulozowo-Papierniczych.

Talent plastyczny i muzyczny odziedziczył po ojcu. Przez wiele lat był członkiem Zespołu Pieśni i Tańca „Kurpie”, gdzie występował jako śpiewak i grał na flecie oraz ligawce. Był rzeźbiarzem – twórcą świątków i innych postaci, także figur zwierząt i ptaków oraz scenek ilustrujących dawne życie bądź treść legend. Prace te, nazwane przez Barbarę Kalinowską „patyczakami”, były eksponowane na wystawach i festiwalach twórczości ludowej, np. w 2008 r. w Galerii Ostrołęka na wystawie „Festiwal Sztuki 3m – materiał, medium, metafora” w edycji „Drzewo, drewno”. Kilka obiektów (rzeźby i instrumenty muzyczne) posiada Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie. Na swojej posesji zorganizował „Kaczeniec” – małe muzeum, stałą ekspozycję rzeźb figuralnych i cykli tematycznych oraz pamiątek ludowych i ziemiańskich. Był kolekcjonerem monet, znaczków, symboli heraldycznych. Współpracował z Muzeum Okręgowym, później Muzeum Kultury Kurpiowskiej w Ostrołęce i innymi placówkami, udostępniając własne zbiory dokumentów i rozległą wiedzę o Ostrołęce i Kurpiach, w tym legendy, pieśni, formy obrzędowe roku kościelnego. Tworzył kronikę pierścienia podostrołęckiego, wykorzystując materiały o najstarszych miastach, wypożyczone z Białegostoku. Spisywał dzieje rodów, które mieszkały w okolicach Ostrołęki od 300 czy 500 lat.

Był przewodnikiem wycieczek PTTK. Należał do Ostrołęckiego Towarzystwa Naukowego, Towarzystwa Przyjaciół Ostrołęki, TPD, PCK, Straży Ochrony Przyrody. Jako społeczny opiekun przyrody nie chciał niszczyć żyjących drzew, dlatego na „patyczaki” zbierał gałązki, obcinane przez służby drogowe. Był aktywnym działaczem wielu klubów i stowarzyszeń, m.in.: Towarzystwa Kultury Teatralnej, Ligi Ochrony Zabytków, Polskiego Komitetu Pomocy Społecznej, Stowarzyszenia Twórców Ludowych, Ostrołęckiego Klubu Kolekcjonerskiego „Unikat" (legitymacja z numerem 1), Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę. W 2010 r. został mianowany Honorowym Kustoszem Muzeum Kultury Kurpiowskiej w Ostrołęce w podziękowaniu za zasługi dla tej placówki. Jego dewiza życiowa: „Człowiek jest tyle wart, ile zostawi po sobie”. W zbiorach Muzeum Kultury Kurpiowskiej w Ostrołęce znajduje się ponad 150 dzieł oraz około tysiąca muzealiów z jego kolekcji. „Przez to, że nie lubiłem pić i pokątnych interesów załatwiać, zawsze miałem kłopoty w pracy” – powiedział Wojciechowi Woźniakowi.

Był mężem Marianny z d. Dąbkowskiej, mieli dwoje dzieci: Krystynę i Mariana oraz sześcioro wnucząt.

Mieszkał w Kaczynach-Wypychach k. Ostrołęki, w ostatnich latach życia – w Domu Pomocy Społecznej „Wrzos” w Ostrołęce. Spoczął na cmentarzu parafialnym w Rzekuniu.

Odznaczenia

Źródło: Słownik biograficzny Kurpiowszczyzny XX wieku.

Twórczość

  • Z notatek Pana Henryka – nad Narwią, nad Chachłuzą (red. Sabina Malinowska), Miejska Biblioteka Publiczna, Ostrołęka 2009 (Publikacja przygotowana z okazji 89. urodzin Pana Henryka Ciszewskiego Wielce Zasłużonego Ostrołęczanina)
  • Z notatek Pana Henryka (fragmenty: Ostrołęka, miasto w lesie; Drzewa i krzewy), w: Łączy nas las, Muzeum Kultury Kurpiowskiej, Ostrołęka 2022, ISBN 978-83-953620-9-5, s.33-35

Materiały autorstwa H. Ciszewskiego w zbiorach MKK w Ostrołęce:

  • Album, Pasja życia
  • Album, Dole i niedole
  • Album, Mini muzeum Henryka Ciszewskiego „Kaczeniec”
  • Zeszyt z zapiskami, Historia pełna. Bronić prawdy
  • Zeszyt z zapiskami, A ja wiem swoje!
  • Zapiski

Źródło: Świat patyczaków Henryka Ciszewskiego.

Upamiętnienie

W 2020 r., w setną rocznicę urodzin, Muzeum Kultury Kurpiowskiej w Ostrołęce zorganizowało wystawę czasową – „S(ł)ucha pani”. Świat patyczaków Henryka Ciszewskiego. Elwira Gers wykonała odlane z betonu popiersie Henryka Ciszewskiego. Joanna Zyśk opracowała katalog rzeźb Świat patyczaków Henryka Ciszewskiego.

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 Stanisław Pajka, Słownik biograficzny XX wieku, Kadzidło: Niezależne Obywatelskie Stowarzyszenie „Kurpik”, 2008, s. 161, ISBN 83-916349-2-2.
  2. 1 2 3 4 5 Joanna Zyśk, Świat patyczaków Henryka Ciszewskiego. Katalog rzeźb, Ostrołęka: Muzeum Kultury Kurpiowskiej, 2020, ISBN 978-83-953620-4-0.
  3. ↑ Maria Samsel, Od wydawcy, [w:] Świat patyczaków Henryka Ciszewskiego. Katalog rzeźb, Ostrołęka: Muzeum Kultury Kurpiowskiej, 2020, s. 5, ISBN 978-83-953620-4-0.
  4. 1 2 3 4 Wojciech Woźniak, Kiedy uczciwość jest zawadą, „Tygodnik Ostrołęcki” (43), 1984, s. 18–19.
  5. ↑ Czesław Parzych, Ostrołęcki regionalista, [w:] Muzeum Historii Polski w Warszawie [online], bazhum.muzhp.pl, 1991, s. 188–91 [dostęp 2022-10-09].
  6. ↑ Barbara Zakrzewska, Kruczy apetyt na życie, [w:] Ostrołęka pełna wspomnień. Zeszyt 11, Ostrołęka: Towarzystwo Przyjaciół Ostrołęki, 2023, s. 85-88, ISBN 978-83-64200-67-0.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.