wz.33
Dane podstawowe
Państwo

 Polska

Przeznaczenie

granat obronny

Dane techniczne
Masa

600 g

Typ zapalnika

wz.Gr.31

Promień rażenia

100 m

Użytkownicy
Polska

Granat obronny wz.33 – granat obronny polskiej konstrukcji i produkcji z okresu przed II wojną światową. Wprowadzony do uzbrojenia Wojska Polskiego w 1933 roku, był używany w czasie wojny obronnej w 1939 r.

Konstrukcja

Skorupa granatu wz.33 była odlewana z żeliwa (szara drobnoziarnista surówka o składzie: Si: 2,3 – 3%, Mn: 0,8 – 1%, P: 0,3 – 0,4%, S: 0,02 – 0,05%) i posiadała nacięcia ułatwiające fragmentację (pole rażenia do około 100 m). Granaty uzbrajano w zapalnik samoczynny czasowy wz.GR 31, który posiadał podwójną iglicę i dwie spłonki zapalające. Skorupa granatu wz.33, w odróżnieniu od skorupy wz.24 posiadała otwór z gwintem o większej średnicy, przystosowany do wkręcenia aluminiowej tulei (osłony spłonki pobudzającej zapalnika). Jej zadaniem było szczelne zamknięcie skorupy – ochrona przed wilgocią i zabezpieczenie materiału wybuchowego.

Skorupy granatów wz.24 i wz.33 elaborowano m.in. trotylem, szedytem lub zmielonym prochem nitroglicerynowym.

Produkcja

Na przestrzeni lat okresu międzywojennego organy takie jak: Departament III Artylerii i Uzbrojenia (późn. Departament Uzbrojenia) Ministerstwa Spraw Wojskowych – Wydział IV Amunicji, Wojskowy Zakład Zaopatrzenia Uzbrojenia (od 1.10.1932 r. Kierownictwo Zaopatrzenia Uzbrojenia) zawiązywały umowy z firmami prywatnymi (fabryki maszyn rolniczych, narzędzi i z odlewniami) na wykonywanie żeliwnych skorup granatów obronnych. Skorupy pakowano do transportowych skrzyń drewnianych, które plombowano (plomba z godłem państwowym i cechą rzeczoznawcy) i odsyłano, zgodnie z wytycznymi zawartymi w umowie do odpowiednich wytwórni wojskowych (m.in. Warsztaty Amunicji Specjalnej, fort Piłsudskiego, Warszawa) gdzie zajmowano się finalnym wykonaniem granatów – wypełnieniem skorup materiałami wybuchowymi. Skorupy malowano ostatecznie farbą asfaltową lub farbą ochronną (khaki). Gotowe granaty (bez zapalników) pakowano po 24 szt. do drewnianych skrzyń transportowych.

Poniżej znajduje się zestawienie znaków producentów skorup granatów obronnych wz.1924 i wz.1933, które zostało wykonane na podstawie zachowanych egzemplarzy skorup:

rys. 7. Gros zamówień i wysoka częstotliwość występowania skorup z tą sygnaturą może sugerować firmę "St. Weigt".

rys. 9. Na sąsiedniej kostce dodatkowy znak (rys. wg egzemplarza granatu pochodzącego z partii eksportowej do Hiszpanii).

rys. 10. Prawdopodobnie "St. Weigt" – częste występowanie na skorupach wz.33.

Zestawienie firm, które otrzymały zamówienia na wykonanie żeliwnych skorup granatów obronnych. (1924-1939)
1. "Wiepofana" Towarzystwo Akcyjne, Wielkopolska Odlewnia, Fabryka Narzędzi i Maszyn

"Wiepofana" Spółka Akcyjna, Wielkopolska Odlewnia Fabryka Narzędzi i Maszyn (od 10.06.1931 r.), Poznań, ul. Dąbrowskiego 81

2. "Dźwignia" S.A., Zakłady Przemysłowo-Budowlane, Sosnowiec, ul. Swobodna 3
3. "Stąporków" T. A. Zakładów Górniczo-Hutniczych i Fabryk, Stąporków, zarząd: Warszawa, ul. Mazowiecka 7
4. "St. Weigt i S-ka" Fabryka Maszyn i Odlewnia Żelaza, Łódź, ul. Senatorska 22

"St. Weigt" S.A. Zakłady Przemysłowe, Łódź, ul. Senatorska 7/9 (od 1933 r.) (Stanisław Weigt)

5. "Żeliwo" Sp. z o.o., Kraków, ul. Zwierzyniecka 33
6. "Arma" S.A., Fabryka Broni i Maszyn, Lwów, pl. Bema 3
7. "Lemiesz" Fabryka Pługów i Maszyn Rolniczych, Kraków, ul. Krowoderska 65

lub:

"Lemiesz" Fabryka Pługów, Tarnów, pl. św. Marcina

8. Drawska Lejarnia Żelaza i Fabryka Maszyn, inż. Kembliński i S-ka, Drawski Młyn, pow. Czarnkowski, biuro: Poznań, ul. Wierzbięcice 14
9. Odlewnia Żeliwa inż. Józef Chrzanowski, Sosnowiec
10. Polskie Fabryki Maszyn i Wagonów "L. Zieleniewski" w Krakowie, Lwowie i Sanoku S.A.
11. "Ernest Erbe" Fabryka Łączników i Wyrobów Lano-Kutych, Zawiercie, ul. Leśna 2
12. Galicyjskie Karpackie Naftowe Towarzystwo Akcyjne, Fabryka Maszyn i Narzędzi Wiertniczych, Glinik Mariampolski
13. "Żarliński" [?]
14. "Granat" S.A., Przemysł Metalowy, zarząd: Warszawa, ul. Miodowa 8; fabryka: Kielce, ul. Młynarska 43
15. "J. John" T. A. Fabryk Budowy Transmisji, Maszyn i Odlewni Żelaza, Łódź, ul. Batorego 4

"J. John" S.A. Budowy Transmisji, Maszyn i Odlewnia Żelaza, Łódź, ul. Piotrkowska 217/219, (od 1.01.1930 r.) (Józef John)

16. "Herzfeld & Victorius" S.A., Odlewnia Żelaza i Emaliernia

"Herzfeld & Victorius" S.A., Odlewnia Żelaza i Emaliernia, ul. 3 Maja 13/14, Grudziądz

Zakłady w Grudziądzu, Mniszku i Końskich:

Fabryka Odlewów Żelaznych i Warsztaty Mechaniczne "Słowianin", Hochberg Mojżesz, Końskie, ul. Małachowskiego 47

Fabryka Odlewów Żeliwnych i Emaliowanych Herzfeld & Victorius S.A., Grudziądz, Fabryka w Końskich (od 24.06.1938 r.)

17. Starachowickie Zakłady Górnicze S.A., Starachowice, zarząd: Warszawa, ul. Warecka 15
18. "Borek" Fabryka Maszyn i Odlewnia Żelaza i Metali, inż. Konrad Wyleżyński, zarząd: Warszawa, ul. Krochmalna 71, fabryka: Borek Fałęcki k. Krakowa, ul. Główna 7
19. "M. Wolski i S-ka" S.A. Fabryki Maszyn i Narzędzi Rolniczych, Lublin, ul. 1 maja 16, oddziały: Lwów, Hrubieszów, Zamość (Mieczysław Wolski)
20. "H. Mühsam" S.A., Dom Rolniczy, Fabryka Maszyn i Odlewnia Żelaza, Włocławek, oddział w Warszawie, ul. Mazowiecka 7 (Hugo Mühsam)
21. "Obidniak i S-ka" Sp. z o.o., Polska Odlewnia Dzwonów, Metali i Żelaza, Krosno (nie wykonano zamówienia próbnego)
22. "W. Klimek" Odlewnia Żelaza i Metali – Fabryka Maszyn, Kraków, ul. Mogilska 71 (Władysław Klimek)
23. "Białogon" Zakłady Mechaniczne i Odlewnia Żelaza, Kielce
24. "Kraj" Fabryka Maszyn i Narzędzi Rolniczych, R. Jaworski i Synowie, Stanisławów, ul. Sobieskiego 92
25. Fabryka Maszyn i Odlewnia Żelaza "Müller i Seidel" S.A., Łódź, ul. Żeromskiego 96

Przypisy

  1. ↑ Przemysław Michalski, Udział zakładów prywatnych w produkcji granatów obronnych wz.1924 i wz.1933, „Przegląd Odlewnictwa 5-6/2018, s. 146-147”, 2018.
  2. ↑ Przemysław Michalski, Udział zakładów prywatnych w produkcji granatów obronnych wz.1924 i wz.1933, „Przegląd Odlewnictwa 5-6/2018, s. 147”, 2018.
  3. ↑ Przemysław Michalski, Udział zakładów prywatnych w produkcji granatów obronnych wz.1924 i wz.1933, „Przegląd Odlewnictwa 5-6/2018, s. 149”, 2018.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.