Hans Marchwitza

Hans Marchwitza (1955)
Data i miejsce urodzenia

1890
Szarlej, Cesarstwo Niemieckie

Data i miejsce śmierci

17 stycznia 1965
Poczdam, Niemcy Wschodnie

Narodowość

niemiecka

Język

niemiecki

Dziedzina sztuki

literatura piękna

Ważne dzieła
  • trylogia Kumiacy
Odznaczenia
Nagrody

Hans Marchwitza (ur. 25 czerwca 1890 w Szarleju, zm. 17 stycznia 1965 w Poczdamie) – niemiecki pisarz polskiego pochodzenia, w swoich powieściach zajmował się tematyką robotniczą.

Życiorys

Urodził się 25 czerwca 1890 roku w Szarleju w polskiej rodzinie górniczej. Ojciec Thomas pochodził chłopskiej rodziny z Żyglina, był górnikiem – wybrał pracę w kopalni ze względów ekonomicznych, zmarł w 1910 roku. Matka Thekla Maxisch pochodziła z rodziny z tradycjami górniczymi, sama również była robotnicą górniczą, zmarła w 1902 roku. Rodzice chodzili do polskiej szkoły, a w domu mówiono po śląsku, a sam Hans język niemiecki poznał dopiero w szkole. Od 14 roku życia pracował w swoich rodzinnych stronach w kopalni pod ziemią jako ładowacz oraz był zatrudniony na płuczce kopalni Nowa Helena (zob. Zakłady Górniczo-Hutnicze im. Ludwika Waryńskiego) w Szarleju, w 1910 roku wyjechał w poszukiwaniu lepszej pracy do Niemiec, gdzie również pracował jako górnik w Zagłębiu Ruhry. Za udział w strajku został zwolniony z pracy. W 1915 roku poślubił Bertę Ditschkowsky (ur. 1875), z którą miał córkę; w latach 1915–1918 brał udział w I wojnie światowej jako ochotnik, służył na froncie zachodnim. Po wojnie został członkiem rady żołnierskiej. W 1920 roku walczył w Armii Czerwonej Zagłębia Ruhry przeciwko puczystom Kappa-Lüttwitza.

Ze względów politycznych, po dojściu nazistów do władzy (hitlerowski antykomunizm) emigrował do Szwajcarii w 1933 roku, skąd został wydalony w 1934 roku po publikacji powieści Kumiacy. Następnie udał się do Francji, stamtąd do Hiszpanii, gdzie jako oficer Brygady Międzynarodowej wziął udział w wojnie domowej w XIII Brygadzie im. Jarosława Dąbrowskiego, w 9. batalionie Czapajewa. Po odniesionej przegranej powrócił do Francji, gdzie został aresztowany jako niemiecki uchodźca polityczny i skierowano go do obozu dla internowanych; w 1941 roku uciekł z obozu w Pirenejach we Francji do USA, gdzie m.in. pracował fizycznie jako robotnik drogowy i budowlany. W Nowym Jorku również został internowany. W 1945 roku poślubił Hildę Schottlaender (1900–1961), córkę psychologa Williama Sterna.

W 1946 roku wrócił z USA do Niemieckiej Republiki Demokratycznej, początkowo do Stuttgartu; w tymże roku wybrano go na drugiego wiceprezesa Niemieckiego Związku Literatów. W 1947 roku przeniósł się do Babelsbergu, położonego w radzieckiej strefie okupacyjnej. W 1950 roku został członkiem założycielem Akademii Sztuk NRD, za co otrzymał w tymże roku Nagrodę Państwową. Mianowano go attaché kulturalnym w Pradze, funkcję tę sprawował w latach 1950–1951.

Po II wojnie światowej pisarz czterokrotnie przyjechał do Polski: w 1948 roku na Światowy Kongres Intelektualistów w Obronie Pokoju we Wrocławiu, w 1952 roku na zaproszenie Komitetu Współpracy Kulturalnej z Zagranicą, w 1953 roku oraz w 1955 roku na Tydzień Przyjaźni Polsko-Niemieckiej.

W 1962 roku ożenił się po raz trzeci – poślubił Hildę Gottwick. Zmarł 17 stycznia 1965 roku w Poczdamie-Babelsbergu, został pochowany na cmentarzu centralnym Friedrichsfelde w Berlinie.

Poglądy

Działał w niemieckim ruchu robotniczym, w 1919 roku wstąpił do Niezależnej Socjaldemokratycznej Partii Niemiec, wstąpił również do Komunistycznej Partii Niemiec w 1920 roku.

Nagrody

W 1960 roku przyznano mu doktorat honoris causa Uniwersytetu Humboldtów w Berlinie.

Twórczość

Zaczął pisać w 1924 roku, rozpoczął od tekstów korespondencyjnych w prasie robotniczej oraz obrazków i szkiców nowelistycznych; debiutował literacko w 1930 roku powieścią Szturm na Essen, w której zajął się tematyką niemieckich walk robotniczych w Zagłębiu Ruhry w latach 1920–1924. W kolejnej powieści Schlacht vor Kohle również podjął tematykę walk robotników w dwudziestoleciu międzywojennym. W Szwajcarii wydał powieść Kumiacy o emigrantach z etnicznie polskich terenów. Pracę nad kontynuacją Kumiaków podjął we Francji. Podczas II wojny światowej w Ameryce napisał zbeletryzowaną autobiografię Moja młodość, która w opinii Zdzisława Hierowskiego przewyższa swoimi walorami literackimi prozę Gustawa Morcinka. W Ameryce powstało jeszcze jedno autobiograficzne dzieło pt. In Frankreich (pol. We Francji). Tematyka jego dzieł i światopogląd autora odwołujący się do marksizmu sprawiły, że nazywano go pisarzem socjalistycznym bądź proletariackim.

Poza powieściami i opowiadaniami napisał m.in. tekst do kantaty Ottmara Gerstera pt. Eisenkombinat Ost, której prapremiera odbyła się w 1951 roku w Berlinie.

Wybrane publikacje książkowe

  • Sturm auf Essen (pol. Sturm na Essen), debiutancka powieść, 1930
  • Schlacht vor Kohle (pol. Walka ważniejsza niż węgiel), powieść
  • Walzwerk (pol. Walcownia), powieść, 1932
  • Kumiacy (niem. Die Kumiaks), powieść, 1934
  • Untergrund, wiersze, 1942
  • Moja młodość (niem. Meine Jugend – Aus dem Leben eines deutschen Arbeiters), beletryzowana autobiografia, 1947
  • We Francji (niem. In Frankreich), dzieło autobiograficzne, 1949
  • Unter uns (częściowy przekład polski ukazał się pt. Pierwsze kroki i inne opowiadania), opowiadania, 1950
  • Powrót Kumiaków (niem. Die Heimkehr der Kumiaks), powieść 1952
  • Roheisen, powieść socrealistyczna o budowie huty stali w NRD, 1955
  • Die Kumiaks und ihre Kinder, powieść, 1959
  • In Amerika, 1961
  • Gedichte, 1965

Przypisy

  1. ↑ Marchwitza Hans, [w:] Encyklopedia PWN [dostęp 2019-02-17].
  2. ↑ „Trybuna Robotnicza”. Nr 14 (6523), s. 2, 18.01.1965. Katowice: RSW "Prasa".
  3. ↑ Hierowski 1961 ↓, s. 39.
  4. ↑ Hierowski 1961 ↓, s. 49.
  5. ↑ Marchwitza, Hans (1890-1965). Agence bibliographique de l’enseignement supérieur. [dostęp 2019-02-17]. (fr.).
  6. 1 2 Wrzeciono 1959 ↓, s. 67.
  7. ↑ Krystian Węgrzynek. Maszyna do życia? Ślązak w dialektyce pana i niewolnika. „Biblioteka Postscriptum Polonistycznego”. 7, s. 177, 2018. ISSN 1898-1593.
  8. 1 2 3 4 5 6 7 8 Hierowski 1961 ↓, s. 40.
  9. 1 2 3 Hierowski 1961 ↓, s. 41.
  10. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 Walter Fähnders: Marchwitza, Hans. [w:] Deutsche Biographie [on-line]. [dostęp 2018-11-24]. (niem.).
  11. ↑ Wrzeciono 1959 ↓, s. 69.
  12. ↑ Hierowski 1961 ↓, s. 44.
  13. ↑ Hierowski 1961 ↓, s. 40, 46.
  14. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 Biographie Hans Marchwitza. Grundschule Hans Marchwitza. Schneeberg. [dostęp 2019-02-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-02-18)].
  15. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 Hierowski 1961 ↓, s. 48.
  16. ↑ Przemysław Mrówka: Towarzysz Czapajew – największy bohater Związku Radzieckiego. [w:] Menway [on-line]. 2016-04-26. [dostęp 2019-02-17].
  17. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Wrzeciono 1959 ↓, s. 68.
  18. ↑ Hans Marchwitza. [w:] Find A Grave [on-line]. [dostęp 2019-02-17]. (ang.).
  19. ↑ Wrzeciono 1959 ↓, s. 83.
  20. ↑ Bill Niven: Representations of Flight and Expulsion in East German Prose Works. Rochester, New York: Camden House, cop. 2014, s. 55. ISBN 978-1-57113-535-3.
  21. ↑ Die Legende vom Dichter Marchwitza. [w:] Zeit Online [on-line]. 1964-10-30. [dostęp 2019-02-17]. (niem.).

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.